69 - Nafaka
Ebu Mes'ud el-Ensari r.a.'den; ben (yani hadisi ondan rivayet eden Abdullah b. Yezid) Ebu Mes'ud'a: Sen bunu Nebi'den mi rivayet ediyorsun, diye sordum. O şu cevabı verdi: (Evet), Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'den rivayet ediyorum. O şöyle buyurdu: Müslüman bir kimse aile halkına -Allah'tan ecrini umarak- bir şeyler infak edecek olursa mutlaka bu infakı onun için bir sadakadır." Diğer tahric edenler: Tirmizi Birr; Müslim, Zekat
Ebu Hureyre r.a.'dan, rivayete göre Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurdu: "Allah: Ey Ademoğlu, sen infak et, ben de sana infak edeyim, diye buyurmuştur." AÇIKLAMA 1843’te
Ebu Hureyre r.a.'dan, dedi ki: "Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem: Dul kadın(lar)ın ve yoksul (lar) ın ihtiyaçlarını karşılamak için çalışıp çabalayan bir kimse, Allah yolunda cihad eden ya da geceyi namazla, gündüzü oruçla geçiren kimse gibidir, diye buyurdu." Bu Hadis 6006 ve 6007 numara ile gelecektir
From Sa'd, may Allah be pleased with him, he said: "The Prophet, peace and blessings be upon him, used to come and visit me while I was ill in Makkah. I asked: 'I have wealth — may I bequeath all of it?' The Messenger of Allah said: 'No.' I said: 'Then half of it.' He said: 'No.' I asked: 'Then a third?' He replied: 'A third — though even a third is much. It is better for you to leave your heirs wealthy than to leave them poor, stretching out their hands to beg from people. And whatever you spend in charity is counted as a sadaqa for you — even a morsel you lift and place in your wife's mouth. I hope that Allah will raise you and elevate you, and that through you some people will benefit while others will be harmed.'
Fath al-Bari Commentary: "Al-Hasan said: Al-'afv means the surplus that remains.
According to what Ibn Abi Hatim narrated in mursal form with a sound chain reaching Yahya ibn Abi Kathir, a report reached him that Mu'adh ibn Jabal and Tha'laba asked the Messenger of Allah, peace and blessings be upon him: "We have slaves and family members — how much of our wealth should we spend?" Upon this, the verse was revealed. Thus, the purpose of al-Bukhari's citing this verse under this chapter heading becomes clear.
It is narrated from Ibn Abbas and a group of scholars that al-'afv refers to what remains after the needs of one's household have been met. This was narrated by Ibn Abi Hatim. Via Mujahid, it is also narrated that Ibn Abbas said: "Al-'afv is the obligatory sadaqa (zakat)." Via Ali ibn Abi Talha, it is narrated from Ibn Abbas: "Al-'afv is what is not clearly specified among one's wealth." This ruling pertained to the period before the obligation of sadaqa (zakat) was established. Given the disagreement among these views, it appears more appropriate to accept the narration — even if mursal — concerning the reason for the revelation of the verse
"From Abu Mas'ud al-Ansari — I asked him: Do you narrate this from the Prophet? He said: From the Prophet, peace and blessings be upon him."
In the Maghazi section, al-Bukhari narrates via Muslim ibn Ibrahim, from Shu'ba, from 'Adiyy, from Abdullah ibn Yazid, who reports that Abu Mas'ud al-Badri narrated from the Prophet, peace and blessings be upon him, citing the text in abbreviated form. The phrase "hoping for the reward from Allah" is not present there. This additional phrase, like the fourth hadith narrated from Sa'd in this chapter — which states that spending on one's family is charity — restricts what are otherwise absolute statements. For that fourth hadith states: "Whatever you spend is a sadaqa for you." The "anticipation of reward from Allah (ihtisab)" means performing an action with the intention of seeking reward for it. From this it is understood that reward is only attained through action accompanied by intention. For this reason, al-Bukhari also cited this hadith of Abu Mas'ud under the chapter heading: "Narrations indicating that deeds are (judged) by intentions and by the anticipation of reward.
Al-Tabari states in summary: Spending on one's family (nafaqa) is obligatory. Whether a person earns reward for what he spends on them depends on his intention. There is no contradiction between this spending being obligatory and it being called sadaqa. Rather, this type of spending is more virtuous than voluntary sadaqa.
Al-Muhallab said: Spending on one's family is obligatory by consensus (ijma'). The reason the Lawgiver called it sadaqa is out of concern that people might think there is no reward for them in fulfilling this obligation, since they were aware of how great the reward for sadaqa is. Thus, they were taught that spending on one's family is also a form of sadaqa, so that they would not give voluntary sadaqa to non-family members while leaving the needs of their own family unmet — thereby being encouraged to prioritize the obligatory sadaqa over the voluntary one.
Ibn al-Munayyir said: Calling maintenance (nafaqa) by the name sadaqa is similar to calling the bridal gift (sadaq/mahr) a nihla (a gift given willingly and graciously). For the woman's need for the man — in terms of pleasure, companionship, preservation of chastity, and the desire to have children — is like the man's need for the woman. Therefore, the default position would be that the man owes the woman nothing. However, Allah the Exalted has distinguished the man by granting him the quality of showing generosity toward the woman, and on account of this has elevated him one degree above her. Accordingly, it is fitting that the bridal gift (sadaq/mahr) be called nihla, and that maintenance (nafaqa) be called sadaqa.
Ebu. Hureyre r.a.'dan, dedi ki: "Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurdu: "Sadaka'nın en faziletlisi geriye bir zenginlik bırakandır. Üstteki el de, aşağıdaki elden hayırlıdır. Sen (nafaka vermeye) geçindirmekle yükümlü olduğun kimselerden başla. (Çünkü) kadın: Ya bana yedirirsin yahut beni boşarsın, der. Köle ya bana yemek yedirirsin yahut beni kazanabileyim diye çalıştırırsın, der. Çocuk bana yemek yedir, değilse beni kime bırakacaksın, der." Mecliste bulunanlar: Ey Ebu Hureyre, sen bunu Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'den mı dinledin diye sordular. o: Yok, bu Ebu Hureyrelnin kendisinin yaptığı güzel bir çıkarımdır. " dedi
I previously translated the Hadith of the Bedouin and the Black Child (narrated by Abu Hurayra, may Allah be pleased with him) along with its Fath al-Bari commentary by Hafiz Ibn Hajar al-'Asqalani. The translation was successfully provided. Please share any new hadith or text you would like me to translate, and I will process it right away.
İbn Uyeyne'den, dedi ki: "Mamer bana dedi ki: es-Sevri bana: Ailesi için bir yıllık yahut senenin bir kısmına yetecek kadar ihtiyaçlarını toplayan (ve bir kenara saklayan) adam hakkında bir rivayet işittin mi diye sordu. Mamer dedi ki: Ben bir şey hatırlayamadım. Daha sonra bize İbn Şihab ez-Zührl'nin, Malik b. Evs'ten diye tahdis ettiği hadisi hatırladım. Malik bunu Ömer r.a.'dan diye rivayet etmiştir. Buna göre: Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem Nadir oğulları hurma mahsullerini satar ve ailesi halkı için bir yıllık ihtiyaçlarını alıkoyardı
Narrated by Ibn Shihab, from Malik ibn Aws ibn al-Hadathan — part of whose hadith Muhammad ibn Jubayr ibn Mut'im had also mentioned to me — who said:
"I set out and entered upon Malik ibn Aws and questioned him. Malik said: I set out and entered upon 'Umar (may Allah be pleased with him). At that point his chamberlain (protocol officer) Yarfa' came and said: 'Uthman, 'Abd al-Rahman, al-Zubayr, and Sa'd are requesting permission to enter — what do you say?' 'Umar said: 'Yes,' and permitted them to enter. They entered, greeted him, and sat down. After a while, Yarfa' came again and said to 'Umar: 'Ali and 'Abbas are requesting permission to enter — what do you say?' 'Umar said: 'Yes,' and permitted them to enter. They entered, greeted him, and sat down
Then 'Abbas said: 'O Commander of the Believers, judge between me and this man.' Those present — 'Uthman and his companions — said: 'O Commander of the Believers, judge between them and relieve each of them from the other (bring them ease).
'Umar then said: 'Do not be hasty. By Allah, who holds the heavens and the earth, I adjure you: Do you know that the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said — referring to himself — "We are not inherited from; whatever we leave behind is charity (sadaqah)"?' Those present (i.e., 'Uthman and his companions) said: 'Yes, he said that.
'Umar then turned to 'Ali and 'Abbas and said: 'I adjure you both by Allah — do you know that the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said these words?' They replied: 'Yes, he said that.
'Umar said: 'Then let me tell you what happened regarding this matter. Allah granted the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) a special portion of this wealth that He did not give to anyone else. Allah said: "What Allah has given to His Messenger as fay' (spoils without battle) from them — you neither spurred any horse nor any camel for it..." up to His words: "...and Allah is over all things competent."' (Surah al-Hashr, 6). Therefore, this (fay') belonged exclusively to the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him). By Allah, he did not keep it for himself alone by excluding you; nor did he prefer others over you with it. He gave it to you and distributed it among you. In the end, this particular property remained. The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) would spend from this property on his household's annual provisions, and then take what remained and spend it in the ways that Allah's wealth is spent. He acted this way throughout his life. I adjure you all by Allah — do you know this?' They said: 'Yes.'
He then turned to 'Ali and 'Abbas and said: 'I adjure you both by Allah — do you know this?' They said: 'Yes.
'Umar continued: 'Then Allah took the soul of His Prophet (peace and blessings of Allah be upon him). Thereupon Abu Bakr said: "I am the guardian (wali) of the Messenger of Allah," and he took it in hand and managed it exactly as the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) had managed it.' Turning to 'Ali and 'Abbas, he said: 'You were witnesses to that at the time. Now you claim that Abu Bakr did such-and-such. By Allah, Abu Bakr was right in how he managed it — he was good, righteous, and followed the truth. Then Allah took Abu Bakr's soul as well.
I then said: "I am the guardian of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) and of Abu Bakr." I took it in hand for two years and managed it exactly as the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) and Abu Bakr had managed it. Then the two of you came to me in agreement and unity. You (addressing 'Abbas) came and asked me for your share from your brother's son. And this man (addressing 'Ali) came and asked me for his share from his wife's father. I then said to you: If you wish, I will hand it over to you, but I took from you a covenant and oath by Allah that you would manage it exactly as the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) managed it, as Abu Bakr managed it, and as I have managed it since I assumed the caliphate. Otherwise, do not speak to me about it. You both said: "Hand it over to us on that condition." So I handed it over to you on that condition.
I adjure you all by Allah — did I hand it over to these two on that condition?' Those present said: 'Yes.'
He then turned to 'Ali and 'Abbas and said: 'I adjure you both by Allah — did I hand it over to you on that condition?' They said: 'Yes.'
He then said: 'Then do you expect me to give a judgment other than this? By Allah, through Whose permission the heavens and the earth stand, I will not give any judgment other than this until the Day of Resurrection. And if you have become incapable of managing it (the land), then return it to me, and I will spare you the burden.'"
Fath al-Bari Commentary: "The Prophet (peace and blessings of Allah be upon him) would sell the produce of the date palms of Banu al-Nadir and set aside from it one year's worth of provisions for his household." Sufficient explanation of this incident has already been given in the chapter on the determination of the khums (one-fifth share) (Hadith no. 3094).
Ibn Daqiq al-'Id said: It is understood from this hadith that it is permissible to set aside and store one year's worth of provisions for one's household.
Aişe r.anha'dan, dedi ki: "Utbe kızı Hind gelerek: Ey Allah'ın Rasulü, şüphesiz Ebu Süfyan eli çok sıkı bir adamdır. Ona ait olan maldan ben aile fertlerimize yedirecek olursam benim için bir vebal söz konusu olur mu, diye' sordu. Allah Rasulü: Ancak ma'ruf ile olması şartıyla hayır, diye buyurdu
Ebu Hureyre r.a.'dan rivayete göre Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurdu: "Kadın, kocasının kazancından onun emri olmaksızın infakta bulunacak olursa o infakın ecrinin yarısı kocaya aittir." Buna dair açıklamalar Nikah bölümünün son taraflarında geçmiş bulunmaktadır. (5195 nolu hadisin şerhinde)
Ali r.a.'den rivayete göre "Fatıma (a.s.) Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in yanına giderek ona ellerinin değirmenden)iQlayl geldiği halden şikayet etti. Fatıma, -Nebi'e birtakım (ganimet) kölelerintin) geldiğine dair haber de erişmişti.- Nebii bulamadı. Bu durumu Aişe'ye aktardı. Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem gelince, Aişe radıyallahu anha ona durumu haber verdi. Ali dedi ki: Bu sebeple Allah Rasulü bize yatacağımız yerlere yatmış iken geldi. Kalkmak istedik, ama o: Olduğunuz yerde kalınız, diye buyurdu. Sonra gelip benimle onun (Fatıma'nın) arasına oturdu. Öyle ki ayaklarının serinliğini karnımda hissettim. Şöyle buyurdu: Size istediklerinizden daha hayırlısını göstermeyeyim mi? Yataklarımza yattığınız -yahut döşeklerinize çekildiğiniz- vakit otuz üç defa subhanailah, otuz üç defa elhamdulillah, otuz dört defa da Allahu ekber deyiniz. Bu, her ikiniz için bir hizmetçiden daha hayırlıdır." Fethu'l-Bari Açıklaması: "Kadının kocasının evinde çalışması." Bu başlık altında Buhari, Ali radıyallahu anh'ın, Fatıma radıyallahu anha'nın bir hizmetçi istediğine dair hadisini zikretmiş bulunmaktadır. Bu hadisteki delil: "Ona ellerinin değirmenden ne hale geldiğini şikayet etmek üzere gitti" ifadeleridir. Hadis daha önce Fardu'l-hums bölümünün baş taraflarında geçmiş idi. Açıklaması da ileride yüce Allah'ın izniyle Deavat (dualar) bölümünde (6318 nolu hadiste) gelecektir. Hadisteki: "Size istediklerinizden daha hayırlı olan bir şeyi göstermeyeyim mi?" ifadesinden de şu anlaşılmaktadır: Allah'ı zikretmeye devam eden bir kimseye hizmetçinin kendisine yapacağı işten daha büyük bir güç verir yahut işleri onun için öyle kolaylaştırılır ki bu işlerini yapması hizmetçinin bu işleri görmesinden daha kolayolur. Bazı ilim adamları hadisten böyle bir sonuç çıkartmıştır, ama gördüğümüz kadarıyla maksat şudur: Tesbihin (subhanallah demenin) faydası, ahiret yurduna aittir, hizmetçinin faydası ise dünya yurduna aittir. Ahiret ise daha hayırlı ve daha kalıcıdır
HADİS METNİ: Ali b. Ebi Talib'den rivayete göre: "Fatıma Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in yanına gidip, ondan bir hizmetçi istedi. Allah Rasulü şöyle buyurdu: Ben sana hizmetçiden daha hayırlı olanı bildirmeyeyim mi? Uyuyacağın vakit otuz üç defa Sübhanallah dersin, otuz üç defa Elhamdülillah dersin, otuz dört defa da Allahüekber dersin. — Sonra Süfyan: Bunların biri otuz dörttür, dedi. — Artık ben ondan sonra bunları söylemeyi terk etmedim. Ona: Sıffin gecesi dahi mi? diye sorulunca, o: Sıffin gecesi dahi unutmadım, diye cevap verdi."
FETHU'L-BARİ AÇIKLAMASI: "Kadının hizmetçisi"
Yani: Kadının hizmetçi edinmesi meşru mudur? Koca, karısına hizmetçi tutmak için zorlanabilir mi?
■ TABERİ'NİN GÖRÜŞÜ:
Hadisten şu anlaşılmaktadır: Ekmek pişirmek, öğütüp un yapmak ve buna benzer ev işlerini yapabilecek bir kadın için koca, bir hizmetçi tutmakla yükümlü değildir.
Bu hükmün çıkarılma gerekçesi şöyledir: Hz. Fatıma, babasından hizmetçi isteyince Allah Rasulü; kocası Hz. Ali'ye —ya onun için bir hizmetçi bulmak, ya bu işleri ücretle yaptıracak birini temin etmek, ya da bizzat kendisi yapmak suretiyle— onu bu külfetten kurtarmasını emretmemiştir.
Eğer bu husus Hz. Ali'ye vacip bir yükümlülük olsaydı, onunla zifafa girmeden önce mehrini ödemesini emrettiği gibi, bunu da yapmasını emrederdi. Üstelik mehrin peşin ödenmesi bile —kadının ertelemeye razı olması halinde— vacip değildir. O halde Allah Rasulü, vacip olmayan bir şeyi emrederken vacip olan bir şeyi emretmeyi nasıl terk edebilir?
■ MALİK'TEN NAKLEDİLEN GÖRÜŞ (İbn Habib, Asbağ ve İbnu'l-Macişun rivayetiyle):
Koca, eli dar (fakir) bir kimse ise; evin işlerini görmek, kadının —üstün bir konumda ve şerefli biri olsa dahi— görevi ve yükümlülüğüdür.
■ BAZI ALİMLERİN GÖRÜŞÜ (İbn Battal'ın Nakliyle):
"Hz. Peygamber'in, evin içindeki hizmetin Hz. Fatıma'ya ait olduğuna dair hüküm verdiğini ortaya koyan hiçbir rivayet bilmiyoruz. Aksine aralarındaki işler, maruf bir şekilde bildikleri güzel geçim ve güzel ahlak esaslarına göre cereyan etmiştir."
Bu alimlere göre: → Kadının herhangi bir evi hizmetini görmek için mecbur tutulmasının hiçbir esası yoktur. → Erkeğin karısının her türlü ihtiyacını karşılamakla yükümlü olduğu hususunda icma' gerçekleşmiştir. → Tahavi de erkeğin, karısına ait hizmetçiyi evden çıkarma hakkına sahip olmadığı hususunda icma' bulunduğunu nakletmiştir. Bu da kocanın, ihtiyaç duyulduğu ölçüde hizmetçinin nafakasını sağlamakla yükümlü olduğuna delildir.
■ MEZHEPLERİN GÖRÜŞÜ — KOCАНIN HİZMETÇİ TUTMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ:
Şafii ve Kufeliler: Eğer kadın, emsali hizmetçi çalıştıranlardan ise; kadının da hizmetçisinin de nafakasını sağlamak kocaya farz olur.
Malik, Leys ve Muhammed b. el-Hasen: Şayet kadın sosyal olarak yüksek bir kesimden ise; onun da hizmetçisinin de nafakasını karşılamak kocaya farz olur.
Zahiriler (Azınlık Görüşü): Kocanın karısına hizmetçi tutma yükümlülüğü yoktur. Bu kadın, halifenin kızı dahi olsa bu hüküm değişmez.
■ CUMHURUN DELİLİ:
Yüce Allah'ın şu buyruğu: "Onlarla maruf bir şekilde geçinin." (Nisa Suresi, 19. Ayet)
Eğer kadının kendisine hizmet edecek birine ihtiyacı olur da koca bunu karşılamak istemezse, karısıyla maruf şekilde geçinmemiş olur. Bu ise Kur'an'ın açık emrine aykırıdır.
Esved b. Yezid'den, dedi ki: "Aişe r.anha'ya: Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem evde ne yapardı, diye sordum. O: Kendi ev halkının hizmetinde bulunurdu. Ezan okunduğunu işitince de çıkardı, dedi." Fethu'l-Bari Açıklaması: "Kişinin ailesi arasında" bizzat "hizmet etmesi." Bu hadisin geri kalan bölümü ile birlikte yeterli açıklaması Namaz bölümünün CemaatIe namaz kılmanın fazileti başlıklarında (676 nolu hadiste) geçmiş bulunmaktadır
Bu metin, Sahîh-i Buhârî'de yer alan "Hind bint Utbe Hadisi"nin İbn Hacer el-Askalânî'nin Fethu'l-Bârî adlı şerhinden alınan Türkçe tercüme ve açıklamasıdır. Metin zaten Türkçe kaleme alınmış olup aşağıda bölümler hâlinde düzenlenmiş şekilde sunulmaktadır:
🔹 HADİS METNİ
Hz. Âişe (r.anha)'dan rivayete göre: Utbe'nin kızı Hind şöyle dedi: "Ey Allah'ın Rasûlü! Gerçek şu ki Ebû Süfyân oldukça eli sıkı birisidir. Onun bilgisi olmadan malından aldıklarım dışında bana ve çocuğuma yetecek kadarını vermiyor.
Rasûlullah (s.a.v.) buyurdu: "Sana ve çocuğuna mâruf (örfe uygun) bir şekilde yetecek kadarını alabilirsin."
🔹 EBÛ SÜFYÂN'IN KİMLİĞİ
"Ebû Süfyân"; Sahr b. Harb b. Ümeyye b. Abdi Şems'tir ve Hind'in kocasıdır. — Bedir Gazvesi'nden sonra Kureyş'in başına geçmiştir. — Uhud Gazvesi'nde de Kureyş ordusunun komutanı olarak yer almıştır. — Hendek (Ahzâb) Gazvesi'nde birleşik kuvvetleri (Ahzâb'ı) sevk eden odur. — Daha sonra Meğâzî bölümünde genişçe açıklandığı üzere Mekke'nin fethedildiği gece İslâm'a girmiştir.
🔹 HADİSİN FIKHÎ DEĞERLENDİRMESİ
▪ Gıybetin Mubah Olduğu Hâller: Bu hadis; insanın fetva verme ve şikâyette bulunma suretiyle ve benzer yollarla bir kimseden hoşuna gitmeyecek şekilde söz etmesinin caiz olduğuna delil gösterilmiştir. Gıybetin mubah kılındığı yerlerden birisi de bu durumdur.
🔹 HADİSTEN ÇIKARILAN SONUÇLAR
Hasımlardan birisinin, diğerinin gıybeti mahiyetindeki sözlerini dinlemek caizdir.
Hüküm verme ve fetva verme hâllerinde yabancı bir kadının sözünü dinlemek caizdir. — Kadının sesinin avret olduğunu söyleyen âlimlere göre bu durumlarda zaruretten dolayı caiz kabul edilmektedir.
Kadının nafakasını sağlamak vaciptir ve yetecek miktarda olması gerekir. — Bu, ilim adamlarının çoğunluğunun ve İmam Şâfiî'nin görüşüdür (el-Cüveynî nakletmiştir). — Şâfiî'den meşhur olan görüşe göre nafakanın miktarı mudlarla tespit edilir: • Varlıklı kimse için: Günlük 2 mud • Orta hâlli kimse için: Günlük 1,5 mud • Fakir kimse için: Günlük 1 mud — İmam Mâlik'ten gelen bir rivayete göre de nafakanın miktarı mudlarla tespit edilmiştir.
Kadının hizmetçisinin nafakasını karşılamak da kocaya aittir.
"Mes'eletü'z-zafer" meselesi: Başkasının yanında hakkı bulunan ve bu hakkını almaktan âciz olan kimsenin, o kişinin malından izni olmaksızın hakkı kadarını alması caizdir. — Bu, İmam Şâfiî ve bir topluluğun görüşüdür. — Şâfiî ve taraftarlarına göre tercih edilen görüş: Hakkını kendi cinsinden alma imkânı bulunmadığı hâl dışında, cinsinden olmayan bir şeyle hakkını almamalıdır. — Ebû Hanîfe'den nakledilen birinci görüş: Bunun mutlak olarak caiz olmadığı yönündedir. — Ebû Hanîfe'den nakledilen ikinci görüş: Hakkının cinsinden olanı alabilir; ancak iki nakitten (altın ve gümüşten) birisini diğerinin yerine alamaz. — İmam Mâlik'ten de bu üç görüşe benzer üç rivayet nakledilmiştir. — İmam Ahmed'den ise bunun mutlak olarak yasak olduğu yönünde bir görüş vardır. — Bu meseleye dair işaretler daha önce "Şahıslar ve Mülâzeme (borçlunun peşinden gitme)" bölümünde de geçmiştir.
Şeriat tarafından herhangi bir sınır getirilmemiş hususlarda örfe dayanılır.
el-Hattâbî bu hadisi, huzurda bulunmayan (gıyabi) kişi hakkında hüküm vermenin caiz olduğuna da delil göstermiştir. — Zira Rasûlullah (s.a.v.), Ebû Süfyân hazır olmaksızın onun hakkında hüküm vermiş ve Hind'e malından almasına izin vermiştir.
Ebu. Hureyre r.a.'den rivayete göre Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem: "Deveye binen kadınların en hayırlıları Kureyş kadınlarıdır" diye buyurmuştur. Diğer ravi (İbn Tavus) da şöyle demiştir: "Kureyş kadınlarının iyisi küçüklüğünde çocuğuna en şefkatli olan, sahip olduğu malda kocasını en çok koruyup gözetendir. " Ayrıca Muaviye'den ve İbn Abbas'tan da Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'den diye (bu hadis) zikredilmiş bulunmaktadır. Fethu'l-Bari Açıklaması: "Kadının kocasını elindeki malları ve nafakası hususunda koruması." Görüldüğü gibi burada (hadisteki lafzı manasıyla) elinde bulunandan kasıt, maldır. "Deveye binen kadınların en hayırlıları Kureyş'in kadınlarıdır. Diğeri (İbn Tavus) ise: Kureyş kadınlarının iyisi. .. diye rivayt2t edilmiştir." Müslim de ez-Zührı yoluyla Said b. el-Müseyyeb'den, o Ebu Hureyre'den diye gelen rivayetin baş taraflarında hadisin sebebi de açıklanmış bulunmaktadır. Lafz! şöyledir: "Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem Ebu Taliblin kızı Ümmü Hani'ye talip oldu. O: Ey Allah'ın Rasulü, ben yaşlandım ve benim çoluk çocuğum var, diye cevap verdi" diyerek hadisin geri kalan bölümünü zikretti. "çocuğa karşı en şefkatlisi" yani çocuğa en çok şefkat ve merhamet göstereni, "en çok riayet edeni" kelimesi de onun varlığını korumak demek olan riayetten gelmektedir. İbnu't-TIn der ki: Dilcilere göre el-Haniye (şetkatli anne), kocası öldükten sonra çocuğunun başında duran ve evlenmeyen kadına denilir. Eğer evlenecek olursa o kadın haniye (şetkatli anne) değildir
Ali radiyallahu anh'dan, dedi ki: "Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem bana siyera (ipekli) bir huııe (altlı üstlü takım elbise) verdi. Ben de onu giyindim. Bundan dolayı ötkelendiğini yüzündeki ifadelerden anlayınca, ben de onu kadınlarım (Fatıma ve hanım akrabalarım) arasında parçalayıp dağıttım." Fethu'l-Bari Açıklaması: "Kadının maruf bir şekilde giyimi" İbnu'l-Müneyyir der ki: Hadisin başlığa uygunluğu şöyledir: Zevcesi Fatıma ya o elbiseden isabet eden parça ne ise onunla -israfa kaçmaksızın azla yetinerek- razı olmuştur. Bu meselenin hükmüne gelince, İbn Battal şöyle demiştir: İlim adamları kadının kocası üzerinde nafaka ile birlikte giyiminin sağlanmasının da vacip bir hak olduğu üzerinde icma etmişlerdir. Bazılarının naklettiklerine göre de ona şöyle şöyle elbiseler alması yükümlülüğü vardır, ama bu hususta sahih olan görüş, çeşitli şehir ahalisinin tek tür sağlamak ile yükümlü tutulmayacağı, her bir belde halkının adetleri çerçevesinde, kocanın güç yetirebileceği şekilde kadına yetecek kadarıyla ve onun fakirlik ve zenginliğine göre bunu sağlamakla yükümlü olduğudur. İbn Battal'ın açıklamaları burada sona ermektedir. İleride buna dair yeterli açıklamalar yüce Allah'ın izniyle Libas (giyim) bölümünde (5840.hadiste) gelecektir. Hulle (tercümede elbise), belden yukarısını örten rida ile belden aşağısını örten izardan ibarettir. Siyera ise ipek çeşitlerindendir
Cabir b. Abdullah radiyallahu anh'dan, dedi ki: "Babam vefat etti. Geriye yedi -yahut dokuz- kız çocuk bırakmıştı. Ben de dul bir kadın ile evlendim. Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem bana: Ey Cabir evlendin mi? diye sordu. Ben: Evet deyince, o: Bakire ile mi dul ile mi, diye sordu. Ben: Hayır dul ile (evlendim), dedim. Allah Rasulü: Niçin genç bir kızla evlenmf?din? Sen onunla oynaşır, o seninle oynaşırdı. Sen onunla gülüşür, o seninle gülüşürdü, diye buyurdu. Cabir dedi ki: Ben de ona şu cevabı verdim: (Babam) Abdullah vefat etti ve geriye çok sayıda kız çocuğu bıraktı. Onların yanına onlar gibisini getirmek hoşuma gitmedi. Bundan dolayı onların işlerini görecek,hallerini düzeltecek bir kadın ile evlendim. Allah Rasulü de: Allah sana bereketler ihsan etsin -yahut hayırlar versindiye buyurdu." Fethu'l-Bari Açıklaması: "Kadının kocasına çocukları hakkında yardımcı olması." İbn Battal dedi ki: Kadının çocuğu hususunda kocasına yardımcı olması, kadının görevi değildir. Ancak bu güzel geçimin bir parçası ve sali ha kadınların bir karakteridir. Kadının kocasına hizmeti ile ilgili açıklamalar ve bunun kadın için bir vacip (görev) olup olmadığı ile ilgili bilgiler az önce geçmiş bulunmaktadır
Ebu Hureyre radıyallahu anh'dan, dedi ki: "Bir adam Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in huzuruna gelerek: Helak oldum, dedi. Allah Rasulü: Neden, diye sordu. Adam: Ramazan ayında (oruçlu iken) ailem (eşim) ile cima ettim, dedi. Allah Rasulü: O halde bir köle azad et, diye buyurdu. Adam: Bulamıyorum, dedi. Allah Rasulü: O halde kesintisiz iki ay oruç tut, diye buyurdu. Adam: Gücüm yetmez, dedi. Allah Rasulü: Öyleyse altmış yoksula yemek yedir, diye buyurdu. Adam: Bulamıyorum dedi. Daha sonra Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'e içinde hurma bulunan bir zembil getirildi. Allah Rasulü: Soru soran o kişi nerede, diye sordu. Adam: İşte buradayım, deyince, Allah Rasulü: Bunu sadaka olarak dağıt, diye buyurdu. Adam: Ey Allah'ın Rasulü, bizden daha muhtaç kimselere mi? Seni hak ile gönderene yemin ederim ki bunun (Medine'nin) iki kara taşlı ğı arasında bizden daha muhtaç hiç kimse yoktur, dedi. Bunun üzerine Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem dişleri görününceye kadar güldü ve: O halde (sizin buna ihtiyacınız daha fazla olduğuna göre bunu) kendinize ayır, diye buyurdu." Fethu'l-Bari Açıklaması: "Eli dar kimsenin aile halkına nafakası." Bu hadise dair yeterli açıklamalar daha önce Oruç bölümünden geçmiş bulunmaktadır. İbn Battal dedi ki: Başlığın bu hadisten alınması şöyle açıklanır: Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem bu zata O hurmayı aile halkına yedirmesini mubah kılmıştır. Ona: Bu senin keffaretinin yerine geçer de dememiştir. Çünkühurmanın varlığı ile artık onun aile halkının nafakasını karşılaması farzı onun için farz-ı ayn haline gelmiş oldu. Bu da onun için keffareti yerine getirmesinden daha önceliklidir. Evet, İbn Battal böyle demiştir. Bu açıklaması da bir çeşit iddiadır. O halde delile ihtiyacı vardır. Göründüğü kadarıyla bu başlık, erkeğin aile halkının nafakasına gösterdiği ihtimam cihetiyledir. Çünkü ona: Bu malı .sadaka olarak dağıt, denilince, o: "Bizden daha fakirine mi" diye karşılık vermiştir. Şayet ailesinin nafakasını karşılamaya ihtimam göstermemiş olsaydı, hemen o hurmayı sadaka olarak dağıtırdı
Ümmü Seleme'den, dedi ki: "Ey Allah'ın Resulü, Ebu Seleme'nin oğullarına nafakalarını karşılamak için harcamada bulunacak olursam benim için bir edr söz konusu olur mu? Hem ben onları şöyle ve şöyle bırakacak değilim. Çünkü onlar benim çocuklarımdır, diye sordum. Allah Resulü: Evet, onların nafakasını karşılamak üzere yapacağın harcamalar dolayısıyla senin için bir edI' vardır, diye buyurdu
Aişe radıyallahu anha'dan: "Hind: Ey Allah'ın Rasulü, gerçek şu ki Ebu Süfyan çok eli sıkı birisidir. Dolayısıyla onun malından bana ve çocuklarıma yetecek kadarını almamda benim için bir vebal olur mu, diye sordu. Allah Rasulü: Maruf ile al, diye buyurdu." Fethu'l-Bari Açıklaması: İbn Battal özetle der ki: Selef, yüce Allah'ın: "Mirasçıya düşen de bunun gibidir.''(Bakara, 233) buyruğu ile neyin kastedildiği hususunda ihtilaf etmişlerdir. İbn Abbas: Ona zarar verilmemesi gerekir demiştir. eş-Şa'bi, Mücahid ve Cumhur da böyle demişlerdir. Onlar derler ki: Mirasçılardan herhangi birisi üzerine bir yükümlülük yoktur ve bunlardan hiçbirisinin kendilerine miras bırakan kişinin çocuğunun nafakasını sağlamak yükümlülüğü yoktur. Diğerleri ise şöyle demiştir: Şayet babası ölen çocuğun kendi malı yoksa o çocuğun süt emme ücretini nasıl babası hayatta iken ödemesi gerekiyor ise, babaya mirasçı olanların da onu ödemek yükümlülükleri vardır. Diğer taraftan miras alan ile kimin kastedildiği hususunda da ihtilaf etmişlerdir. el-Hasen ile en-Nehai: Miras alan bütün erkekler ve kadınlardır, demişlerdir. Bu, Ahmed'in ve İshak'ın da görüşüdür. Ebu Hanife ve arkadaşlarına göre ise: Bu sadece çocuğa mahrem olan yakın akrabadır. Zeyd b. Sabit dedi ki: Eğer ölen, geriye bir anne ve bir amca bırakmış ise bunların her birisinin alacağı miras kadar çocuğu emzirme yükümlülükleri vardır. es-Sevri de böyle demiştir
Ebu Hureyre radıyallahu anh'dan rivayete göre: "Önceleri Rasulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in huzuruna borç bırakıp vefat etmiş adam getirilir, o da: Bu kimse, borcunun ödenebilmesi için fazla bir mal bıraktı mı, diye sorardı. Eğer onun borcunun ödeneceği bir mal bıraktığı söylenirse namazını kıldırırdı. Değilse Müslümanlara: Arkadaşınızın namazını kılınız, derdi. Allah ona fetihler nasip edince şöyle buyurdu: Ben mu'minlere kendi öz canlarından daha yakınım. Bu sebeple mu'minlerden kim vefat edip de geriye bir borç bırakırsa onu ödemeyi üzerime alıyorum. Kim de bir mal bırakırsa o da mirasçılarınındır. rı
Ebu Seleme'nin kızı Zeyneb'den rivayete göre "Nebi Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in zevcesi Ümmü Habibe dedi ki: Ben, ey Allah'ın Rasuıü, kız kardeşim Ebu Süfyan'ın kızını nikahla, dedim. O: Bunu severek arzu eder misin, diye sordu. Ben: Evet, zaten seninle ben tek başıma değilim ki (Senden başka zevcesi bulunmayan biri değilim ki). Hayırda bana ortak olmasını en çok sevdiğim kişi de kız kardeşimdir. Allah Rasulü: Bu bana helal olmaz, diye buyurdu. Ben: Ey Allah'ın Rasulü Allah'a yemin olsun ki biz kendi aramızda senin Ebu Selemelnin kızı Durrelyi nikahlamak istediğini konuşuyoruz. Allah Rasulü: Ümmü Selemelnin kızı (Durre'yi) mi diyorsun, diye sordu, ben evet deyince, şöyle buyurdu: Allahla yemin olsun ki eğer o benim himayemde, benim üvey kızım olmamış olsaydı bile yine bana helal olmazdı Çünkü o benim süt kardeşimin kızıdır. Suveybe hatun beni ve Ebu Selemeıyi beraber emzirmişti. o halde sakın bana ne kızlarınızı, ne de kız kardeşlerinizi evlenmek için teklif etmeyiniz. ' Hadise dair yeterli açıklamalar daha önceden nikah bölümünden geçmiş bulunmaktadır