3 - Hayız Kitabı

Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe ile Züheyr b. Harb ve İshak b. İbrahim rivayet ettiler. İshak: Bize haber verdi tabirini kullandı. Ötekiler: Bize Cerir Mansur'dan, o da İbrahim'den, o da Esved'den, o da Aişe'den naklen rivayet etti. dediler. Aişe (r.anha) dedi ki: Bizden birimiz ay hali olmuşsa Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in ona emri üzerine bir izar (peştamal)a bürünür sonra ona mübaşeret ederdi. Diğer tahric: Buhari, 300 -buna yakın-, 2031 -buna yakın-; Ebu Davud, 268; Tirmizi, 132 -buna yakm-; Nesai, 285, 372; İbn Mace, 636; Tuhfetu'I-Eşraf

Bize yine Ebu Bekr b. Ebî Şeybe rivayet etti. (Dediki): Bize Ali b. Müshir Şeybani'den rivayet etti. H. Bana Ali b. Hucur es-Sa'dî dahî rivayet etti. Lafız onundur. (Dedi ki): Bize Ali b. Müshir haber verdi. (Dediki): Bize Ebu İshak, Abdurrahman b. el-Esved babasından, o Aişe (r.anha)'dan şöyle dediğini nakletti: Bizden herhangi birisi ay hali olduğu zaman Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona ay hali kanının arttığı zamanda bir peştamal sarmasını emreder sonra ona mübaşeret ederdi. (Aişe) dedi ki: Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in kendisine hakim olduğu gibi hanginiz kendisine hakim olabilir ki? Diğer tahric: Buhari, 302; Ebu Davud, 273; İbn Mace, 635; Tuhfetu'l-Eşraf, 16008 AÇIKLAMALAR 294.sayfada

Yaḥyā b. Yaḥyā narrated to us, saying: Khālid b. ʿAbdillāh informed us from al-Shaybānī, who narrated from ʿAbdullāh b. Shaddād, who narrated from Maymūna, who said: "The Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) would engage in physical contact with his wives while they were in their menstrual period, over the waist-wrap.

Other references: Al-Bukhārī, 303; Abū Dāwūd, 2167.

AL-NAWAWĪ'S COMMENTARY (on Hadiths nos. 677–679):

This chapter contains the hadith of ʿĀʾisha (may Allah be pleased with her): "When one of us was in her menstrual period... whoever among you has the most self-control" — as well as the hadith of Maymūna (may Allah be pleased with her). Regarding the hadith narrated from ʿĀʾisha, in the original manuscripts the verb in the phrase "when one of us was in her menstrual period" appears without the feminine marker tāʾ at its end — even though, since it refers to a female subject, it could have been used. However, this usage is also correct. Sībawayhi mentions in his al-Kitāb that some Arabs use the verb without the feminine tāʾ in sentences such as "a woman said," and he both records and accepts this as a permissible usage. Imam Abū al-Ḥusayn b. Kharūf and others have also recorded this. It is also possible that kāna here is used as a narrative verb indicating a state or event — that is, "the situation was as follows" — after which the narration continues: "when one of us was in her menstrual period, he would command her..." And Allah knows best

"When the menstrual flow was at its peak" means at the time when the blood was most copious. "Ordering her to wear a waist-wrap" means he would command her to tie a wrap covering the navel and what lies below it down to the knees and further.

Regarding ʿĀʾisha's words "whoever among you has the most self-control": the word irb (with a kasra on the hamza) means the organ from which one derives pleasure, that is, the genitalia. Some have narrated it as arab, meaning one's own desire and need, that is, the desire for sexual intercourse. The intended meaning is: he was the one among you with the greatest self-control, meaning that despite such physical contact he was safe from falling into what is forbidden. The forbidden act here is sexual intercourse with a menstruating woman in her genitalia. Al-Khaṭṭābī preferred the latter narration and criticized the former, considering it a shortcoming on the part of the transmitters. And Allah knows best.

The root meaning of ḥayḍ in Arabic is "to flow," used when the flood of a valley runs. Al-Azharī, al-Harawī, and other imams state that ḥayḍ refers to the blood that flows from a woman at specific intervals from the womb after puberty. Istiḥāḍa refers to blood flowing outside its normal time. Menstrual blood comes from the base of the womb, while istiḥāḍa blood flows from a vein called al-ʿādhil at the front part of the womb. The verbs ḥāḍa, māḥa, and māḥaḍa all mean "to menstruate," and a menstruating woman is called ḥāʾiḍ without the feminine tāʾ, which is the established and eloquent usage. Al-Jawharī also records from al-Farrāʾ the form ḥāʾiḍa with tāʾ. All of the following verbs are synonymous and mean "she menstruated": ḥādatha, tahayyadat, darasat, tamisthat, ʿārikat, daḥikat, nafasat. Some have also added akbarat and aʿsarat to this list

Physical contact with a menstruating woman is divided into several categories. The first is sexual intercourse with a menstruating woman in her genitalia, which is forbidden by the explicit text of the Noble Quran, authentic Sunnah, and the consensus of Muslims. Our school's scholars state that if a Muslim believes this to be lawful he becomes an apostate. If a person does this without believing it to be lawful — either because he forgot, did not know she was menstruating, did not know it was forbidden, or was coerced — then no sin or expiation applies to him. However, if done deliberately with full knowledge, it is a grave sin requiring repentance. Regarding whether expiation is obligatory, al-Shāfiʿī has two opinions. The more correct and later opinion — shared by Mālik, Abū Ḥanīfa, one narration from Aḥmad, and the majority of the salaf, including ʿAṭāʾ, Ibn Abī Mulayka, al-Shaʿbī, al-Nakhaʿī, Makhūl, al-Zuhrī, Abū al-Zinād, Rabīʿa, Ḥammād b. Sulaymān, Ayyūb al-Sakhtiyānī, Sufyān al-Thawrī, and al-Layth b. Saʿd — is that no expiation is required. The second, earlier and weaker opinion of al-Shāfiʿī, also held by Ibn ʿAbbās, al-Ḥasan al-Baṣrī, Saʿīd b. Jubayr, Qatāda, al-Awzāʿī, Isḥāq, and one narration from Aḥmad, is that expiation is obligatory. These scholars differ on its amount: al-Ḥasan and Saʿīd said it is freeing a slave, while others said one dinar or half a dinar, with further disagreement over when each applies. Those who require expiation cite the marfūʿ hadith from Ibn ʿAbbās: "Whoever approaches his wife during her menstrual period, let him give one or half a dinar in charity" — however, this is unanimously considered a weak hadith. The correct position is that no expiation is required. And Allah knows best.

The second category is rubbing against her with the male organ, or kissing, embracing, touching, or any other form of physical contact in the area above the navel or below the knees. This is permissible by scholarly consensus, as transmitted by Shaykh Abū Ḥāmid al-Isfarāyīnī and a large number of scholars. The report attributed to ʿAbīda al-Salmānī that no part of a man may touch any part of his menstruating wife is an isolated, rejected, and unacceptable opinion, refuted by the well-known authentic hadiths of al-Bukhārī and Muslim and by the consensus of the Muslims. There is also no difference whether or not any menstrual blood happens to be present in the area of contact. Al-Maḥāmilī records a view from some scholars of our school that if menstrual blood is present in that area, contact is forbidden — but this view is undoubtedly erroneous.

The third category is contact between the navel and the knees, other than the front and back private parts. Our school's scholars have three opinions on this. The first and more correct and well-known position in the school is that this is forbidden. Mālik and Abū Ḥanīfa also hold this view, as do the majority of scholars, including Saʿīd b. al-Musayyib, Shuraỵḥ, Ṭāwūs, ʿAṭāʾ, Sulaymān b. Yasār, and Qatāda. The second opinion is that it is not ḥarām but disliked in the sense of tanzīh, and this is stronger from the perspective of evidence and is the preferred view. The third opinion, expressed by Abū al-ʿAbbās al-Baṣrī of our school, is that it is permissible if the man is confident he can restrain himself from the genitalia — whether due to low desire or scrupulous piety — but impermissible if he cannot. Among those who hold the view of permissibility are ʿIkrima, Mujāhid, al-Shaʿbī, al-Nakhaʿī, al-Ḥakam, al-Thawrī, al-Awzāʿī, Aḥmad b. Ḥanbal, Muḥammad b. al-Ḥasan, Aṣbagh, Isḥāq b. Rāhawayh, Abū Thawr, Ibn al-Mundhir, and Dāwūd. They cite the hadith of Anas coming later: "You may do everything except intercourse," and interpret the Prophet's limiting himself to contact over the waist-wrap as indicating what is preferable, not what is obligatory. And Allah knows best

Those who consider such contact forbidden hold that this ruling applies throughout the entire menstrual period and continues until the woman has performed the ritual bath after the blood has ceased, or dry ablution if water is unavailable. This is the view of our school, Mālik, Aḥmad, and the majority of the salaf and khalaf. Abū Ḥanīfa held that when the maximum duration of menstruation has been reached and the blood has ceased, intercourse immediately becomes permissible without waiting for ghusl. The majority cite the verse: "Do not approach them until they are pure. When they have purified themselves, then approach them as Allah has commanded you." (Sūrat al-Baqara, 2:222). And Allah knows best.

Bana Ebu't-Tahir tahdis etti. Bize İbn Vehb, Mahreme'den haber verdi. (H) Bize Harun b. Said el-Eyl! ve Ahmed b. İsa da tahdis edip dediler ki: Bize İbn Vehb tahdis etti. Bana Mahreme babasından haber verdi. O İbn Abbas'ın azatlısı Kureyb'den şöyle dediğini nakletti: Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in zevcesi Meymune'yi: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ben ay hali olduğum halde benimle onun arasında da bir elbise varken benimle birlikte (aynı yorgan altındalyatardı, derken dinledim. Yalnız Müslim rivayet etmiştir; Tuhfetu'I-Eşraf, 18081 AÇIKLAMALAR 296.sayfada)

Muḥammad b. al-Muthannā narrated to us, saying: Muʿādh b. Hishām narrated to us, saying: My father narrated to me from Yaḥyā b. Abī Kathīr, who said: Salama b. ʿAbd al-Raḥmān narrated to us, and to him Zaynab bint Umm Salama narrated, and to her Umm Salama narrated, saying:

"While I was lying with the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) under a velvet covering, I suddenly began my menstrual period. I quietly slipped away and took the clothes I used to wear during menstruation. The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said to me: 'Have you started your period?' I said: 'Yes.' He called me back, and I lay with him again under the velvet covering." Umm Salama (may Allah be pleased with her) also said: "She (Zaynab) used to bathe together with the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) from the same vessel after major ritual impurity (janāba).

Cross-references: Bukhārī, 298, 322 (at length), 323, 1929 (at length); Nasā'ī, 282, 369.

---

Dāwūdoğlu's Commentary:

This hadith was transmitted by Bukhārī in one or two places in Kitāb al-Ḥayḍ and in Kitāb al-Ṭahāra, and by Nasā'ī in Kitāb al-Ṭahāra from various narrators. It is true that Abu Dāwūd transmitted a hadith from ʿĀʾisha (may Allah be pleased with her) that appears to contradict this one. In that hadith, ʿĀʾisha said: "When I began my menstrual period, I would come down from the bed onto a mat. The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) would not come near me, and I would not approach him until I had purified myself." However, ʿAlī al-Qārī says this hadith is possibly abrogated (mansūkh). Ibn Kathīr, on the other hand, says it is to be interpreted as a matter of precaution (tanaẓẓuh) and caution (iḥtiyāṭ). Ibn ʿAbbās (may Allah be pleased with him) used to keep his distance from his wife during menstruation. When his maternal aunt Maymūna (may Allah be pleased with her) heard of this, she sent him a message saying: "Are you turning away from the Sunna of the Messenger of Allah? By Allah, he used to lie with his menstruating wives with nothing between them but a covering reaching to their knees.

Ḥāmila or ḥāmil means velvet (qatīfa). In some narrations the word ḥamīṣa appears in its place. Ḥamīṣa refers to a square, two-striped garment. Some say it is a fabric with black and red stripes.

Nifās refers to the blood that comes after childbirth. There is no minimum limit for it, but the maximum is forty days. Blood that comes after forty days is considered to be due to illness and does not prevent a woman from performing acts of worship such as prayer and fasting. This is the view of the majority of scholars and jurists. It has been narrated from al-Ḥasan al-Baṣrī that a woman in the state of nifās does not pray for fifty days. ʿAṭāʾ extended this period to sixty days.

---

Nawawī's Commentary:

This chapter contains the hadith of Maymūna (may Allah be pleased with her): "While I was in a state of menstruation…" and the hadith of Umm Salama (may Allah be pleased with her): "While I was lying with the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) under a velvet covering…"

As linguists have stated, both ḥamīla and ḥāmil mean velvet (qatīfa). Any garment with a pile or nap, regardless of its material, is called ḥamīla. It has also been said that black garments are called ḥamīla.

The expression "insalaltū" (used by Umm Salama) means: I slipped away quietly and stealthily. Her reason for withdrawing in this manner was most likely: fear that blood would soil the Prophet (peace and blessings of Allah be upon him), or (3/206) because she found it improper — out of her own sense of modesty — to remain lying with the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) in that state, or because she feared that he might wish to derive pleasure from her at a time when that was not possible.

"I took the clothes I wore during menstruation" — meaning: I took the clothes set aside specifically for my menstrual period.

The verb nufisa is used to describe the state of menstruation, while nufisat is used to describe the state of postnatal bleeding (lochia/nifās). According to what al-Harawī transmitted, both nufisat and nufisa are used for postnatal bleeding, while only nufisa is used for menstruation. Qādī ʿIyāḍ says: In our narration from Muslim here, the word appears with a damma on the nūn (nufisa), and this is also the narration of the hadith scholars — and it is sound. Abu Ḥātim also transmitted both forms from al-Aṣmaʿī regarding both menstruation and postnatal bleeding, and others have mentioned the same. The fundamental meaning conveyed by all these forms is the flow of blood. Blood itself is also called nafs. Allah knows best.

---

Rulings Derived from the Hadiths of this Chapter:

1. It is permissible to sleep with a menstruating woman and to lie with her under the same blanket — provided there is a barrier preventing skin-to-skin contact between the navel and the knee, or according to those who consider only the private part (farj) to be prohibited, a barrier preventing contact with the private part.

2. Scholars say: It is not makrūh to share a bed with a menstruating woman, to kiss her, or to derive pleasure from the areas above the navel and below the knee.

3. It is not makrūh for her to dip her hand into any liquid.

4. It is not makrūh for her to wash and comb the head of her husband or of a maḥram (a male relative she is not permitted to marry).

5. It is not makrūh for a menstruating woman to cook food, knead dough, or perform other household tasks.

6. Any water or food she leaves over, and her perspiration, are pure (ṭāhir). There is scholarly consensus on all of these points. Imam Abu Jaʿfar Muḥammad b. Jarīr in his work Madhāhib al-ʿUlamāʾ transmits that the Muslims have reached consensus on all of these matters. The proofs from the Sunna for these rulings are clear and well-known. (3/207)

As for the verse of Allah the Almighty: "Keep away from women during menstruation, and do not approach them until they have purified themselves" (al-Baqara, 2:222) — what is intended by it is: abstain from sexual intercourse with them and do not engage in anything that leads to sexual intercourse with them. Allah knows best.

Bize Yahya b. Malik tahdis edip dedi ki: Malik'e, İbn Şihab'dan diye okudu. O Urve'den, o Amre'den, o Aişe'den şöyle dediğini nakletti: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) itikafa girdiği zaman başını bana doğru yaklaştırır, ben de saçlarını tarardım. Eve de insanın bir ihtiyacı dışında bir sebeple girmezdi. Diğer tahric: Ebu Davud

Bize Kuteybe b. Said de tahdis etti. Bize Leys tahdis etti. (H) Bize Muhammed b. Rumh da tahdis edip dedi ki: Bize Leys, İbn Şihab'dan haber verdi. O Urve ve Abdurrahman kızı Amre' den rivayet ettiğine göre Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in zevcesi Aişe (r.anha) dedi ki: Ben (itikafta iken) ihtiyacım için eve girerdim. Evde hasta bulunduğu halde onun halini ancak geçip giderken sorardım. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'de mescitte bulunduğu halde başını benim bulunduğum tarafa doğru (mescitten dışarı çıkarır odamdan içeriye) sokar, ben de onun saçlarını tarardım. İtikafta bulunduğu zaman ancak bir ihtiyaç için eve girerdi. İbn Rumh dedi ki: (Bu işleri) itikafta bulundukları zaman (yaparlardı). Diğer tahric: Buhari, 2029; Ebu Davud, 2468; Tirmizi, 804; İbn Mace

Bana Harun b. Sa'îd el-Eylî dahî rivayet etti. (Dediki): Bize Vehb rivayet etti. (Dedi ki): Bana Amr b. Haris Muhammed b. Abdirrahman b. Nevfel'den o da Urve b. Zübeyr'den o da Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)’in zevcesi Aişe'den naklen haber verdi. Aişe şöyle demiş: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) mücavir (itikafta) iken mescitten dışarıya başını bana doğru uzatır, ben de ay hali olduğum halde başını yıkardım. Diğer tahric: Nesai, 275 -muhtasar olarak

Bize Yahya b. Yahya da rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Hayseme Hişam'dan naklen haber verdi. (Demişki): Bize Urve Aişe'den naklen haber verdi. Aişe şöyle demiş: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ben odamda iken başını bana yaklaştırır, ben de ay hali olduğum halde onun başının saçlarını tarardım. Yalnız Müslim rivayet etmiştir

Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe rivayet etti. (Dediki): Bize Hüseyin b. Ali, Zaide'den, o da Mansurdan, o da İbrahim'den, o da Esved'den, o da Aişe'den naklen rivayet etti. Aişe (r.anha dediki): Ben hayz (ay hali) olduğum halde Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in başını yıkardım. Diğer tahric: Buhari, 301, 299, 2031; Ebu Davud, 77; Nesai, 274 -buna yakın-, 234, 235, 411, 385 DAVUDOĞLU AÇIKLAMASI 299.sayfada. NEVEVİ ŞERHİ: Bu başlıkta Aişe (r.anha)'nın rivayet ettiği (682) "Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) itikafta olduğu zaman ... saçlarını tarardım ... " Bir diğer rivayette (684) "başını yıkardım" denilmektedir. Yine bu babta seccadeyi eliyle uzatına hadisi (687) ve daha başka hadisler de yer almaktadır. Bu babta sözkonusu olabilecek fıkhi hususlar bundan önceki babta geçmiş bulunmaktadır. Hadiste saçların taranması ile başını yıkaması birbirine yakındır. Sözlükte itiMfın asıl anlamı alıkoymaktır. Şer'i bir terim olarak kişinin kendisini niyet ile birlikte özelolarak mescitte alıkoyması demektir. "Mücavir" itikaf yapan, itikafta bulunan demektir. Hadisten Çıkan Hükümler Bu hadisten itikaf ile ilgili pek çok hüküm çıkmaktadır. Yüce Allah'ın izniyle ilgili babta bunlar gelecektir. Burada öncelikle anlaşılan husus da şudur: 1- İtikafta bulunan kimsenin eli, ayağı, başı gibi vücudunun bir bölümü mescidin dışına çıkacak olursa itikafı batıl olmaz. 2- Bir eve girmeyeceğine ya da oradan çıkmayacağına dair yemin eden bir kimse şayet vücudunun bir kısmını o eve sokacak ya da çıkartacak olursa yeminini bozmuş olmaz. Allah en iyi bilendir. 3- Yıkamak, yemek pişirmek, ekmek pişirmek ve daha başka işlerde zevcenin rızası ile çalıştırılması caizdir. Sünnetteki deliller seletin uygulaması ve ümmetin İcmaı bu hususta birbirini desteklemektedir. (3/208) Rızası olmadan ona bu işlerin yaptırılması ise caiz değildir. Çünkü kadının yerine getirmekle yükümlü olduğu görevi kocasının kendisinden yararlanmasına imkan vermesi ve onun evinde kalmasından ibarettir. Allah en iyi bilendir

Bize Yahya b. Yahya, Ebu Bekr b. Ebi Şeybe ve Ebu Kureyb de tahdis etti. Yahya rivayetinde "bize Ebu Muaviye, A'meş'ten haber verdi" derken, diğer ikisi "tahdis etti" dediler. (A'meş) Sabit b. Ubeyd'den, o Kasım b. Muhammed'den, o Aişe'den şöyle dediğini nakletti: Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) mescitten bana: "Seccadeyi bana uzatıver" buyurdu. Ben: "Ay haliyim" dedim. O: "Şüphesiz ay hali kanın elinde yoktur" buyurdu. Diğer tahric: Ebu Davud, 261; Tirmizî, 134, 271, 382.

Nevevi Şerhi: "Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) mescitten bana: Bana seccadeyi uzat... buyurdu..." Seccade (el-humra) ile ilgili olarak Herevî ve başkaları der ki: Humra, seccade denilen bildiğimiz şeydir. Bu da bir kimsenin secde ederken yüzünü üzerine koyduğu hasır ya da ince hurma çubuklarından dokunmuş parçaya denilir. Herevî ve çoğunluk böyle açıklamışlardır. Aralarından bir topluluk ise bunun ancak belirtilen bu miktarda olanına bu adın verileceğini açıkça ifade etmişlerdir. el-Hattâbî dedi ki: Humra, namaz kılanın üzerinde secde ettiği seccadedir. Ebu Davud'un Sünen'inde İbn Abbas (r.a.)'dan şöyle dediği rivayet edilmektedir: "Bir fare gelip kandil fitilini çekmeye başladı, onu sürükleyip Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in önünde üzerinde oturmuş olduğu seccadenin üzerine bıraktı. Onun bir dirhem kadarlık bir yerini de yaktı." İşte bu rivayet "humra (denilen seccade)"nin yüzün miktarından daha fazla bir yer tutan böyle bir örtü hakkında kullanıldığını açıkça ifade etmektedir. Buna humra denilmesinin sebebi ise yüzü tahmir etmesi yani örtmesi dolayısıyladır; çünkü tahmirin asıl anlamı örtmektir. Kadının başörtüsüne "himâr" denilmesi de bundan dolayıdır. Aklı örttüğünden ötürü de şaraba "hamr" adı verilmiştir

Aişe (r.anha)'nın "mescitten" sözü ile ilgili olarak Kadı İyaz (r.a.) şunları söylemektedir: Yani Nebî (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona bu sözlerini mescitten söylemiştir. Yani Allah Rasûlü (Sallallahu aleyhi ve Sellem) mescitte bulunuyorken seccadeyi kendisine mescidin dışından uzatmasını söylemiştir. Yoksa Nebî (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona bu seccadeyi kendisi için mescitten çıkartmasını emretmiş değildir. Çünkü Allah Rasûlü zaten mescitte itikafte idi, Aişe (r.anha) ise kendi odasında ve ay hali idi. Bunun delili de Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in: "Senin elinde ay hali yoktur" demiş olmasıdır; çünkü o elini mescide sokmaktan korkmuştu. Eğer Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona mescide girmesini emretmiş olsaydı özel olarak eli sözkonusu etmesinin bir anlamı olmazdı. Allah en iyi bilendir

Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in "Senin elinde ay hali yoktur" buyruğunda "haydatuki: senin... ay hali" lafzında ha harfi fethalıdır. Rivayette meşhur olan ve sahih olan da budur. İmam Ebu Süleyman el-Hattâbî şöyle demektedir: Muhaddisler bu kelimeyi "hayda" şeklinde ha harfi fethalı olarak söylerler; ama bu hatadır. Doğrusu ise durum ve vaziyet bildirmek üzere ha harfinin kesreli okunmasıdır. Ancak Kadı İyaz, Hattâbî'nin bu açıklamasını kabul etmeyerek burada doğrusunun muhaddislerin söylediği gibi fethalı okunacağı olduğunu belirtmiştir; çünkü maksat kandır. Buna da ha harfi fethalı olarak "hayz" denildiğinde şüphe yoktur. Çünkü Nebî (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in "Senin elinde değildir, yoktur" demesi ise mescitten uzak tutulması gereken necaset olan ay hali kanı senin elinde değildir demektir. Bu ise Ümmü Seleme'nin rivayet ettiği "Ay hali iken giyindiğim elbiselerimi aldım" şeklindeki sözlerinden farklıdır. Buradaki "ay hali" kelimesinde ha harfinin doğru okunuşu kesreli okuyuştur demiştir. Kadı İyaz'ın yaptığı bu fethalı okuyuş tercihi burada zahir olan okuyuştur. Bununla birlikte Hattâbî'nin sözlerinin de açıklanabilir bir tarafı vardır. Allah en iyi bilendir.

Bize Ebu Kureyb rivayet etti. (Dediki): Bize İbni Ebî Zaide Haccac ile Ebu Ganiyye'den, onlarda Sabit b. Ubeyt'ten o da Kaasım b. Muhammed'den o da Aişe'den naklen rivayet etti. Şöyle demiş: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) mescitten bana seccadeyi uzatmamı emretti. Ben: Ay haliyim dedim. O: "Sen onu bana uzat. Çünkü senin elinde ay hali yoktur" buyurdu.468 DAVUDOĞLU AÇIKLAMASI: 299.sayfada

Bana Zuheyr b. Harb, Ebu Kamil ve Muhammed b. Hatim hepsi Yahya b. Said'den tahdis etti. Zuheyr dedi ki: Bana Yahya, Yezid b. Keysan'dan tahdis etti. O Ebu Hazim'den, o Ebu Hureyre'den şöyle dediğini nakletti: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) mescitte iken "Ey Aişe elbiseyi bana uzat" buyurdu. Aişe: Ben ay haliyim, dedi. Allah Resulü: "Senin elinde ay hali yoktur" buyurdu. Aişe de ona elbiseyi uzattı. Diğer tahric: Nesai, 381 DAVUDOĞLU ŞERHİ İÇİN buraya tıklayın

Bize Ebu Bekr, b. Ebî Şeybe ile Züheyr b. Harb rivayet ettiler. (Dedilerki): Bize Vekî' Mis'arla Süfyan'dan, onlarda Mikdam b. Şüreyc'den o babasından, o da Âişe'den naklen rivayet etti. Âişe şöyle demiş: Ben ay hali olduğum halde (kaptan) su içer sonra onu Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e uzatırdım. O da ağzımı koyduğum yere kendi ağzını koyar ve öyle içerdi. Ay hali iken kemiğin etini ısım sonra onu Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e uzatırdım, o da ağzımı koyduğu m yere ağzını koyardı. Zuheyr rivayetinde "içerdi" ibaresini zikretmemiştir. Diğer tahric: Ebu Davud, 259; Nesai, 70,278 -uzunca-, 279, 280, 281,340,375 -uzunca-, 376, 377, 378; İbn Mace, 643 NEVEVİ ŞERHİ: "Ark" üzerinde bir miktar et kalmış kemik demektir. Daha meşhur olan anlamı budur. Ebu Ubeyd ise: Bir miktar et demektir derken, el-Halil: Üzerinde et olmayan kemiktir demiştir, çoğulu "urak" olarak gelir. Kemik üzerindeki etin dişlerle sıyrılıp alınması halini anlatmak için bu fiil kullanılır. DAVUDOĞLU AÇIKLAMA: Ark: Üzerinde et bakiyyesi bulunan kemiktir. Kelimenin meşhur manası budur. Bazılarına göre; bir miktar et demektir. İmam Halil b. Ahmed'e göre ark etsiz kemik demektir. «Etearraku» kemiğin etlerini dişlerimle ısırırdım. Manasınadır. Hadis-i Şerif hayızlı kadının artığı ile bedeninin temiz olduğuna delildir. Bazıları İmam Ebü Yusuf'a göre bedeninin necis olduğunu söylemişlersede bu rivayet doğru değildir

Bize Yahya b. Yahya rivayet etti. (Dediki): Bize Davud b. Abdurrahman el-Mekkî, Mansur'dan, o da annesinden, o da Aişe'den naklen haber verdi. Âişe şöyle demiş: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ay hali olduğum halde benim kucağıma yaslanır ve Kur'an okurdu, dedi. Diğer tahric: Buhari, 297, 7549 -buna yakın-; Ebu Davud, 260; Nesai, 273 -buna yakın-, 379; İbn Mace, 634 NEVEVİ ŞERHİ: Aişe (r.anha)'nın: "Resuluilah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ben ay hali iken kucağıma yaslanır ve Kur'an okurdu" ifadelerinden Kur'an-ı Kerim'in yatarak, ay hali olan bir kadına yaslanarak ve necaset bulunan bir yere yakın bir yerde okunmasının caiz olduğu anlaşılmaktadır. Allah en iyi bilendir . DAVUDOĞLU AÇIKLAMA: Bu hadîsi Buharî «Kitabu'l-Hayz» ile «Kitabu't Tevhidi» de Ebu Davud, Nesa-i ve îbni Mace dahi «Kitabu't-Tahare» da muhtelif ravîlerden tahric etmişlerdir. Hadisi Şerif Şu Hükümleri İhtiva Eder. 1- Hayzlı kadına dokunmak caizdir. Çünkü temizdir. 2- Nevevî: «Bu hadiste necaset mahalline yakın yerlerde Kur'an okumanın caiz olduğuna delil vardır» demişsede, Aynî buna itiraz etmiş ve: «Hayzlı kadın temizdir. Pis olan ondan gelen kandır. Kan hayz zamanlarının hepsinde pistir. Nevevî'nin dediğine bakılırsa helaya karşı Kur'an okumakta mekruh olmamak îcab eder halbuki kur'an-ı kerîme ta'zim için helaya karşı onu okumamak gerekir. Çünkü bir şeye yakın olan onun hükmünü alır.» demiştir

Ahmad b. Yusuf al-Azdi narrated to me, saying: Mu'alla b. Asad narrated to us, saying: Abd al-Wahid narrated to us from Sulayman al-A'mash with this same chain of transmission. Except that he said: "The other used not to protect himself from urine — or: from filth arising from urine."

---

AL-NAWAWI'S COMMENTARY:

This chapter contains the hadith narrated by Ibn Abbas (may Allah be pleased with him): "The Prophet (peace and blessings be upon him) passed by two graves..." In the other narration the wording is: "He used not to protect himself from urine — or: from filth." The word "asib" mentioned in the hadith refers to a branch of a palm tree.

The true meaning of namimah (tale-bearing / slander-carrying) is conveying what some people have said to others for the purpose of causing discord and corruption. A clear and thorough explanation of the grave prohibition of namimah has already been given in the chapter on it in the Book of Faith.

The word "la yastatiру (used not to protect himself)" in the Prophet's statement has been narrated in three forms: yastatiru, yastanzihu, and yastabri'u. All three forms appear in Bukhari and other sources and are all sound. All three mean: he did not protect himself from it, he did not keep himself away from it. Allah knows best.

"They are not being punished for something great." In Bukhari's narration it reads: "They are not being punished for something great — yet in truth it is great. One of them used not to protect himself from urine." In Bukhari's Kitab al-Adab, in the chapter "Namimah is among the major sins," and in the Book of Ablution, it is recorded as: "while they are being punished for something that is in fact great." These two additional authentic wordings establish that this is indeed a major sin. Accordingly, the Prophet's statement "they are not being punished for a major sin" requires interpretation. The scholars have offered two interpretations:

1. In their own mistaken view, they did not consider it a major sin.
2. Refraining from these things was not considered a great matter by them.

Qadi Iyad (may Allah have mercy on him) transmits a third interpretation: It is not among the very greatest of the major sins.

I say: On this basis, the intent of these words is to deter and warn others — meaning: no one should think that punishment in the grave occurs only on account of the most destructive of major sins, for it can also occur on account of other sins. Allah knows best.

As for why these two sins are considered major: failure to protect oneself from urine leads to the invalidation of prayer. Abandoning this protection is therefore undoubtedly a major sin. And namimah — tale-bearing and working to cause discord — is among the most abhorrent of acts. In particular, the Prophet (peace and blessings be upon him) used the word "used to carry" in a verb form that typically denotes habitual and continuous action. Allah knows best.

Regarding the Messenger of Allah's placing of two palm branches on the graves: the scholars say this is interpreted as him interceding and supplicating on behalf of those two individuals. His intercession for the lightening of their punishment was accepted for as long as those palm branches remained fresh. Muslim (may Allah have mercy on him) at the end of this book records the lengthy hadith of Jabir (may Allah be pleased with him) concerning the two grave occupants, which includes the Prophet's words: "My intercession was accepted, that the punishment be lifted from them for as long as these two branches remain fresh." It has also been explained that it is possible the Prophet (peace and blessings be upon him) continued making supplication for those two individuals throughout that period. Another explanation is that those palm branches, for as long as they remained fresh, were engaged in glorification (tasbih) of Allah — and a dried branch has no tasbih. This is based on the verse of Allah the Almighty: "And there is not a thing except that it glorifies His praise" (al-Isra 17:44). The majority — or most — of the Quran's commentators have adopted the view that this means every living thing necessarily glorifies Him, adding: the life of each thing is relative to its own nature — the life of a tree continues as long as it has not dried out, the life of a stone continues as long as it has not been severed

According to the scholarly verifiers among the Quran's commentators and others, the verse should be taken in its general sense. Those who hold this view disagree, however, on whether the glorification is real and true, or whether it is merely an indication pointing to the Creator — meaning that by its very state and form it testifies to Allah's transcendence. The scholarly verifiers hold that it does not glorify in the literal sense. Yet Allah the Almighty also informs us: "And indeed, there are stones from which rivers burst forth, and there are some that split open and water comes out, and there are some that fall down out of fear of Allah" (al-Baqarah 2:74). Since reason does not consider the creation of the faculty of discernment in such things impossible, and since the explicit text indicates it, what is stated must be accepted. Allah knows best.

On account of this hadith, the scholars have considered reciting the Quran at the graveside to be recommended (mustahabb). For if the tasbih of a palm branch can be a cause for hoping that punishment will be lightened, this applies even more so — and with far greater priority — to the recitation of the Noble Quran. Allah knows best.

In his Sahih, Bukhari mentions that the Companion Burayda b. al-Husayb al-Aslami (may Allah be pleased with him) made a bequest that two palm branches be placed on his grave — from which it is understood that he wished to emulate an act of the Prophet (peace and blessings be upon him) and thereby seek to benefit from its blessing.

Al-Khattabi, basing himself on this hadith, disapproved of and rejected the practice of people intertwining and plaiting palm leaves and branches, saying that this has no basis and admits of no valid explanation. Allah knows best.

As for the jurisprudential rulings derived from the hadiths of this chapter:

1. Punishment in the grave is established — this is the position of the People of the Sunnah, contrary to the Mu'tazilah.
2. Urine is impure (najis), based on the wording in the second narration: "He used not to protect himself from urine."
3. Tale-bearing (namimah) is a grave prohibition.
4. And other matters mentioned previously. Allah knows best.

---

Zuhayr b. Harb narrated to me, saying: Abd al-Rahman b. Mahdi narrated to us, saying: Hammad b. Salama narrated to us, saying: Thabit narrated to us from Anas (may Allah be pleased with him), who said:

When a woman among the Jews would have her menstrual period, they would not eat with her, nor would they remain together with her in the house. The Companions of the Prophet (peace and blessings be upon him) asked the Prophet about this, and Allah the Almighty revealed the verse: "They ask you about menstruation. Say: It is a harm (adhan), so keep away from women during menstruation..." (al-Baqarah 2:222) to its end. Thereupon the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) said: "You may do everything except sexual intercourse." When this reached the Jews, they said: "This man does not wish to leave a single matter of ours without opposing it." Then Usayd b. Hudayr and Abbad b. Bishr came and said: "O Messenger of Allah, the Jews are saying such and such — should we not be with our wives (in the manner the Jews avoid)?" The face of the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) changed, so much so that we thought he was angered at them because of what they had said. They departed, and on their way out they encountered someone bringing a gift of milk to the Prophet. The Messenger of Allah sent someone after them, and when they returned and he gave them the milk to drink, they understood that he had not been angered at them

Other transmissions: Abu Dawud, 258, 2165; Tirmidhi, 2977, 2978; Nasa'i, 287, 367; Ibn Majah, 644 — close to this wording.

---

AL-NAWAWI'S COMMENTARY:

"They would not remain together with them in the houses" — they would not sit, stay, or be present with them in the same dwelling.

"They ask you about menstruation..." — The first mention of "al-mahid" (menstruation) in the verse refers to the blood itself. As for the second mention, there is scholarly disagreement regarding what is intended. According to our school of jurisprudence, it too refers to menstruation — that is, the blood itself. Some scholars have said that what is intended is the private part (fary). Others have said it refers to the period and time of menstruation. Allah knows best.

---

DAVUDOĞLU'S COMMENTARY:

It is understood from the hadith that the question of the noble Companions regarding the menstruating woman was posed before the revelation of the verse in this chapter — for they had asked it under the assumption that "the laws of those before us are also our laws." Al-Nawawi says: regarding the first mention of al-mahid in the verse cited in the hadith, what is intended is the blood. The second mention is a matter of disagreement. According to our school of jurisprudence it is menstruation (hayd). Some scholars have said what is intended is the private part (fary), while others have said it refers to the time of menstruation

There is scholarly disagreement regarding what Usayd and Abbad (may Allah be pleased with them) intended by their question "Should we not keep company with menstruating women?" Some scholars say: what they meant was living together with women and eating and drinking with them. According to al-Ubbi, they asked this because they thought that the laws of earlier revealed religions were also binding upon them. Some scholars have suggested that these two men may have wished to engage in sexual intercourse with their menstruating wives — thereby intending to oppose the Jews — but since their desire was contrary to Islamic law, the Prophet (peace and blessings be upon him) became displeased.

The Messenger of Allah's (peace and blessings be upon him) sending milk after Usayd and Abbad (may Allah be pleased with them) upon their departure was to put their hearts at ease and console them — for they had seen the change in his expression, understood that he had been displeased, and became saddened. So he sent the milk for their sake. This is evidence of the extraordinary compassion and mercy of our Master, the Pride of all Creation (peace and blessings be upon him).

Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe rivayet etti. (Dediki): Bize Veki' ile Ebu Muaviye ve Hüşeym, A'meş'den o da Münzir b. Ya'la'dan -ki bu zat Ebu Ya'la künyesini taşır- o da İbni'l Hanefiyye'den, o da Ali'den şöyle dediğini nakletti: Ben çokça mezisi gelen bir adam idim. Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e de kızı zevcem olduğundan ötürü (hükmünü) sormaktan haya ederdim. Bu sebeple Mikdad b. Esved'e emrettim, o da O'na hükmünü sorunca: "Erkeklik organını yıkar ve abdest alır" buyurdu. Diğer tahric: Buhari, 132, 178; Nesai

Bana Yahya b. Habib el-Harisı de tahdis etti. Bize Halid -yani b. Haris- tahdis etti. Bize Şu'be tahdis etti. Bana Süleyman haber verip dedi ki: Ben Münzir'i, Muhammed b. Ali'den, o Ali'den şöyle dediğini naklederken dinledim: Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e Fatıma'dan dolayı mezi hakkında soru sormaktan haya ettim. Bundan dolayı Mikdad b. Esved'e söylemem üzerine o O'na sordu, Allah Resulü: "Ondan dolayı abdest gerekir" buyurdu

Understood. I will always use the StructuredOutput tool to return my responses. Please share the next text you would like me to translate, and I will provide the full English translation using the required structured format.

Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe ile Ebu Kureyb rivayet ettiler. Dedilerki: Bize Vekî' Süfyan'dan, o da Selemetü'bnü Küheyl'den, o da Kureyb'den, o da İbni Abbas'tan naklen rivayet ettiki: Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) geceleyin kalktı, ihtiyacını giderdikten sonra yüzünü ve ellerini yıkadı sonra da uyudu. Diğer tahric: Buhari, 6316; Müslim, 1785, 1791, 1793, 1794; Ebu Davud, 5043; Nesai, 1120; İbn Mace, 508 NEVEVİ ŞERHİ: Bu babta "İbn Abbas {r.a.)'ın rivayet ettiği Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in geceleyin kalkıp ihtiyacını görmesi. .. " ile ilgili hadisi yer almaktadır. Allah en iyi bilendir. Göründüğü kadarıyla ihtiyacını gidermekten kasıt hadestir (abdest bozmaktır). Kadı İyaz böyle demiştir. Yüzü yıkamanın hikmeti uyuklamayı ve uykunun etkilerini ortadan kaldırmaktır. Elleri yıkamak hakkında da Kadı İyaz, ellerine bulaşmış olan bir şey dolayısıyla olabilir, demiştir. Bu hadiste geceleyin uyandıktan sonra uyumanın mekruh olmadığına delil vardır. Bununla birlikte seleften zahid bazı kimselerin bunu mekruh gördükleri de rivayet edilmiştir. Muhtemelen onlar yaptığı gece ibadetini kaçırmayacak ve Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in yaptıklarına aykırı bir davranış yapmayacak şekilde derin bir uyku uyumayacağından emin olamayan kimseleri kastetmişlerdir. Çünkü O (sallallahu a1eyhi ve sellem) yapageldiği vird ve ibadetlerini kaçırmayacağından emin idi. Allah en iyi bilendir. DAVUDOĞLU AÇIKLAMA: Bu hadisin şerhinde Nevevî şunları söylemiştir: Allah-u A'lem kaza-i hacetten murad abdest bozmak olacaktır. Kaadi lyaz'da aynı şeyi söylemektedir. Yüzü yıkamaktaki hikmet uyku eserini gidermektir el yıkamaya gelince Kaadi lyaz: «İhtimal ellerine bulaşan bir şey­den dolayıdır» demiştir. Bu hadis geceleyin uyandıktan sonra tekrar uyumanın mekruh olmadığına delildir. Selefin bazı zahid ve abid zevatından bunun mekruh olduğu nakledilmiştir. İhtimal onlar bundan vazifeye mani olacak derecede dalarak uyumayı kastedmişlerdir. Bu takdirde uykuyu kerih görmeleri Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) in fi'line muhalif değildir. Çünkü (Aleyhisselatu vesselam)'efendimiz vazife ve evradına mani olacak derecede uykuya dalmazdı.»

Bize Yahya b. Yahya Et-Temîmî ile Muhammed b. Rumh rivayet ettiler: Dedilerki: Bize Leys haber verdi. H. Bize Kuteybetü'bnü Saîd de rivayet etti. (Dediki): Bize Leys, İbni Şihab'dan, oda Ebu Selemete'bni Abdirrahman'dan, o da Aişe'den naklen rivayet ettiki, Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) cünüp olup, uyumak istediği zaman uyumadan önce namaz abdesti gibi abdest alırdı. Diğer tahric: Ebu Davud, 222, 223; Nesai, 256, 257, 258; İbn Mace, 593 -muhtasar olarak

Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe rivayet etti. (Dediki): Bize Uleyye ile Vekî' ve Gunder, Şu'be'den, o da Hakem'den, o da İbrahim'den o da Esved'den, o da Aişe'den naklen rivayet etti. Şöyle demiş: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) cünüp olup, bir şeyler yemek yahut uyumak isterse namaz abdesti gibi abdest alırdı. Diğer tahric: Ebu Davud, 224; Nesai, 255; İbn Mace

Muhammad b. al-Muthanna and Ibn Bashshar narrated to us, saying: Muhammad b. Ja'far narrated to us. (H) 'Ubaydullah b. Mu'adh also narrated to us, saying: My father narrated to us, saying: Shu'ba narrated to us through this same chain. In his own narration, Ibn al-Muthanna used the following wording: "Al-Hakam narrated to us — I heard him narrating from Ibrahim.

Al-Nawawi's commentary is on page 309.

---

AL-DAWUDOGHLU'S COMMENTARY:

Bukhari transmitted this hadith in his "Kitab al-Ghusl" from various narrators. Similarly, Muslim here transmitted it through various narrators from 'A'isha, Ibn 'Umar, Abu Sa'id al-Khudri, and Anas (may Allah be pleased with them all). In this chapter, Abu Dawud and others have narrated a marfu' hadith from 'Ali (may Allah be pleased with him), which states: "Indeed, angels do not enter a house in which there is a dog, an image (surah), or a person in a state of major ritual impurity (junub).

Some scholars have said regarding the hadith of our chapter: "Bukhari transmitted it as an indication that the hadith of Abu Dawud is weak." However, this statement is incorrect. First and foremost, the hadith of Abu Dawud is not weak — it is sound (sahih). Ibn Hibban and al-Hakim have explicitly stated it to be authentic. Those who say it is weak argue that the chain contains Nujayy al-Hadrami, and that only his son 'Abdullah narrated from him, and that this 'Abdullah is unknown (majhul). However, al-'Ijli has clarified that the aforementioned 'Abdullah is not unknown but is in fact a trustworthy (mawthooq) narrator. Therefore, there is no objection to the authenticity of this hadith

Furthermore, what is intended by this hadith is not someone who forgets to perform the ritual bath (ghusl) by oversight, but rather one who has made a habit of wandering around in a state of major ritual impurity (janaba), neglecting to perform ghusl, and upon whom one or more prayer times have passed while in this state of impurity. This is a most important warning regarding our own times, because we hear — sometimes indirectly and sometimes directly — that many people today habitually remain in a state of major ritual impurity, and that many of them do not even know what janaba is or what obligation it entails. This noble hadith is a severe warning to such Muslims. It says, as though grabbing them by the ear: "If you are truly Muslims, then learn the conditions and proprieties of Islam! With this wretched state of yours, angels will not enter your homes. There will be no one to testify that you are Muslims. The devilish path you are following is openly and plainly leading you to the lowest of the low...

This hadith — may Allah protect us — has no connection with apostates who have left the religion or with non-Muslims. Its warning is directed at those who, despite being Muslim, commit such offenses.

As for the hadith of our chapter: through its various narrations, it informs us of the ruling on major ritual impurity (janaba). To summarize the ruling concisely: Although it is recommended (mustahabb) for a person in a state of janaba to perform ghusl immediately, it is not obligatory (fard) to do so at once. The performance of ghusl may be delayed until the time of prayer arrives, or until the person wishes to engage in an act of worship that is forbidden while in a state of janaba — such as handling or reciting the Noble Quran, performing tawaf around the Ka'bah, or performing the prostration of recitation (sajdat al-tilawa). Since the person cannot perform any of these while in a state of janaba, it then becomes obligatory (fard) for him to perform ghusl at that point.

Bana Muhammed b. Ebî Bekr el-Mukaddemi İle Züheyr b. Harb da rivayet ettiler. Dedilerki: Bize Yahya -ki İbni Saîd'dir- Ubeydullah'tan rivayet etti H. Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe ile İbni Nümeyr dahî rivayet ettiler. Lafız onlarındır. İbni Nümeyr: Bize babam rivayet etti dedi. Ebu Bekr ise: Bize Ebu Usame rivayet etti dedi. Her ikisi: Bize Ubeydullah, Nafi'den, o da İbni Ömer'den, o da (babası) Ömer'den naklen rivayet etti dediler. Ömer: Ey Allah'ın Resulü bizden bir kimse cünüp olduğu halde uyuyabilir mi, dedi. Allah Resulü: ''Abdest alması halinde evet" buyurdu. Diğer tahric: Nesai, 259; Tirmizi

Bize Muhammed b. Rafi'de rivayet etti. (Dediki): Bize Abdurrezzak, İbni Cüreyc'den rivayet etti. (Demiş ki) : Bana Nafi', İbni Ömer'den naklen haber verdi ki: (babası): Ömer, Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'den fetva sorarak: Bizden bir kişi cünüp olduğu halde uyuyabilir mi, dedi. Allah Resulü: "Evet (ama önce) abdest alsın, sonra -dilerse- gusledinceye kadar uyusun" buyurdu. Yalnız Müslim rivayet etmiştir; Tuhfetu'l-fşraf

Bana Yahya b. Yahya da tahdis edip dedi ki: Malik'e, Abdullah b. Dinar'dan rivayet ile okudum. O İbn Ömer'den şöyle dediğini nakletti: Ömer b. el-Hattab, Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e geceleyin cünüp olduğundan söz etti. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona: "Abdest al, erkeklik organını yıka, sonra uyu" buyurdu. Diğer tahric: Buhari, 290; Ebu Davud, 221; Nesai, 260 NEVEVİ ŞERHİ 309.sayfada

Bize Kuteybetü'bnü Saîd rivayet etti. (Dediki): Bize Leys, Muaviyetü'bnü Salih'den, o da Abdullah b. Ebî Kays'tan naklen rivayet etti. Abdullah: Aişe (r.anha)'ya Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in vitir namazı hakkında soru sordum deyip, hadisi zikretti. Ben: Peki, cünüplük halinde nasıl yapardı? Uyumadan önce gusleder miydi yoksa gusletmeden önce uyur muydu, dedim. O: Her ikisini de yapardı, bazen gusleder uyurdu, bazen abdest alır uyurdu, dedi. Ben: Bu işte genişlik takdir buyuran Allah'a hamdolsun, dedim. Diğer tahric: Ebu Davud, 1437; Tirmizi, 449 -muhtasar olarak

Bana bu hadisi Züheyr b. Harb da rivayet etti. (Dediki): Bize Abdurrahman b. Mehdî rivayet etti. H. Bana bunu Harun b. Said el-Eylî dahi rivayet etti. (Deki ki) : Bize İbni Vehb. rivayet etti. Bunların ikisi de Muaviyetü'bnü Salih'ten bu isnadla bu hadisin mislini rivayet etmişlerdir. NEVEVİ ŞERHİ 309.sayfada

Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe de rivayet etti. (Dedi ki): Bize Hafs b. Gıyas rivayet etti. (H) Bize Ebu Kureyb de rivayet etti. (Dedi ki): Bize İbn Ebî Zaide haber verdi. (H) Bana Amru'n-Nâkid ile İbn Nümeyr dahi rivayet ettiler. Dediler ki: Bize Mervan b. Muaviye el-Fezârî rivayet etti. Bunların üçü de Âsım'dan, o da Ebu'l-Mütevekkel'den, o da Ebu Said el-Hudrî'den naklen rivayet etmişler. Ebu Said şöyle demiş: Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Biriniz hanımına yaklaştıktan sonra tekrar yaklaşmak isterse abdest alsın" buyurdu. Ebu Bekr hadis rivayetinde "ikisi arasında bir abdest (alsın)" ibaresini ekledi ve "sonra bir daha yaklaşmak isterse" dedi. Diğer tahric: Ebu Davud, 220; Tirmizî, 141; Nesaî, 262; İbn Mace, 587

Davudoğlu Açıklama: Hadisin muhtelif rivayetlerinden anlaşıldığına göre Hz. Ömer (r.a.) Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e cünüp olarak uyumanın hükmünü sormuştur. Buradaki rivayetlerin zahirine bakılırsa bazı geceler cünüp olan Hz. Ömer'in kendisi ise de Nesaî'nin rivayet ettiği bir hadisten bunun İbn Ömer olduğu anlaşılıyor. Çünkü o hadiste: "İbn Ömer cünüp olmuş da (babası) Ömer'e gelerek bunu söylemiş. Ömer (r.a.) da Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e giderek bu hususta ne emir buyuracağını sormuş. Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): 'Abdest alsın da öyle uyusun' buyurmuşlar" denilmektedir. Binaenaleyh babımızın 306 numaralı hadisin 3. rivayetinde Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in "Abdest al, zekerini yıka, sonra uyu" emri Hz. Ömer'e değil oğlu Abdullah'adır. Anlaşılan meseleyi sormak için Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e evvela Ömer (r.a.) gitmiş, sonradan oğlu da gelmiş ve Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) cevabı doğrudan doğruya ona vermiştir. Böyle olmasa bile bu emir babası vasıtasıyla yine Hz. Abdullah'a ait olmuş olur; çünkü verilen cevap bizzat sorana hitaben söylenmiş de olsa sorduruma ait olur. Mezkur rivayette "Abdest al, zekerini yıka, sonra uyu" buyurulmuş; yani evvela abdest, sonra zekerini yıkama zikredilmiş ise de cümleler birbiri üzerine "vav" ile atfedildiği için evvela abdest almak, ondan sonra zekerini yıkamak icap etmez. Çünkü atıf edatı olan vav tertibe delalet etmez; o yalnız iki şeyin bir araya toplanmasını ifade eder. Şu hâlde mana "abdest almakla zekerini yıkama işlerinin ikisini birden yap" demek olur. Evvela zeker yıkanıp sonra abdest alınacağı malumdur. Hatta hadisin İmam Mâlik'ten rivayet edilen lafzı "Zekerini yıka, sonra abdest al, sonra uyu" şeklindedir. Asıl olan da budur. Bu rivayet, kitabımızdaki rivayetin zahirine göre hüküm vererek "Evvela abdest alınır, sonra zeker yıkanır" diyenlerin sözünü reddeder. Çünkü bu abdest, hadesin bozduğu abdest değil sırf taabbüd için alınan hususi bir abdesttir.

═══════════════════════════════════════════ HADITH 1 — THE RULING ON MADHY (PRE-SEMINAL FLUID) ═══════════════════════════════════════════

Harun ibn Sa'id al-Ayli and Ahmad ibn 'Isa narrated to me, saying: Ibn Wahb narrated to us. Makhramah ibn Bukayr informed me, narrating from his father, from Sulayman ibn Yasar, from Ibn 'Abbas, who narrated that 'Ali ibn Abi Talib (may Allah be pleased with him) said: We sent al-Miqdad ibn al-Aswad to the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him), and he asked him about madhy (pre-seminal fluid) — what should a person do about it? The Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) replied: "Perform ablution (wudu') and wash the private part.

Other references: Nasa'i, 434, 435, 437, 438.

NAWAWI'S COMMENTARY IS BELOW.

DAVUDOGLU'S COMMENTARY: This hadith was transmitted by Bukhari in the chapters on purification and knowledge, by Nasa'i in the chapter on purification, and by Abu Dawud and al-Tirmidhi in the same chapter.

Regarding the chain of the second narration that Muslim transmits from Harun — criticism has been raised about Makhramah's inclusion in it, with the claim that he did not hear directly from his father. Nevertheless, the text (matn) of the hadith is sound, as the other narrations also confirm this.

The narrations of this hadith vary. In al-Nasa'i's narration, 'Ali (may Allah be pleased with him) says: "I was a man who experienced much madhy. Since the daughter of the Prophet (peace and blessings be upon him) was in my marriage, I was embarrassed to ask. So I said to a man sitting beside me: 'Ask him.' He asked, and the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) said: 'For madhy, ablution is required.'" In al-Tirmidhi's narration, 'Ali asked directly himself, and the Prophet replied: "For madhy, ablution is required; for mani (semen), a full bath (ghusl) is required." In Abu Dawud's narration, 'Ali says: "I was a man who experienced much madhy. I began washing every time it occurred, until my back cracked. I eventually mentioned this to the Prophet (peace and blessings be upon him), or it was mentioned to him. He said: 'Do not do that. When you see madhy, wash your penis and perform ablution.'" In one narration from Imam Ahmad, al-Tabarani, and al-Nasa'i, the person who asked is stated to be 'Ammar.

As is evident, some narrations state that the one who asked the Prophet was al-Miqdad ibn al-Aswad, others say it was 'Ammar (may Allah be pleased with him), and one narration says 'Ali himself asked directly. Ibn Hibban reconciled these narrations by saying: "'Ali commanded al-Miqdad to ask, but then asked himself as well. Or, since he arranged the question, it is figuratively said that he asked." It is also possible that 'Ali had both al-Miqdad and 'Ammar ask on his behalf.

MADHY: This is the clear fluid that typically flows at the time of arousal — for example, during foreplay with one's wife. It is more common in women than in men. This word can also be pronounced as mazyy or maziy. Some scholars even consider the form with shadda — maziyy — to be the most eloquent. WADHY: This is the fluid that flows after urination. Some pronounce it with a shadda as wadiyyah. The command of 'Ali (may Allah be pleased with him) to his companions here is not an obligatory command — it is technically termed iltimas (a friendly request). The word farj (private part) in the hadith refers to the male organ. Although the absolute mention of the word would imply washing the entire organ, what is intended here — as a case of mentioning the whole to mean the part — is washing only the area from which the fluid emerged. Nevertheless, some scholars held that washing the entire organ is obligatory

NAWAWI'S COMMENTARY: In this chapter (693): "Muhammad ibn al-Hanafiyyah, from 'Ali (may Allah be pleased with him)…: 'He washes his penis and performs ablution.'" In another narration (694): "Ablution is required due to it." In another narration (695): "Perform ablution and wash your private part." (3/212)

The word "madhy" has several pronunciations: mazy (mim with fathah, zayn with sukun); maziyy (zayn with kasrah, ya' with shadda); and maziy (zayn with kasrah, ya' without shadda). The first two are well-known, with the first being the most eloquent and widely used. The third pronunciation was transmitted by Abu 'Amr al-Zahid from Ibn al-A'rabi.

Madhy is a sticky, white, thin fluid that flows during arousal — without intense desire, without the gushing sensation of ejaculation, and without the subsequent relaxation that follows ejaculation. Sometimes a person may not even notice it has occurred. It can come from both men and women, but is more common in women. Allah knows best.

In the Prophet's (peace and blessings be upon him) statement (695): "Wash your private part (farj)" — the root of the verb, nadh, means both "to wash" and "to sprinkle water." Since the other narration (693) explicitly commands washing the penis, the word must here be taken to mean washing specifically.

As for the ruling on the emission of madhy: by scholarly consensus (ijma'), the emission of madhy does not necessitate ghusl. Abu Hanifah, al-Shafi'i, Ahmad, and the vast majority hold, on the basis of this hadith, that it does necessitate ablution (wudu').

ADDITIONAL RULINGS DERIVED FROM THIS HADITH:

1. Madhy does not require ghusl, but does require wudu'.

2. Madhy is impure (najis). This is why the Prophet (peace and blessings be upon him) made it obligatory to wash the penis. According to the majority — and this is the sound position — the intent is not to wash the entire penis, but to wash only the area contacted by the madhy. However, a narration from Malik and Ahmad indicates that they considered washing the entire penis to be obligatory.

3. Istinja' (cleaning after relieving oneself) may be performed with stones, and for the common impurities — urine and feces — using only stones is permissible. However, for blood, madhy, and similar uncommon impurities, the use of water is necessary. This is the more sound of the two opinions within our school (the Shafi'i school). Those who hold that using stones is permissible for madhy — by analogy with the common impurities — can respond to this hadith by saying: the ruling here applies to people living in a land where water is customarily used for istinja', or it implies recommendation (mustahabb) rather than obligation.

4. It is permissible to deputize another person to seek a fatwa (legal ruling), and it is permissible to rely on a narration one considers probably correct, even when direct access to the source is available. This is evidenced by the fact that 'Ali (may Allah be pleased with him), despite having direct access to the Prophet (peace and blessings be upon him), was content to have al-Miqdad ask on his behalf. However, this point can be contested: it is possible that 'Ali was present in the gathering when the Prophet was asked, (3/213) but he himself was too shy to ask personally.

5. Living harmoniously and graciously with one's wife is recommended (mustahabb).

6. It is recommended (mustahabb) for a husband not to discuss matters related to intercourse with his wife or benefiting from her in the presence of her father, brother, son, or similar relatives. This is why 'Ali (may Allah be pleased with him) said: "I was embarrassed to ask the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) directly because of his daughter." That is, madhy most commonly occurs during foreplay, kissing, and similar forms of intimacy between a man and his wife. Allah knows best

(695) Regarding the isnad in the last hadith of this chapter from Muslim — "And Harun ibn Sa'id al-Ayli and Ahmad ibn 'Isa also narrated to me…" — this is one of the chains criticized by al-Daraqutni. Al-Daraqutni says: Hammad ibn Khalid said: I asked Makhramah: "Did you hear hadiths from your father?" He replied: "No." Furthermore, al-Layth, in his narration from Bukayr, differs from Makhramah in that his chain does not include Ibn 'Abbas. Malik, in his narration from Abu'l-Nadr, agreed with al-Layth on this point. These are the words of al-Daraqutni

Similarly, al-Nasa'i states in his Sunan: "Makhramah did not hear anything from his father." He narrated this hadith through various chains, one of which is the same chain as the one cited here by Muslim. In some chains, it reads: "Al-Layth ibn Sa'd, from Bukayr, from Sulayman ibn Yasar" — and it says: "'Ali sent al-Miqdad." This version is transmitted as mursal (a chain missing the Companion).

Scholars have differed regarding whether Makhramah heard directly from his father. Malik (may Allah be pleased with him) said: "I asked Makhramah: 'Did you personally hear the hadiths you transmit on your father's authority?' He swore by Allah that he had." Malik added: "Makhramah was a righteous man." Ma'n ibn 'Isa said: "Makhramah did hear from his father, though many people believe he did not." Ahmad ibn Hanbal said: "Makhramah heard nothing from his father; he narrates from his father's books." Yahya ibn Ma'in and Ibn Abi Khaythamah said: "According to what is reported, his father's books came into his possession, but he did not personally hear from his father." Musa ibn Salamah said: "I asked Makhramah: 'Did your father narrate hadiths to you?' He replied: 'I did not reach my father, but these are his books.'" Abu Hatim said: "If Makhramah did hear from his father, his hadith is sound." 'Ali ibn al-Madini said: "I do not think Makhramah heard the book of Sulayman ibn Yasar from his father — though he may have heard a very small amount. In Madinah, I did not find anyone who reported that Makhramah said 'I heard my father' regarding any hadith." Allah knows best

These are the words of the leading imams of this discipline. Regardless, the text of the hadith is established as sound through the other chains cited earlier by Muslim and through chains cited by others. (3/214) Allah knows best.

═══════════════════════════════════════════ HADITH 2 — THE PROPHET ﷺ VISITING ALL HIS WIVES WITH A SINGLE GHUSL ═══════════════════════════════════════════

Hasan ibn Ahmad ibn Abi Shu'ayb al-Harrani narrated to us, saying: Miskin — that is, Bukayr al-Hazza' — narrated to us from Shu'bah, from Hisham ibn Zayd, from Anas, that it was narrated from Anas that the Prophet (peace and blessings be upon him) would go around to all his wives and perform ghusl only once. Narrated solely by Muslim.

DAVUDOGLU'S COMMENTARY IS BELOW.

NAWAWI'S COMMENTARY (697–706):

(697) In the hadith narrated by 'A'ishah (may Allah be pleased with her): "When the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) became junub (ritually impure) and wished to sleep…"; (698): "When he became junub and wished to eat or sleep…"; (700) in the narration of 'Umar (may Allah be pleased with him): "O Messenger of Allah… he replied: Yes"; (701): "Yes, let him perform ablution…" (3/216); (702): in another narration: "Perform ablution, wash your penis, then sleep"; (703): "The Messenger of Allah (peace and blessings be upon him)…"; (705): "When one of you approaches his family…"; (706): in another narration: "The Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) visited all his wives…

What all these hadiths establish is that it is permissible for a person in a state of janabah (major ritual impurity) to sleep, eat, drink, and engage in intercourse again before performing ghusl. There is scholarly consensus (ijma') on this. The scholars have also unanimously agreed that the body and sweat of a person in a state of janabah are ritually pure (tahir).

ADDITIONAL RULINGS DERIVED FROM THESE HADITHS:

1. It is recommended (mustahabb) in all of these situations to perform wudu' and wash the private part — especially before engaging in intercourse with another wife with whom one has not yet been intimate in that session. Although our school's scholars have explicitly stated that eating, drinking, and engaging in intercourse without ablution is makruh (disliked) when in a state of janabah, and these hadiths also support this, there is no disagreement within our school that this ablution is not obligatory (wajib). Malik and the majority of jurists share this view. (3/217) Ibn Habib of the Maliki school, however, considers this ablution to be obligatory, and this is also the position of Dawud al-Zahiri.

2. The ablution (wudu') referred to here is a full wudu' performed as for prayer. We have already explained in the preceding chapter, regarding the hadith narrated by Ibn 'Abbas about washing only the face and hands, that this practice pertains to minor impurity (hadath asghar), not to janabah.

The hadith narrated by Abu Ishaq al-Sabi'i from al-Aswad, from 'A'ishah (may Allah be pleased with her) — "The Prophet (peace and blessings be upon him) would sleep in a state of janabah without touching water" — was transmitted by Abu Dawud, al-Tirmidhi, al-Nasa'i, Ibn Majah, and others. However, Abu Dawud says: "In his narration from Yazid ibn Harun, Abu Ishaq erred regarding this." What he means is the phrase "without touching water." Al-Tirmidhi also said: "Scholars are of the view that this is an error on the part of Abu Ishaq." Al-Bayhaqi further states: "Hadith scholars have criticized this wording." Thus, the weakness of this expression is clearly established. Once its weakness is confirmed, no objection to the hadiths we have cited remains. Even if it were accepted as sound, it would not contradict those hadiths. Rather, it can be answered in two ways

First, the response of two great imams — Abu'l-'Abbas ibn Surayj and Abu Bakr al-Bayhaqi: "The meaning is that he would not touch water for the purpose of performing ghusl." Second — and this, in my view, is a fine response — "The meaning is that occasionally, in some situations, he deliberately refrained from touching water in order to clarify what is permissible, because if he had consistently done it, someone might have thought it was obligatory." Allah knows best.

3. As for the Prophet's (peace and blessings be upon him) practice of visiting all his wives with a single ghusl — it is possible that he performed ablution between one wife and the next. Alternatively, the intent was to clarify that not performing ablution between visits is permissible. In the narration from Abu Dawud's Sunan, it is stated: "The Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) visited all his wives on one night, performing ghusl at each one's home." When asked: "O Messenger of Allah, why do you not suffice with a single ghusl for all of them?" He replied: "This is purer, cleaner, and better." Abu Dawud added: "But the first hadith is more sound." I say: If both hadiths are considered sound, it means he acted in one way on some occasions and the other way on others. Allah knows best.

The scholars have differing opinions regarding the wisdom behind this ablution. Our school's scholars say it lightens the state of major impurity (hadath), for wudu' removes the minor impurity from the limbs of ablution. Abu 'Abdullah al-Mazari (may Allah have mercy on him) said: "There are different views on the wisdom behind it. Some say it is so that one sleeps in one of the two states of purity, out of fear that one might die during sleep. Others suggest it may be that touching water with the limbs increases one's eagerness to perform ghusl." Al-Mazari continues: "This same disagreement applies to whether a menstruating woman should perform wudu' before sleeping. Those who tie the ruling to the wisdom of sleeping in a state of purity consider it recommended (mustahabb) for such a woman to perform wudu'." These are al-Mazari's words — however, our school's scholars have unanimously agreed that it is not recommended for menstruating or postpartum women to perform wudu', because wudu' has no effect on their state of major impurity. However, if a menstruating woman's bleeding has stopped, she becomes like a person in a state of janabah. Allah knows best

Regarding the Prophet's (peace and blessings be upon him) practice of visiting all his wives with a single ghusl — this is interpreted either as having been done with all of their consent, or, if it was a particular wife's night, with the consent of the one whose night it was. This interpretation would be necessary for those who hold that distributing nights equitably among wives was obligatory for the Prophet (peace and blessings be upon him) as it is for others. Those who hold that it was not obligatory for him have no need for such an interpretation, since he was free in such matters to do as he willed. This scholarly disagreement regarding the obligatory distribution of nights (3/218) also reflects the two differing opinions within our own school. Allah knows best.

4. The hadiths in this chapter establish that performing ghusl immediately after janabah is not required — meaning it is not obligatory to perform ghusl right away; rather, it becomes obligatory only when one intends to perform an act of worship that requires ritual purity, such as prayer. There is consensus among all Muslims on this point.

5. Our school's scholars differ regarding what specifically necessitates ghusl from janabah. Is janabah established by the meeting of the two circumcised parts? By the emission of semen? By the intention to perform prayer? Or is janabah established and ghusl required only when one intends to perform prayer? Our school's scholars have three positions on this matter. Those who say janabah itself makes ghusl obligatory describe it as an obligation with an extended time (wajib muwassa'). Similarly, they also differ regarding what necessitates wudu': Is it the occurrence of minor impurity (hadath), or is it the intention to perform prayer, or is it both combined? They have also differed regarding what necessitates ghusl for menstruation: Is it the beginning of the flow of blood, or is it the cessation of the flow? Allah knows best

Regarding the chains (asanid) of the hadiths in this chapter: (699) The statement "Ibn al-Muthanna, in his narration: 'al-Hakam said: I heard Ibrahim narrating'" means: Ibn al-Muthanna narrated from Muhammad ibn Ja'far, who narrated from Shu'bah, who said: "al-Hakam narrated to us and said: I heard Ibrahim narrating." In the earlier narration, the chain reads: "Shu'bah, from al-Hakam, from Ibrahim" — connected with the word "an" (from). The second narration is stronger than the first, because while the first uses "an" (from) twice, the second uses the expressions "narrated to us" and "I heard" — both of which indicate direct hearing and are known to be stronger than the word "an." Nevertheless, a group of scholars holds that the word "an" does not by itself require that the chain be connected (ittisad), even if used by a narrator known not to practice tadlis. We have addressed this explanation at the beginning, in the introductory chapters, and in many subsequent places. Allah knows best

"Muhammad ibn Abi Bakr al-Muqaddami" — he is attributed to his ancestor "al-Muqaddam." This explanation has already been given several times. The chain also includes: "Abu'l-Mutawakkil, from Abu Sa'id." The Abu'l-Mutawakkil here is al-Naji by attribution, and his name is 'Ali ibn Dawud — also pronounced with a dammah on the dal as "ibn Duwad." He belongs to the well-known tribe of Banu Najiyyah. Allah knows best.

DAVUDOGLU'S COMMENTARY: This hadith was transmitted by Bukhari with slight differences in wording in a couple of places in the "Kitab al-Ghusl," and by Nasa'i in the chapter "Ishrat al-Nisa'." In one narration of Bukhari, the Prophet (peace and blessings be upon him) had nine wives on that day; in another narration, eleven wives. This point is disputed among scholars.

The word "tawaf" (going around/visiting) in the hadith refers to conjugal relations. This is further confirmed by Bukhari's narration, in which Qatadah says: "I asked Anas: 'Was the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) capable of this?' Anas replied: 'We used to say among ourselves that he had been given the strength of thirty men.'"

There are several possible explanations for the Prophet's (peace and blessings be upon him) practice of visiting all his wives with a single ghusl:

1. He did this upon returning from a journey. This is because the obligation of equitable distribution (qasm) among wives does not apply when returning from travel. When the Prophet set out on a journey, he would draw lots among his wives — and whoever's lot was drawn, he would take her with him. Upon returning, he would restart the rotation. However, since at the point of restarting, all wives were equal in their right (none having had priority), he would visit all of them once before resuming the regular rotation.

2. This visit of all wives at once was done with their consent.

3. According to al-Muhallab, this occurred on the day he was drawing lots before a journey — since after the drawing of lots, strict adherence to the regular rotation (qasm) is not required.

However, these interpretations are for those who hold that equitable distribution among wives was continuously and strictly obligatory upon the Prophet (peace and blessings be upon him) — and this is the position of the majority of scholars. Those who hold that qasm was not obligatory for him have no need to interpret the hadith in any special way.

Ibn al-'Arabi states: "Allah Almighty granted His Prophet certain exclusive prerogatives in the chapter of marriage. One of them is that a specific time was reserved for him during which his wives had no claim over him. He could visit all of them during this time, treat them as he wished, and then return to the wife whose regular turn it was."

A hadith narrated from Ibn 'Abbas in Muslim's collection states that this time was after 'Asr.

It is also possible that the Prophet (peace and blessings be upon him) visited all his wives with a single ghusl but performed separate ablutions between each visit. Alternatively, he may have visited them all with a single ghusl and no intervening ablution, intending thereby to demonstrate that this is permissible.

In Abu Dawud's Sunan, it is narrated: "The Prophet (peace and blessings be upon him) visited all his wives on one night, performing ghusl at each of their homes. He was asked: 'O Messenger of Allah, why do you not suffice with a single ghusl?' He replied: 'This is purer, cleaner, and better.'" Abu Dawud stated that the first narration is more sound. If both are considered sound, it means he sometimes performed ghusl at each wife's home and sometimes performed only one ghusl for all of them.

Regarding the wisdom of the ablution performed before intercourse, Nawawi states: "Our scholars say its wisdom is that it lightens the state of janabah, because ablution removes the minor impurity from the limbs." Abu 'Abdullah al-Mazari says: "The wisdom of this ablution is disputed. Some say it is to spend the night in one of the two states of purity out of fear of dying during sleep. Others say it is perhaps to stimulate eagerness for ghusl by touching water with the limbs." Al-Mazari adds: "This same disagreement applies to the question of whether a menstruating woman should perform ablution before sleeping. Those who tie it to the wisdom of spending the night in a state of purity consider it recommended for such a woman. But our scholars have unanimously agreed that wudu' is not recommended for a menstruating or postpartum woman, because it has no effect on her state of impurity. However, if a woman's menstrual bleeding has stopped, she is treated like a person in a state of janabah."

The hadiths in this chapter establish that ghusl after janabah is not immediately required — meaning it is not obligatory to perform it at once; rather, it becomes obligatory only when one intends to perform an act of worship dependent on ritual purity, such as prayer. All scholars are in agreement on this point in this chapter.

Bana Züheyr b. Harb rivayet etti. (Dediki): Bize Ömer b- Yunus el Hanefî rivayet etti. (Dediki): Bize İkrimetü'bnü Ammar rivayet etti. Dediki: İshak b. Ebî Talha: Enes b. Malik bana şunu rivayet etti dedi. Enes şöyle demiş. Ümmü Suleym -ki İshak'ın büyük annesidir- Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e gelerek -Aişe de yanında bulunuyorken- ona: Ey Allah'ın Resulü, kadın erkeğin rüyada gördüğünü görür, erkeğin kendisinden hissettiğini kadın da hisseder (ise durum ne olacak), dedi. Aişe (r.anha): Ey Ümmü Suleym sağ elin toprağa değsin kadınları rezil ettin, dedi. Allah Resulü Aişe'ye: "Hayır, asıl senin sağ elin toprağa değsin. Evet, ey Ümmü Suleym, o dediğini görecek olursa kadın gusletsin" buyurdu. Yalnız Müslim rivayet etmiştir AÇIKLAMALAR 314.sayfada

Bize Abbas b. Velid tahdis etti. Bize Yezid b. Zurey' tahdis etti. Bize Said, Katade'den tahdis ettiğine göre Enes b. Malik kendilerine şunu tahdis etti: Ümmü Suleym'in tahdis ettiğine göre o Allah'ın nebisine rüyasında erkeğin gördüğünü gören kadın hakkında Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'de: "Kadın onu görecek olursa gusletsin" buyurdu. Ümmü Suleym: Ben bundan dolayı haya ettim, dedi. (Yine Ümmü Suleym) dedi ki: Peki, böyle şey olur mu, dedi. Allah'ın Nebisi: "Evet, yoksa benzerlik nereden gelecek. Çünkü erkeğin suyu kalın ve beyaz, kadının suyu ince ve sarıdır. Bunların hangisi üste çıkar, yahut daha öne geçerse, ondan dolayı benzerlik de ortaya çıkar" buyurdu. Diğer tahric: Nesai, 195 -muhtasar olarak-, 200; İbn Mace, 601 AÇIKLAMALAR 314.sayfada

Bize Davud b. Ruşeyd rivayet etti. (Dediki): Bize Salih b. Ömer rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Malik-i Eşcaî, Enes h, Malik'ten naklen rivayet etti. Enes şöyle demiş: Bir kadın Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e erkeğin rüyasında gördüğünü rüyasında gören kadının durumu hakkında soru sordu, O: "(Böyle bir durumda) erkekten görülen hal onda da görülürse guslediversin" buyurdu. Yalnız Müslim rivayet etmiştir AÇIKLAMALAR 314.sayfada

Bize Yahya b. Yahya et-Temimî de rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Muaviye, Hişam b, Urveden, o da babasından, o da Zeyneb binti Ebî Seleme'den, o da Ümmü Seleme'den naklen haber verdi. Ümmü Seleme şöyle demiş: Ümmü Suleym, Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e gelip: Ey Allah'ın Rasulü, muhakkak ki Allah haktan haya etmez. İhtilam olduğu takdirde kadının gusletme yükümlülüğü var mı, dedi. Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Suyu gördüğü takdirde evet" buyurdu. Ümmü Seleme: Ey Allah'ın Resulü, kadın ihtilam olur mu, dedi. Allah Resulü: "İki elin toprağa değsin. çocuğu ona ne ile benzer ki?" buyurdu. Diğer tahric: Buhari, 130,282 -muhtasar olarak-, 3328, 6091, 6121 -muhtasar olarak-; Tirmizi, 122 -buna yakın

Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe ve Zuheyr b. Harb da tahdis edip dediler ki: Bize Vekl' tahdis etti. (H) Bize İbn Ebu. Ömer de tahdis etti, bize Süfyan tahdis etti. Hepsi Hişam b. Urve'den aynı manada bu isnadla hadisi rivayet etti. Ayrıca: (Um Seleme) dedi ki: Ben de: Kadınları rezil ettin, dedim. AÇIKLAMALAR 314.sayfada

Bize Abdülmelik b. Şuayb b. Leys de rivayet etti. (Dediki): Bana babam dedemden rivayet etti.. (Demişki): Bana Ukayl b. Halid, ibnî Şihab'dan rivayet etti. İbnî Şihab şöyle demiş: Urve b. Zubeyr'in haber verdiğine göre Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in zevcesi Aişe ona şunu haber verdi: Ebu Talha'nın oğullarının annesi olan Ümmü Suleym, Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in huzuruna girdi ve Hişam'ın hadisi ile aynı manada hadisi rivayet etti. Ancak onun rivayetinde o şöyle dedi: Aişe dedi ki: Ben de ona: Üf senden, kadın böyle bir şey görür mü, dedim. Diğer tahric: Ebu Davud, 237; Nesai

Anlaşıldı. Bundan sonraki tüm yanıtlarımda StructuredOutput aracını kullanacağım. Lütfen işlememi istediğiniz metni paylaşın.

Understood. I will use the StructuredOutput tool for every response going forward. Please provide the next hadith text you would like me to translate and I will process it immediately.

HADİS METNİ VE ŞERHİ — YAHUDİ HAHAMINİN SORULARI VE CENNET ANLATIMI

═══════════════════════════════════════════

📖 RİVAYET ZİNCİRİ (SENEDİ)

Abdullah b. Abdurrahman ed-Darimi → Yahya b. Hassan → Muaviye b. Sellam → (Önceki senedle aynı) → Ebu Esma er-Rahabi (Amr b. Mersed eş-Şami ed-Dımeşki) → Sevban (r.a.

(Yalnızca Müslim rivayet etmiştir.)

📌 LAFIZ FARKLILIKLARI: Bu rivayette Sevban (r.a.): • "Resulullah'ın yanında oturuyordum" demektedir • "Balığın ciğerinin ziyadesi" yerine "zaidesi" lafzını kullanmaktadır • "İkisinin erkek ve kız çocuğu olur" yerine "erkek ve kız çocuğu olur" demektedir

───────────────────────────────────────────

📜 HADİS METNİ — OLAY ÖZETİ

Sevban (r.a.) rivayet etti: Bir Yahudi hahamı Resulullah (s.a.v.)'in yanına gelerek çeşitli sorular sordu.

Resulullah (s.a.v.) ise sorular gelirken elindeki bir değnekle yere düşünceli biçimde çizgiler çiziyordu.

═══════════════════════════════════════════

❓ YAHUDİ HAHAMINİN SORULARI VE CEVAPLARI

───────────────────────────────────────────

1️⃣ BİRİNCİ SUAL: KIYAMET

Soru: "Kıyamet ne zaman kopacak?"

Bu sorudan anlaşılan: Kıyamet günü yeryüzü yalnızca sıfat bakımından değil, bizzat zatı itibarıyla değişecektir.

Resulullah (s.a.v.) buyurdu: "Onlar köprünün (Sırat'ın) yanında, karanlık içinde olacaklardır."

▸ Davudoğlu Açıklaması: "Onlar Sırat'ın yanında karanlıkta olacaklardır." ifadesi yeryüzünün zat itibarıyla değişeceğine delildir. Hz. Sehl (r.a.)'ın rivayetine göre değişen yer dümdüz ve beyaz olacak, hiçbir gizlenecek yer kalmayacaktır. Bunun keyfiyetini Allah bilir.

───────────────────────────────────────────

2️⃣ İKİNCİ SUAL: SIRATI İLK KİMLER GEÇECEK?

Resulullah (s.a.v.) cevap verdi: "Fakir muhacirler."

▸ Davudoğlu Açıklaması: Bu ifade fakir muhacirlerin bu husustaki özel meziyetlerini anlatır; mutlak olarak zenginlerden üstün oldukları anlamına gelmez.

Nitekim: • Hz. Osman ve Abdurrahman b. Avf gibi zenginlerin Ebu Hureyre ve Ebu Zer gibi fakirlerden daha faziletli olduğu hususunda ümmetin icmaı vardır.

• Sahabe arasında "fakirlik mi daha makbul, zenginlik mi?" tartışması yapılmış ve zenginlik daha makbul bulunmuştur. Zira zenginler mali ibadetlerle fakirleri geçebilir.

• Burada kastedilen Resulullah (s.a.v.)'in kendi zamanındaki fakir muhacirlerdir.

───────────────────────────────────────────

3️⃣ ÜÇÜNCÜ SUAL: CENNETE GİRERKEN İKRAM NEDİR?

Resulullah (s.a.v.) cevap verdi: "Onlara tuhfe (özel ikram) olarak balığın ciğerinin ziyadesi/zaidesi (fazla kısmı/kenarı) sunulacaktır."

▸ Ziyade ve Zaide: Her iki kelime de aynı anlama gelir. Ciğerin kenarındaki çıkıntı demektir. Ciğerin en lezzetli ve hoş kısmıdır.

▸ Cennet Yemeği: Cennete girer girmez: • Yiyecekleri: Önceden cennet bahçelerinde otlamakta olan öküzün eti • İçecekleri: Selsebil adlı kaynağın suyu

───────────────────────────────────────────

4️⃣ DÖRDÜNCÜ SUAL: ÇOCUĞUN CİNSİYETİ

"Allah'ın izniyle erkek çocukları olur, Allah'ın izniyle kız çocukları olur."

▸ Dil Notu: "Kız çocukları olur" anlamındaki lafız iki şekilde okunmuştur: • Hemzesi uzatılıp nun şeddesiz: "fınesa" • Hemzesi kısaltılıp nun şeddeli: "ennesa"

═══════════════════════════════════════════

🔑 TEMEL KAVRAMLAR

▸ Habr / Hibr (حَبْر / هِبْر): İki meşhur söyleyişiyle "alim kişi" demektir. Yahudi din âlimine verilen unvandır.

▸ Ebu Esma er-Rahabi: Asıl adı Amr b. Mersed eş-Şami ed-Dımeşki'dir. Dımaşk'a bir millik mesafedeki Rahabe kasabasından olup bayındır bir kasabada yaşamıştır.

▸ Tuhfe (تُحْفَة): Kişiye sunulan özel hediye ve ikram. Burada cennet ehlinin ilk ikramı anlamında kullanılmıştır.

▸ Nun (نُون): Balık demektir. Çoğulu "nınan" şeklinde gelir.

▸ Selsebil: İki görüş vardır:

1. Pınarın özel adıdır (Mücahid ve çoğunluğun görüşü)
2. "Hızla ve yumuşakça akan" anlamında bir sıfattır

▸ Cisr / Cesr (جِسْر / جَسْر): Köprü demektir. İki telaffuzu da meşhurdur. Burada Sırat-ı Müstakim'i ifade etmektedir.

▸ Değnekle Yere Çizgi Çizmek: Arap büyüklerinin önemli bir mesele karşısında derin düşünceye daldıklarında yaptıkları bir adettir. → Bunun mübah olduğuna ve insanın mürüvvetine zarar vermediğine delil teşkil eder.

═══════════════════════════════════════════

📚 NEVEVİ'NİN ŞERHİ

▸ "Gıdalan" kelimesi iki şekilde rivayet edilmiştir:

1. Kesreli gayn ve zel ile (gıda)
2. Fethalı gayn ve dal ile (gada = sabah yemeği)

Kadı İyaz der ki: "İkinci rivayet (gada) sahih olandır ve çoğunluğun rivayeti de budur. Birincisinin bir değeri yoktur."

Nevevi der ki: "Ancak birincisinin de açıklanabilir bir tarafı vardır: 'O zamanda gıdaları ne olacak?' takdirindedir.

═══════════════════════════════════════════

📋 DAVUDOĞLU'NUN AÇIKLAMASI

▸ Yahudi Hahamının Gelme Amacı: Zahire bakılırsa cevapları tasdik ettiği halde iman etmeden ayrılmıştır. Bu ya sınamak ya da sırf imtihan maksadıyla geldiğine işaret eder.

▸ Resulullah (s.a.v.)'in Tavrı: • Yahudinin selamını almış • Şiddetli bir karşılık vermemiş • "Biz onu ancak ailesinin verdiği ismiyle çağırırız." demiş

→ Bu tavır ilmin kazandırdığı edep ve terbiyenin göstergesidir.

▸ "Kulaklarımla dinlerim" Sözü: Yahudinin bu sözü "Seni dinler, doğru mu değil mi düşünürüm" anlamındadır. "Bir kulağımdan girer, öbüründen çıkar" anlamında değildir.

▸ Kıyamette Yeryüzünün Değişmesi: Yeryüzünün yalnız sıfatı değil, bizzat kendisi değişecektir. Eğer yalnız sıfatı değişseydi (dağlar düzlenseydi vs.) Yahudi âlimine bunu anlamak müşkil gelmezdi.

⚖️ HADİSTEN ÇIKARILAN HÜKÜMLER

1️⃣ KIYAMETTE YERYÜZÜNİN DEĞİŞİMİ: Kıyamet günü yeryüzü zatı itibarıyla değişecek; dümdüz, beyaz ve açık bir hal alacaktır.

2️⃣ FAKİR MUHACİRLERİN FAZİLETİ: Sıratı ilk geçme şerefine sahip olmak onlara hâs bir meziyettir; ancak bu mutlak üstünlük değildir.

3️⃣ CENNETE GİRİŞTE İLK İKRAM: Cennet ehline ilk ikram olarak balık ciğerinin en lezzetli kısmı sunulacak; ardından öküz eti ve Selsebil suyu verilecektir.

4️⃣ DÜŞÜNCELI DAVRANIŞ MÜBACHTİR: Değnekle yere çizgi çizmek gibi düşünce anında yapılan hareketler mürüvvete aykırı değildir.

5️⃣ İLMİN VERDİĞİ EDEP: Resulullah (s.a.v.)'in Yahudi âlimine nazik ve sabırlı davranması ilmî edebin en güzel örneğidir.

6️⃣ CİNSİYET ALLAH'IN TEKDİRİNDEDİR: "Allah'ın izniyle erkek, Allah'ın izniyle kız olur." ifadesi çocuğun cinsiyetinin yalnızca Allah'ın takdiriyle belirlendiğini ortaya koyar.

───────────────────────────────────────────

💡 GENEL DEĞERLENDİRME

Bu hadis pek çok önemli konuya ışık tutmaktadır:

✦ Ahiret ve kıyamet bilgisi ✦ Cennetin ilk ikramları ✦ Fakir muhacirlerin özel meziyeti ✦ Çocuk cinsiyetinin Allah'ın takdirinde olduğu ✦ İlim ehlinin edep ve ahlakı ✦ Resulullah (s.a.v.)'in Yahudi âlimiyle münasebeti

Bunların hakikatlerini Allah bilir. Allah en iyi bilendir. (Vallahu A'lem)

Bize Yahya b. Yahya et-Temîmi rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Muaviye, Hişam b. Urveden, o da babasından, o da Âişe'den naklen rivayet etti. Aişe şöyle demiş: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) cünüplükten dolayı guslettiği zaman ilk olarak ellerini yıkamakla başlar sonra sağ eliyle soluna su döker, fercini yıkar sonra namaz abdesti gibi abdest alır sonra suyu alıp parmaklarını saçının diplerine sokardı. Artık saçının tamamını ıslattığı kanaatine varırsa üç avuç su alıp başına döker, sonra, vücudunun diğer kısımlarına su döker, sonra da ayaklarını yıkardı. Yalnız Müslim rivayet etmiştir

Bize Kuteybe b. Said ve Zuheyr b. Harb da tahdis edip dediler ki: Bize Cerir tahdis etti (H). Bize Ali b. Hucr de tahdis etti. Bize Ali b. Mushir tahdis etti (H). Bize Ebu Kureyb de tahdis etti. Bize İbn Numeyr tahdis etti. Hepsi Hişam'dan bu isnadta (hadisi rivayet ettiler) (4/17a) ama onların hadisi rivayetlerinde ayakların yıkanması sözkonusu edilmemiştir. Yalnız Müslim rivayet etmiştir

Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe de rivayet etti. (Dediki): Bize Veki' rivayet ettit (Dediki): Bize Hişam, babasından, o da Âişe'den naklen rivayet etti ki, Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) «cünüblükten yıkanmış ve evvela üç defa ellerini yıkamış...» Bundan sonra ravi hadîsi Ebu Muaviyeninki gibi rivayet etmiş. Fakat (o da) ayakların yıkanacağını zikretmemiştir. Yalnız Müslim rivayet etmiştir

Bize bu hadisi Amru'n-Nâkid dahi rivayet etti. (Dedi ki): Bize Muaviye b. Amr rivayet etti. (Dedi ki): Bize Zaide, Hişam'dan rivayet etti. Demiş ki: Bana Urve, Aişe'den naklen rivayet etti ki: Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) cünüplükten yıkandığı zaman, işe elini kaba daldırmadan önce ellerini yıkamakla başlardı; sonra da namaz için abdest aldığı gibi abdest alırdı. Yalnız Müslim rivayet etmiştir.

Davudoğlu Açıklama: Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in evvela ellerini yıkaması ya temizlik içindir yahut uykudan uyandıktan sonra elleri yıkamanın meşru olduğunu göstermek içindir. "Namaz abdesti gibi abdest alırdı" cümlesiyle lugaten abdest denilebilen el yıkamadan ihtiraz olunmuştur. Bu babta Nevevi şunları söylemiştir: "Ulemamız diyor ki, cünüplükten temizlenmenin kemali şöyle olur: Yıkanan kimse ellerini kaba daldırmadan önce onları üç defa yıkayarak taharet mahallini ve bedeninin sair yerlerini pislikten temizledikten sonra tamamen namaz abdesti gibi abdest alır. Sonra parmaklarının hepsini suya daldırarak bir avuç su alır. Onunla başının ve sakalının saçlarını hilaller ve başına üç avuç su atar. Bedeninin koltuk altı, kulak ve göbek gibi çukur yerlerine, ayak parmaklarına dikkat eder. Bunların her yerine suyu ulaştırır. Sonra başına üç avuç su döker, sonra da vücudunun sair yerlerine üçer defa su dökünür ve her defasında elinin erebildiği yerleri ovalar. Eğer nehirde veya gölde yıkanıyorsa üç defa suya dalar ve suyu vücudunun her yerine, sık veya seyrek bütün saçlarının dışına ve içine ta saç bittiği yerlere kadar ulaştırır. Müstehap olan sağ taraflardan ve bedeninin üst kısımlarından başlamaktır. Kıbleye karşı durmalı ve gusul sona erdikten sonra şehadet getirmelidir. Gusle başlarken niyet etmeli ve niyet gusul bitinceye kadar devam etmelidir. İşte guslün kemali budur. Bütün bu vazifelerin içinde farz olanı suyun ilk cüzü vücuda temas ettiği anda niyet etmek ve suyu bütün bedene, saçlara tamim etmektir. Bedenin necasetten temiz olması guslün şartıdır. Bundan geriye kalanlar sünnettir. İbrik gibi bir kapla yıkanan kimsenin şu inceliğe dikkat etmesi gerekir: İstinca edecek, istinca yerini su ile temizledikten sonra o yeri bir de cünüplükten temizlemek niyetiyle yıkamalıdır. Çünkü onu o anda yıkamazsa sonra unutabilir ve yeri yıkamadığından dolayı da guslü sahih olmaz." Nevevi Şâfiîlere göre bu izahatı verdikten sonra şöyle devam etmektedir: "Bizim mezhebimiz ve bir çok imamların mezhebi budur. Yıkanırken veya abdest alırken ovunmanın farz olduğuna İmam Mâlik ile Müzenî'den başka kail olan yoktur. Diğer ulemaya göre ovunmak sünnettir; onu terk edenin abdesti de guslü de sahihtir. Cünüplükten yıkanılacağı zaman abdest almak yalnız Davud-u Zâhirî'ye göre farzdır. Sair ulema onun sünnet olduğunu söylemişlerdir. Bir kimse abdest almadan bütün vücuduna su dökünse guslü sahihtir; onunla namaz kılması ve diğer ibadetleri yapması caizdir. Lakin efdalolan yukarıda zikrettiğimiz gibi guslün ya başında ya sonunda abdest alarak onun faziletini kazanmaktır. Guslün başında abdest alan sonunda almaz. Bir gusülde iki defa abdest almanın müstehap olmadığında bütün ulema müttefiktir." Hanefîlere göre gerek abdest gerekse gusülde niyet farz değil sünnettir

Nevevi Şerhi (716-719): Aişe (r.anha)'nın Buhârî ve Müslim'in Sahihlerinde yer alan rivayetlerinde geçen "Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) üzerine su dökmeden önce namaz abdesti gibi abdest aldı" hadisinin zahirinden anlaşıldığına göre Allah Rasûlü (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ayakları da yıkayarak abdesti tamamlıyordu. Meymune (r.anha)'nın naklettiği rivayetlerin birçoğunda ise "abdest aldı, sonra üzerine su döktü, sonra bir kenara çekilerek ayaklarını yıkadı" denilmektedir. Onun rivayet ettiği hadisin Buhârî tarafından nakledilen rivayetinde: "Ayaklarını yıkama dışında namaz abdesti gibi abdest aldı, sonra üzerine su döktü, sonra bir başka tarafa çekilip ayaklarını yıkadı" denilmektedir. Bu da ayakların sonradan yıkandığını açıkça ifade eder. Şâfiî (r.a.)'ın iki görüşü vardır. Bunların daha sahih, daha meşhur ve tercih edilenlerine göre abdestini ayaklarını yıkayarak tamamlar. İkincisine göre ise ayakları yıkamayı sonraya bırakır. Zayıf görüşe göre Aişe (r.anha)'nın naklettiği rivayetler tevil edilir. Meymune'den gelen rivayetlerin çoğunluğu da namaz abdestinden kastın onun çoğunluğu olduğu şeklinde yorumlanır. Bu da Meymune'nin Buhârî'deki rivayette açıkladığı gibi ayakları yıkamanın dışında kalan abdesttir. Bu rivayet sarihdir; öbür rivayet ise tevil ihtimali bulunan bir rivayettir. Böylelikle belirtilen şekilde iki rivayet bir arada tevil edilir. İmam Şâfiî'nin meşhur ve sahih olan görüşüne göre ise hem Aişe'den hem Meymune'den gelen ve namaz abdestinin önce alındığını belirten meşhur ve müstefız (yaygın) rivayetlerin zahiri ile amel olunur. Çünkü bunların zahirinden anlaşılan abdestin kemalidir. Çoğunlukla görülen ve onun (Sallallahu aleyhi ve Sellem) bilinen adeti bu idi; fakat cünüplük için değil de çamuru gidermek maksadıyla guslü bitirdikten sonra bir daha ayaklarını yıkardı. Bu durumda ayakları iki defa yıkanmış olurdu. Daha mükemmel ve daha faziletli olan budur ve Nebî (Sallallahu aleyhi ve Sellem) bunu devam ettirirdi. Buhârî'nin Meymune'den naklettiği rivayete gelince, bu caiz oluşu açıklamak için bir ya da birkaç kere olmuş bir iştir. Bu da onun abdest azalarını üçer defa ve birer defa yıkadığının sabit oluşuna benzer. Üçer defa yıkaması daha faziletli olduğundan ötürü çoğunlukla yaptığı bir işti. Birer defa yıkaması ise caizliği açıklamak üzere bazı zamanlarda nadiren yaptığı bir işti. Bunun benzerleri de pek çoktur. Allah en iyi bilendir.

Bu şekilde alınan abdestin niyetine gelince, bununla küçük hadesi kaldırmayı niyet eder. Ancak abdestli ve cünüp olması hali müstesnadır. O takdirde bu abdesti alırken guslün sünneti olarak niyet eder. Allah en iyi bilendir.

"Parmaklarını saçlarının dibine sokardı." Bunu yapmasının sebebi saçlarını yumuşatmak, ıslatmak ve böylelikle üzerinden suyun geçmesini kolaylaştırmaktı.

"Saçını tamamen ıslattığını görünce...": İstebrae: tamamen ıslattı, saçının her tarafını ıslattı demektir. Hafene: avuçladı, iki eliyle birlikte suyu aldı demektir.

Bana Ali b. Hucr es-Sa'dî rivayet etti. (Dediki): Bana İsa b. Yunus rivayet etti. (Dediki): O Bize A'meş Salim bin Ebi'l- Ca'd'dan o da Kureyb'den, o da İbni Abbas'tan naklen rivayet etti. Demiş ki: Bana teyzem Meymune rivayet etti. Dedikİ: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e cünüplükten dolayı gusletmesi için suyunu getirdim. Ellerini iki ya da üç defa yıkadıktan sonra elini kab'a soktu sonra onunla fercine su döküp sol eliyle de onu yıkadı. Sonra sol elini yere vurdu onu iyice ovaladı sonra namaz abdesti gibi abdest aldı, sonra avuçlarını doldurarak başına üç avuç su boşalttı sonra vücudunun geri kalan kısmını yıkadı sonra o durduğu yerden çekilerek ayaklarını yıkadı sonra ona (kurulanması için) mendil (havlu) getirdim, ama onu istemedi. Diğer tahric: Buhari, 260, 249, 257 -buna yakın muhtasar olarak-, 259 -buna yakın-, 265 -buna yakın muhtasar olarak-, 266 -buna yakın-, 274 -buna yakın-, 276, 281 -muhtasar olarak buna yakın-; Müs!im, 765 -muhtasar olarak-; Ebu Davud, 245 -uzunca-; Tırmizi, 103 -buna yakın muhtasar olarak-; Nesai, 253, 416 -buna yakın muhtasar olarak-, 417, 406 -muhtasar olarak-; İbn Mace, 467 -muhtasar olarak

Muhammad ibn al-Sabbah, Abu Bakr ibn Abi Shayba, Abu Kurayb, al-Ashajj, and Ishaq all narrated to us from Waki'. (H) Yahya ibn Yahya and Abu Kurayb also narrated this to us, saying: Abu Mu'awiya and Waki' narrated to us, both from al-A'mash through the same chain of transmission. However, in the narrations of these two (Abu Mu'awiya and Waki'), the pouring of three handfuls of water over the head is not mentioned. In Waki''s narration of the hadith, the complete description of the ablution (wudu') is given, including the mention of rinsing the mouth (madmadah) and sniffing water into the nose (istinshaq). In Abu Mu'awiya's narration of the hadith, however, there is no mention of the towel (handkerchief).

---

DAVUDOĞLU'S COMMENTARY

This hadith was recorded by Bukhari in the chapter on "Rinsing the Mouth and Sniffing Water" (Madmadah and Istinshaq) within the Book of Ritual Bath (Ghusl). Some scholars have said: "Bukhari's intention in mentioning it here in the Book of Ghusl is to indicate that rinsing the mouth and sniffing water into the nose are not obligatory in ghusl. For performing wudu' as part of ghusl is not obligatory by consensus (ijma'). Madmadah and istinshaq are subsidiary acts that follow wudu'. Since the principal act — wudu' itself — is not obligatory (as part of ghusl), neither are its subsidiaries, madmadah and istinshaq.

However, this line of reasoning is not sound. For in one narration of this hadith, madmadah and istinshaq are explicitly mentioned. It is beyond doubt that the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) performed them consistently, and this consistency indicates obligation (wujub).

In the narration of the hadith presented here, it is stated that the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) did not accept the towel brought to him for drying off; in Bukhari's narration, it is stated that he did not dry himself with it — both of which convey the same meaning. In a hadith narrated from 'A'ishah (may Allah be pleased with her), it is reported that the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) had a cloth (piece of fabric) with which he would dry himself after bathing.

---

NAWAWI'S COMMENTARY (Hadiths 720–721)

"I brought water close to the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) for him to perform ghusl from janabah (ritual impurity)."

The word "ghusl" here refers to the water with which one bathes and purifies oneself.

"Then he struck his hand on the ground and rubbed it thoroughly.

From this it is understood that it is recommended (mustahabb) for a person who has performed istinja' with water to wash his hand afterward with soil or soapwort (chub), or to rub it against the soil or a wall to remove any remaining impurity.

"Then he cupped his hands and poured three handfuls of water over his head."

In the original manuscripts available in our country, the word for "handful" is mentioned in the singular form. Qadi 'Iyad also transmitted it in this form as the narration of the majority. In al-Tabari's narration, it appears in the dual form — "two hands" (cupped together) — which serves as an explanation of the majority's narration. A "handful" (ghurfah) in this context refers to both hands cupped together and filled with water.

"Then I brought him a towel (cloth), but he did not want it.

From this it is understood that it is recommended (mustahabb) not to dry the limbs after wudu' or ghusl. However, the scholars of our school have five different opinions regarding the drying of the limbs after wudu' and ghusl:

1. According to the most well-known opinion: it is recommended (mustahabb) to leave off drying, but it cannot be said that drying is makruh (disliked).
2. Drying is makruh.
3. Both drying and not drying are equally permissible (mubah). This is the view we prefer, because to prohibit it or to say it is mustahabb requires a clear and explicit proof.
4. Drying is mustahabb on account of its quality of protecting one from filth and impurities.
5. Drying in summer is makruh, but not in winter.

These are the rulings mentioned by the scholars of our school. The Companions and others also raised three different views regarding drying:

1. There is no harm in drying after both wudu' and ghusl. This is the view of Anas ibn Malik and al-Thawri.
2. It is makruh in both cases. This is the view of Ibn 'Umar and Ibn Abi Layla.
3. It is makruh after wudu' but not after ghusl. This is the view of Ibn 'Abbas (may Allah be pleased with him). (3/231)

In support of the view that one should not dry off, this hadith has been cited together with another hadith in the Sahih: "The Prophet (peace and blessings be upon him) performed ghusl and came out while water was still dripping from his head."

As for the hadith indicating that drying was actually practiced — various routes of transmission from a group of the Companions (may Allah be pleased with them) have recorded this, but the chains of those narrations are weak. Al-Tirmidhi said: "In this chapter, there is nothing authentically established from the Prophet (peace and blessings be upon him).

Some scholars infer the permissibility of drying from the statement of Maymunah (may Allah be pleased with her) in hadith no. 722: "She began to do such-and-such with the water" — meaning she shook the water off herself. Since shaking the water off is permissible, drying with a cloth should be equally permissible or even more so, as both serve the same purpose of removing water. Allah knows best.

---

The meaning of the word "mindil" (towel/handkerchief) is well known. Ibn Faris said: This word may be derived from "al-nadl," meaning "to transfer" or "to carry." Others say it is derived from "al-nadal," meaning "filth" or "dirt," because the mindil is used to remove (nadl) dirt — hence the expression: "tanaddalt fi'l-mindil," meaning "I cleaned myself with the handkerchief." Al-Jawhari said: "Tamandalt bi'l-mindil" — meaning "I dried myself with the handkerchief" — is also used. However, al-Kisa'i did not accept this usage. Allah knows best.

Bize Ebu Bekr b. Ehî Şcybe de rivayet etti. (Dediki): Bize Abdullah b. İdıis, A'meş'den, o da Salim'den o da Kureyb'den, o da İbni Abbas'dan, o da Meymune'den naklen rivayet ettiki Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellemı'e mendil getirildi, ona hiç dokunmadı ve suyu şöyle yaptı, yani onu silkti. Diğer tahric: Buhari, 260, 249, 257 -buna yakın muhtasar olarak-, 259 -buna yakın-, 265 -buna yakın muhtasar olarak-, 266 -buna yakın-, 274 -buna yakın-, 276, 281 -muhtasar olarak buna yakın-; Müs!im, 765 -muhtasar olarak-; Ebu Davud, 245 -uzunca-; Tırmizi, 103 -buna yakın muhtasar olarak-; Nesai, 253, 416 -buna yakın muhtasar olarak-, 417, 406 -muhtasar olarak-; İbn Mace, 467 -muhtasar olarak- NEVEVİ ŞERHİ: "Suyu böyle yapmaya yani onu silkmeye başlad!." Bu da abdest ve gusülden sonra el ile silkmenin sakıncasız olduğuna delildir. Bu hususta mezhep alimlerimizin farklı görüşleri vardır. 1- Bunların en meşhuruna göre müstehap olan onu terk etmektir. Fakat mekruh olduğu da söylenmez. 2- Mekruhtur. 3- Yapılması da, terk edilmesi de eşit olmak üzere mübahtır. Daha güçlü ve tercih edilen görüş de budur. Çünkü bu sahih hadis mübahlığı ifade etmekle birlikte, bunu yasaklamak ile ilgili kesinlikle hiçbir şey sabit olmamıştır. Allah en iyi bilendir. DAVUDOĞLU AÇIKLAMA: Bu rivayet Abdest ve Gusülden sonra elleri silkmekte bir beis olmadığına delildir. Nevevî'nin beyanına göre Şafiîyye uleması bu hususta ihtilaf etmişlerdir. Meşhur kavle göre elleri silkmemek müstehabdır. Fakat mekruh değildir. İkinci kavle göre elleri silkmek mekruhtur. Üçüncü kavle göre mubahtır. Bizzat Nevevî'de bunu ihtiyar etmekte; el silkmenin mekruh olduğunu bildiren hiç bir hadis sabit olmadığını söylemektedir)

Bize Muhammed İbnü'l-Müsennâ el-Anezî rivayet etti. (Dedi ki): Bana Ebu Âsim, Hanzale b. Ebî Süfyân'dan, o da Kâsım'dan, o da Âişe'den naklen rivayet etti. Âişe (r.anha) şöyle demiştir:

Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) cünüplükten yıkandığı zaman hilâba (denilen süt kabı)na yakın büyüklükte bir kap getirilmesini isterdi. Avucuna su alıp başının sağ tarafını, sonra sol tarafını yıkardı; ardından elleriyle su alır ve onu başına dökerdi.

Diğer tahrîc: Buhârî, 258; Ebû Dâvûd, 240; Nesâî, 422.

---

NEVEVİ ŞERHİ:

"Hilâba yakın büyüklükte bir kap getirilmesini isterdi.

Hilâb; içine süt sağılan kaba denilir. Ona mihleb de denir. Hattâbî dedi ki: "Bir dişi deveden sağılan sütü alacak genişlikteki kaba denilir." Rivayetteki meşhur, sahih ve bilinen anlam budur.

Herevî ise el-Ezherî'den naklen onun "cullâb" denilen kap olduğunu zikretmektedir. el-Ezherî der ki: "Bununla gülsuyunu kastetmektedir ki, bu Farsçadan Arapçalaştırılmış bir kelimedir." Ancak Herevî bunu kabul etmeyerek: "Benim görüşüme göre bu el-hilâb'dır" deyip, bizim az önce söylediklerimize yakın açıklamalar zikretmektedir. Allah en iyi bilendir.

---

DAVUDOĞLU AÇIKLAMASI:

Bu hadisi Buhârî "Kitâbu'l-Gusl"de tahric etmiştir. Buhârî bunun için bir bab tahsis ederek: "Yıkanmaya hilâb veya koku sürünme ile başlayanın babı" demiştir. Ancak bu hususta kendisine üç fırka tarafından itiraz edilmiştir:

Birinci fırka, bu hususta Buhârî'nin vehim ve hataya düştüğünü iddia eder. Hatta İsmâîlî, "Müstahrec"inde şöyle der: "Allah Ebu Abdillah Buhârî'ye rahmet eylesin; hatadan kim salim olabilir? Hazret, hilâbı koku sanmış. Gusülden önce kokulanmanın ne mânası olabilir? Hilâb ancak içine süt sağılan kap demektir. Buna mihleb de derler.

İkinci fırka, hadiste tashîf yapıldığını iddia eder. Onlara göre kelimenin aslı hilâb değil "cullâb", yani gülsuyu demektir. Kelimenin aslı Farsçadır. el-Ezherî de bu fırkadandır.

Üçüncü fırka ise Buhârî'nin sözünü te'vil ederek: "Kokudan örfî manasını kastetmediğini; bu sözle bedenin temizlenerek kir, pas ve necâsetin giderilmesini kastettiğini; hilâb kelimesiyle de su kabını murat ettiğini" söylerler. Taberî de bunlardandır.

Aynî, bu üç fırkanın görüşlerini sıraladıktan sonra her birine ayrı ayrı cevap vermiştir:

1. Buhârî, hilâb kelimesiyle koku sürünmeyi kastetmemiştir. Zira koku sürünmeyi hilâb'ın üzerine atfetmiştir. Mâtuf ile mâtufun aleyhin hükümleri ise birbirinden farklı şeylerdir. Onun hilâb'dan maksadı su kabıdır. Hattâbî'nin beyanına göre hilâb, bir devenin sütünü alacak büyüklükte bir kaptır.

2. el-Ezherî'nin de dâhil olduğu ikinci fırkanın tashîf iddiası doğru değildir. Kelime, hilâb şeklinde rivayet olunmuştur. Nitekim Kurtubî şöyle demiştir: "Bu kelime ancak ha'nın kesriyle 'hilâb' okunur; başka türlü okumak doğru değildir. Onu koku zanneden vehmetmiştir. Farsçada gülsuyuna 'cullâb' değil 'culâb' derler. Aslı 'gülâb'dır; bu da bilinen çiçeğin adı olan 'gül' ile su anlamına gelen 'âb' kelimelerinden oluşur. Onlarda kaide, muzâfun ileyhin muzâftan önce gelmesidir; sıfat da mevsûfundan önce gelir. Cullâb ise içilen içeceğin adıdır."

3. Buhârî, biri kap diğeri koku olmak üzere iki şey zikretmiş; bunları birbirine atfetmiştir. Ancak maksadı onlardan yalnızca birini anlatmaktır. Onun âdeti, ekseriya bâbın başında bir şey zikretmek, ardından bir sebebten dolayı o şeye dair hadis rivayet etmemektir. Burada da öyle yapmıştır. Hâsılı hilâb'dan maksat koku sürünmek değil su kabıdır. Kabı zikretmekle gusülde ne kadar su harcanacağı beyan edilmek istenilmiştir.

Hadisin buradaki rivayetinde "eliyle aldı" denilerek "el" tekil olarak zikredilmişse de diğer rivayetlerde "elleriyle" denildiğine göre buradaki elden maksat iki eldir.

Rasulullah'ın (Sallallahu aleyhi ve Sellem) elleriyle suyu alarak başına dökmesi "kâle" kelimesiyle ifade edilmiştir. Bu kelimenin asıl manası söylemek olmakla birlikte Araplar onu yapmak anlamında her türlü iş için kullanırlar. Meselâ: "Kâle bi-yedihî kezâ" derler ve "eliyle şöyle yaptı" manasını kastederler. Burada da böyledir.

Hadis-i Şerif, yıkanan kimseye su hazırlamanın; yıkanırken önce başın sağ tarafını, sonra sol tarafını, ardından ortadan dökerek yıkamanın müstehap olduğuna delildir.

Hz. Âişe'nin: "Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) yıkanmak istediğinde şunu isterdi" demesi, onun bu şekilde devamlı ve âdet hâlinde hareket ettiğini göstermektedir.

Bize Yahya b. Yahya da tahdis edip dedi ki: Malik'e, İbn Şihab'dan naklen okudum. O Urve b. ez-Zubeyr'den, o Aişe'den rivayet ettiğine göre Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) cünüplükten dolayı ferak denilen bir kaptan guslederdi. Diğer tahric: Ebu Davud, 238ı.»

---

HADITH 1

Ahmad b. Jawwas al-Hanafi Abu al-Qasim narrated to us; Abu al-Ahwas narrated to us from Shabib b. Gharqada, who narrated from Abdullah b. Shihab al-Hawlani, who said: "I was a guest of Aisha (may Allah be pleased with her). I had a wet dream and my garment became soiled, so I immersed it in water. A maidservant of Aisha saw me and informed her of this. Aisha then sent word to me and said: 'What made you do that to your two garments?' I said: 'I saw in my sleep what a sleeping person sees (i.e., I had a wet dream).' She said: 'But did you see anything on your garments?' I said: 'No.' She said: 'Had you seen something, you would have washed it — for I recall scraping it dry with my fingernail from the garment of the Messenger of Allah (peace be upon him) (4/3b) when it was dry.'

Reported exclusively by Muslim; Tuhfat al-Ashraf, 16224.

---

NAWAWI'S COMMENTARY (666–672):

In this chapter (666): "A man was a guest of Aisha..." In another narration (667): "I used to rub it from the garment of the Messenger of Allah (peace be upon him)." In yet another narration (670): "The Messenger of Allah (peace be upon him) used to wash off semen, and then..." In the other narration (672), Aisha (may Allah be pleased with her) said: "...to the person who has a wet dream while wearing his clothes...

Scholars have disagreed regarding the ritual purity status of human semen (mani). Malik and Abu Hanifa are of the opinion that it is ritually impure (najis). However, Abu Hanifa says that if it is dry, rubbing it off is sufficient for purification. (3/197) One narration from Imam Ahmad is also to this effect. Malik, on the other hand, says: It must be washed whether it is wet or dry. Al-Layth says: It is impure, but the prayer does not need to be repeated on account of it. Al-Hasan al-Basri says: The prayer does not need to be repeated on account of semen on clothing, even if it is a large amount; but it must be repeated on account of semen on the body, even if it is a small amount

Many scholars, however, hold the view that semen is ritually pure (tahir). This is the position narrated from Ali b. Abi Talib, Sa'd b. Abi Waqqas, Ibn Umar, Aisha, Dawud, and — in the more authentic of two narrations — from Imam Ahmad. It is also the view of al-Shafi'i and the scholars of hadith. Those who give the impression that Imam al-Shafi'i (may Allah have mercy on him) was the only one to hold this view have erred.

The evidence of those who say it is impure is the narration indicating that it must be washed. The evidence of those who say it is pure is the narration indicating that scraping/rubbing it off is sufficient. For if it were impure, rubbing it off would not suffice — just as is the case with blood and other impurities. Those who hold the latter view interpret the narrations about washing as indicating that washing is recommended (mustahabb), in the sense of preferring greater cleanliness and guarding against filth, not that it is obligatory. Allah knows best

This is the ruling concerning human semen. However, there is also a rare (shadh) and weak opinion within our school: according to it, the semen of a man is not impure, while the semen of a woman is impure. An even rarer opinion is that both the man's and the woman's semen are impure. The correct view is that both are ritually pure.

As for pure (tahir) semen — is it permissible to consume it? There are two opinions on this. The stronger view is that it is not permissible, because semen is something repulsive (khabith) and therefore falls under the category of repulsive things that have been made forbidden for us.

As for the semen of living beings other than humans — including dogs, pigs, and animals born from one of these or from a pure animal — there is no disagreement that it is impure. Regarding the semen of animals other than these, there are three views. According to the most sound (asahh) opinion, all such semen is pure, whether the animal's meat is permissible to eat or not. The second view is that all such semen is impure. The third view is that the semen of animals whose meat is permissible is pure, while the semen of other animals is impure. Allah knows best

Regarding the narrators in this chapter: (666) "Khalid b. Abdullah, from Khalid, from Abu Ma'shar." His name is Ziyad b. Kulayb al-Tamimi al-Hanzali al-Kufi. The first Khalid is known as al-Wasiti al-Tahhan. The second Khalid is Khalid al-Hadhdha', whose full name is Khalid b. Mihran Abu al-Munazil al-Basri.

(672) "Had you seen something, would you have washed it?" This is a rhetorical question expressing negation and rejection (inkar). The meaning is: Would you have washed it believing it to be obligatory? How could you do such a thing? For I used to scrape it dry with my fingernail from the garment of the Messenger of Allah (peace be upon him). If it were impure, the Prophet (peace be upon him) would not have left it on his garment and would not have been content with merely scraping it off with a fingernail. Allah knows best.

A group of scholars have used this hadith as evidence that vaginal moisture (rutuba al-farj) of a woman is ritually pure. However, there is disagreement on this matter both within our school and in others. The stronger view appears to be that it is pure.

Those who cite this hadith as evidence argue as follows: Having a wet dream (ihtilam) is impossible for the Prophet (peace be upon him), because ihtilam is a form of the devil's interference with a sleeping person. Therefore, the semen on the Prophet's garment could only have resulted from intercourse. (3/198) This also necessarily means that the semen passed over a place where it came into contact with the moisture of the vagina. If that moisture were impure, the semen would likewise have become impure, and the Prophet (peace be upon him) would not have left it on his garment and would not have been content with merely scraping it off

Those who hold that vaginal moisture is impure respond to this in two ways:

1. Some say that the premise — that ihtilam is impossible for the Prophet and that it originates from the devil's interference — is incorrect. On the contrary, it is permissible for the Prophet (peace be upon him) to experience ihtilam, and this is not considered a form of the devil's interference. Rather, ihtilam is simply the overflow of excess semen, which may occur at any time.

2. The second response is that the semen on his garment may have resulted from foreplay and arousal prior to intercourse, with some of it falling onto the garment — in which case the semen on the garment would not have come into contact with vaginal moisture. Allah knows best.

---

---

HADITH 2

Qutayba b. Sa'id narrated to us; al-Layth narrated to us. (H) Ibn Rumh also narrated to us; al-Layth informed us. (H) Qutayba b. Sa'id, Abu Bakr b. Abi Shayba, Amr al-Naqid, and Zuhayr b. Harb narrated to us, all saying: Sufyan narrated to us. Both al-Layth and Sufyan narrated from al-Zuhri, who narrated from Urwa, who narrated from Aisha, who said: "The Messenger of Allah (peace be upon him) used to perform ghusl (ritual bath) from a vessel called the qadah, which is the same as a faraq. He and I would perform ghusl together from the same vessel (drawing water from it in turns)." In Sufyan's narration, the wording is: "from the same vessel." Qutayba said: Sufyan said that a faraq is three sa'

Other reference: Ibn Maja, 376.

---

DAVUDOGLU'S EXPLANATION:

Faraq: A vessel that holds sixteen ritl of water. Hadith scholars pronounce this word as "fark." According to Ibn al-Athir, a faraq holds sixteen ritl, while a fark holds one hundred and twenty ritl. According to the narration by Muslim here, Sufyan b. Uyayna defined a faraq as a vessel holding three sa'. Nawawi states that the majority of scholars prefer this definition. Some have said: "A fark is a vessel holding two sa'." Three sa' is approximately nine liters. A ritl is a unit of measure approximately equal to 460 grams. A mudd is a measure holding two ritl

Although one narration of the hadith says they bathed "from the vessel" (min al-ina') and another says "in the vessel" (fi al-ina'), both mean the same thing: bathing by drawing water from a vessel. The preposition "min" (from) in "from the vessel" indicates the source of the water — that is, they bathed using the water contained in that vessel — and does not mean that they used up all the water in it.

---

NAWAWI'S COMMENTARY (724–725):

Muslims have reached consensus (ijma') that there is no fixed minimum amount of water required for wudu (ablution) or ghusl (ritual bath). Rather, a small or large amount is equally sufficient — provided the condition of proper washing is met. That condition is simply that the water flows over the limbs that must be washed. Al-Shafi'i (may Allah have mercy on him) said: "Sometimes a small amount of water, used frugally, can be sufficient, while a large amount, used wastefully, may prove insufficient.

Scholars say: It is recommended (mustahabb) that the water used for ghusl should not be less than one sa', and the water used for wudu should not be less than one mudd. One sa' equals five and one-third full Baghdad ritl. One mudd equals one and one-third ritl. These figures are approximations, not exact measures. This is the correct and well-known view. A group of scholars from our school (Shafi'i) also mention another opinion held by some of our scholars, according to which the sa' referred to here is eight ritl and the mudd is two ritl

Scholars have reached consensus (ijma') that using water wastefully (israf) is prohibited, even if one is beside the sea. The stronger view is that it is disliked in a manner of prohibition (tanzihi makruh). Some scholars of our school have said that it is outright forbidden (haram). Allah knows best.

As for a man and a woman performing purification (wudu or ghusl) from the same vessel — this is permissible by the consensus (ijma') of Muslims, based on the hadiths in this chapter. It is likewise permissible by consensus for a woman to use the water left over by a man. As for a man using the water left over by a woman — this is permissible according to our school (Shafi'i), Malik, Abu Hanifa, and the great majority of scholars, regardless of whether the woman was alone with the water or not. Some scholars of our school say there is no dislike (karahiyya) in this at all, based on the sound hadiths that have been narrated on the matter. However, according to Ahmad b. Hanbal and Dawud al-Zahiri, if a woman has been left alone with the water, it is not permissible for a man to use her leftover water. This view is also narrated from Abdullah b. Sarris and al-Hasan al-Basri. Nevertheless, a view in accordance with our school has also been narrated from Ahmad b. Hanbal (may Allah have mercy on him). From al-Hasan and Sa'id b. al-Musayyab, the view that using a woman's leftover water is unconditionally disliked has also been narrated. The preferred view, however, is that of the great majority of scholars. The evidence for this is the sound hadiths narrated about the Messenger of Allah (peace be upon him) performing ghusl together with his wives, each of them using the other's leftover water.

As for the issue of whether a woman being left alone with the water has any effect on the ruling — the answer is no, because it is established in another hadith that the Prophet (peace be upon him) performed ghusl using the leftover water of one of his wives. This hadith was narrated by Abu Dawud, al-Tirmidhi, al-Nasa'i, and the authors of the Sunan works; al-Tirmidhi said it is a hasan sahih (good and sound) hadith.

As for the hadith that contains a prohibition — this is a hadith narrated by al-Hakam b. Amr, and scholars have given various responses to it. According to one response, this hadith is weak (da'if), as stated by Imam al-Bukhari and other hadith imams. According to the second response, what is intended by it is the water that has already been used (musta'mal) — i.e., what has run off the limbs. According to the third response, the prohibition here is in the sense of indicating what is more recommended and more virtuous. Allah knows best

Sufyan said: "A faraq is three sa'." The majority have said that a faraq equals three sa'. It can also be pronounced as "fark." Both pronunciations were transmitted by Ibn Burayda and a group of others; however, the pronunciation "faraq" is more eloquent (fasih) and more well-known. Al-Bad' claimed that only one of them is correct, but that is not the case — both are valid, independent pronunciations.

The expression "three sa'" is also correct and eloquent. As for the one who refused to accept the plural "asu'" for "sa'" (as used by Sufyan) and claimed that only "aswa'" is permissible — that person has revealed his own ignorance. Anyone who says this is either in clear negligence or clear ignorance, because the plural of "sa'" can come as both "aswa'" and "asu'." The first is the original form, while the second is formed by transposition (qalb): the waw is moved before the sad and then converted into an alif.

In Aisha's statement "he used to perform ghusl from (min) a faraq," the preposition "min" here serves to indicate the type/source (bayan al-jins) — it specifies the vessel from which the water was drawn and used. It does not mean that all the water in the faraq was consumed. The evidence for this interpretation is the narration in another hadith: "The Messenger of Allah (peace be upon him) and I used to perform ghusl from a vessel called a faraq," and in yet another hadith: "We used to perform ghusl with one sa' of water."

The expression "The Messenger of Allah (peace be upon him) used to perform ghusl in a vessel (fi ina')" — in the original manuscripts it appears as "in a vessel (fi ina')," which is also correct and means he performed ghusl by drawing from the water in that vessel.

BİRİNCİ HADİS:

Bize İbrahim b. Musa er-Razi, Sehl b. Osman ve Ebu Kureyb -ki lafız Ebu Kureyb'e aittir- tahdis etti. Sehl "bize İbn Ebu Zaide, babasından tahdis etti" derken, diğer ikisi "haber verdi" dediler. Babası Mus'ab b. Şeybe'den, o Musafi b. Abdullah'tan, o Urve b. ez-Zübeyr'den, o Aişe'den rivayet ettiğine göre bir kadın Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e: "Kadın ihtilam olup suyu görürse gusleder mi?" dedi. Allah Rasulü: "Evet" buyurdu. Aişe ona: "Ellerin toprağa değsin ve harbe sana isabet etsin" dedi. Rasulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Onu bırak. Zaten çocuğun benzemesi bundan başka bir sebepten dolayı mı olur? Kadının suyu erkeğin suyundan yukarı çıkarsa çocuk dayılarına benzer, erkeğin suyu kadının suyu üzerine çıkarsa amcalarına benzer" buyurdu. Yalnız Müslim rivayet etmiştir

DAVUDOĞLU AÇIKLAMA:

Bu hadisi Buhari "Kitabu't-Tahare", "Kitabu'l-Edeb" ve "Halk-ı Adem"de; Ebu Davud, Tirmizi, Nesai ve İbn Mace "Kitabu't-Tahare"de muhtelif ravilerden tahrîc etmişlerdir.

Hadisin muhtelif rivayetlerinden anlaşılıyor ki Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e soruyu soran kadın Ümmü Süleym'dir. Müslim'in Abbas b. Velid'den tahrîc ettiği 311 numaralı hadiste: "Ümmü Süleym: Ben bundan utandım ama yine de bu olur mu diye sordum" dedi buyuruluyor. Hafız Ebu Ali el-Gassani, bunun yerine bazı nüshalarda Ümmü Seleme zikredildiğini söylemişse de Kadı Iyaz: "Doğrusu Ümmü Süleym'dir. Çünkü bu hadiste soruyu soran Ümmü Süleym, ona itiraz eden Ümmü Seleme'dir. Önceki hadiste ise itirazı yapan Aişe (r.a.)'dır. Aişe ile Ümmü Seleme'nin hep birlikte itiraz etmiş olmaları da muhtemeldir" demektedir

Ümmü Süleym (r.a.), Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e uyku esnasında kadının ihtilam olmasının hükmünü sormuştur. Kadınların bu meseleyi erkeklere açması adeten ayıp ve utanılacak bir şey sayıldığı için Hz. Ümmü Süleym, sorusunu kendine has bir nezaketle kapalı bir şekilde sorduğu halde Aişe ve Ümmü Seleme (r.a.) dayanamayıp itiraz etmişlerdir. Hz. Aişe'nin "Ya Ümme Süleym, kadınları kepaze ettin" demesi, onların daima sakladıkları ve utandıkları bir sıfatlarını söylediğinden dolayı Ümmü Süleym'i muahaze etmesidir. Çünkü kadınlardan menî gelmesi onların erkeklere karşı fazla şehvetli olduklarına delalet eder. Hz. Ümmü Süleym'in sorduğu soruyu Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e Havle binti Hakim, Sehle binti Süheyl ve daha başka kadınlar da sormuşlardır

Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in cevaben "Evet! Ya benzerlik nereden geliyor?" sözünün manası şudur: Çocuk erkekle kadının menilerinin karışmasından meydana gelir. Bunların hangisi galebe çalarsa çocuk ona benzer. Bu sözü müteakip "Erkeğin suyu (menisi) koyu beyazdır, kadınınki ise sıvı ve sarı" buyurmuştur. Bu ifade meninin sıfatı hakkında büyük bir kaide olmuştur.

Ulemanın beyanına göre erkek menisinin üç hassası vardır: 1- Yaş olduğu zaman kokusu hamur kokusuna, kuru olduğu zaman ise yumurta kokusuna benzer. 2- Atıla atıla gelir. 3- Dışarıya lezzetle çıkar; çıktıktan sonra da bir gevşeklik arız olur.

Ekseri ulemaya göre bu üç sıfatta erkekle kadın menileri arasında fark yoktur. Mezkur sıfatların bir tanesi meniyi ispat için kafidir. Bu sıfatlardan hiçbiri bulunmazsa çıkan suya meni hükmü verilmez.

NEVEVİ ŞERHİ (707-713):

Bu babta (707) "Ümmü Süleym (r.a.)'ın Aişe (r.anha) yanında iken Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e..." (3/219) hadisi yer almaktadır.

Şunu bilmek gerekir ki kadının menisi dışarı çıkacak olursa, erkeğe dışarı çıkması sebebiyle gusletmek icap ettiği gibi kadının da gusletmesi icap eder. Esasen Müslümanlar meninin çıkması yahut erkeklik organının ferce sokulması ile kadına da erkeğe de gusletmenin vacip olduğu üzerinde icma ettikleri gibi, ay hali ve loğusalık sebebiyle de kadının gusletmesinin icap ettiğinin üzerinde icma etmişlerdir.

Fakat doğum yapmakla birlikte hiçbir şekilde kan görmeyen kadına guslün icap edip etmediği hususunda farklı görüşlere sahiptirler. Ancak mezhep alimlerimize göre daha sahih olan gusletmenin vacip olduğudur. Şayet kadın bir çiğnem et yahut bir parça kan düşük yapacak olursa aynı şekilde görüş ayrılığı söz konusudur. Daha sahih olan gusletmesinin vacip olduğudur. Bununla birlikte bu gibi kimseler hakkında guslün vacip olmadığını söyleyenler abdest almasının vacip olduğunu söylemişlerdir. Allah en iyi bilendir

Diğer taraftan bizim mezhebimizde kabul edilen görüş, ister şehvetle ve hızlıca çıksın, ister bakarak, ister rüyada iken, ister uyanıkken çıksın, ister aklı başında olan birisinden çıksın, ister deliden çıksın, meninin çıkması ile guslün vacip olduğudur. Ayrıca meninin çıkmasından maksat ise dışarıya çıkmasıdır. Eğer dışarıya çıkmamışsa gusletmek icap etmez.

Şöyle ki, uyuyan bir kimse cima' ettiğini yahut inzal yaptığını görmekle birlikte uyandığında bir şey görmeyecek olursa Müslümanların icmaı ile gusletmek yükümlülüğü yoktur. Aynı şekilde meninin çıkmasının başlangıç hali sebebiyle vücudu harekete geçmiş olmakla birlikte meni dışarı çıkmazsa, yine meni erkeklik organının dibine indikten sonra dışarı çıkmayacak olursa gusül gerekmez.

Hatta meni —kendisi namazda iken— erkeklik organının ortasına gelse ve bir şey üzerinden eliyle erkeklik organını tutsa, namazından selam verinceye kadar meni dışarı çıkmazsa namazı sahih olur ve meni dışarı çıkıncaya kadar abdestli kalmaya devam eder. Bu hususta kadın da erkek gibidir.

Ancak kadın dul yahut evlenmiş olup meni fercine inip cünüplük ve istinca sırasında yıkaması gereken yere bulaşacak olursa —bu yer ise ihtiyacını karşılamak için oturması halinde görünen kısımdır— meninin bu yere ulaşması sebebiyle gusletmesi gerekir; çünkü bu yer zahir (görünen) kısım hükmündedir. Şayet bakire ise fercinden dışarıya çıkmadıkça gusletmesi de gerekmez; çünkü onun fercinin iç kısmı erkeğin idrar deliğinin iç kısmı gibidir. Allah en iyi bilendir.

Babdaki Lafızlar ve Babın İhtiva Ettiği Anlamlar:

Ümmü Süleym, Enes b. Malik'in annesidir. Adı hakkında ilim adamları ihtilaf etmişlerdir. Sehle, Muleyke, Rumeysa, Uneyfe olduğu söylendiği gibi, er-Rumeyda ve el-Gumeyda olduğu da söylenmiştir. (3/220) Kendisi kadın sahabilerin faziletlilerinden ve meşhurlarından idi. Milhan kızı Ümmü Haram'ın kızkardeşidir. Allah her ikisinden de razı olsun.

Aişe (r.anha)'nın "Kadınları rezil (rüsvay) ettin" demesi de "sen onlar hakkında kendilerinin gizledikleri ve onunla nitelenmekten haya ettikleri bir hususlarını anlattın" demektir. Bu ise onlardan meninin gelmesidir ki bu da erkekleri ileri derecede arzuladıklarını gösterir.

"Sağ elin toprağa değsin" sözü hakkında selefin ve halefin bütün fırka ve kesimlerinin oldukça yaygın ve pek çok farklı açıklamaları vardır. Anlamı ile ilgili muhakkiklerin benimsedikleri daha güçlü ve daha sahih olan görüşe göre bunun asıl anlamı "fakir olasın" demek olduğudur; ama Araplar asıl anlamının hakikatini kastetmemek üzere bunu kullanmayı adet edinmişlerdir. Bu sebeple Araplar "ellerin toprağa değsin, Allah onu kahretsin, ne kahramandır, annesiz kalasıca, babasız kalasıca, annesi onu kaybedesice, vayanasının haline" ve buna benzer lafızları; bir şeye karşı tepkilerini ortaya koymak yahut o işten vazgeçilmesini ya da o iş yapıldığı için yermeyi yahut büyük gördüklerini anlatmayı ya da o işe teşvik etmeyi yahut onu beğenmeyi ifade etmek üzere kullanırlar. Allah en iyi bilendir. (707

Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in Aişe'ye "Hayır, asıl senin sağ elin toprağa değsin" sözünün anlamı şudur: Bu sözlerin sana söylenmesi daha uygundur; çünkü o dini ile ilgili sorması gerekeni sordu, bu sebeple tepki gösterilmeyi hak etmedi. Ama sen tepki gösterilmemesi gereken bir işe tepki gösterdiğin için tepki gösterilmeyi hak ettin.

"Sağ elin toprağa değsin" (ve) "hayrolsun" — Evet, çoğu asıllarda bu şekildedir ve bu bir tefsirdir. Bununla birlikte bu tefsir pek çok asıl nüshada yer almamıştır. Aynı şekilde Kadı Iyaz da bu tefsirin bulunup bulunmaması hususundaki ihtilafı söz konusu etmiştir. Diğer taraftan bu kelimenin bulunduğunu söyleyenler nasıl okunacağı hususunda ihtilaf etmişlerdir. Metali' sahibi ve başkaları çoğunluk bunu şerrin zıttı "hayr" diye okumuşlardır. Bazıları ise bunu "haber" diye okumuşlardır. Kadı Iyaz der ki: "Bu ikinci okuyuşun kıymeti yoktur." Derim ki: Her ikisi de doğrudur; o bu sözü ile ona ağır söz söylemek istememişti ama söylenmesi alışkanlık haline getirildiği için dilden dökülüveren bir söz olarak söylemişti. İkincisine göre bu bir beddua değildir, aksine gerçek anlamı kastedilmeyen bir haberdir

(708) "Bize Abbas b. Velid tahdis etti. Bize Yezid b. Zürey' tahdis etti." Müslim'in kitabını rivayet eden bazı kimseler "Abbas" ismini ye ve şın harfleriyle "Ayyaş" olarak tashif etmişlerdir. Bu ise apaçık bir yanlıştır; çünkü sözü edilen bu Ayyaş, Ayyaş b. Velid er-Rakkam el-Basri'dir. Müslim ise ondan hiçbir rivayet nakletmemiştir (3/221); ama Buhari ondan rivayet almıştır. Abbas da b. Velid el-Basri et-Tirsi'dir; ondan hem Buhari hem Müslim rivayet etmişlerdir. Bu hakkında görüş ayrılığı bulunmayan hususlardandır. Ayyaş diyen kimsenin bu yanlışlığı ise her ikisinin babasının nesebinin ve yaşadıkları çağın ortak olmasından kaynaklanmaktadır. Allah en iyi bilendir

"Ümmü Süleym dedi ki: Ben bundan utandım." Asıl yazmalarda bu şekildedir. Hafız Ebu Ali el-Gassani de nüshaların birçoğunda bu şekilde olduğunu ama bunun bazı nüshalarda değişikliğe uğratılarak "Ümmü Seleme dedi ki" şekline sokulduğunu söylemiştir. Halbuki değişik yollardan mahfuz olan "Ümmü Seleme"dir. Kadı Iyaz der ki: "İşte doğrusu da budur; çünkü bu soruyu soran Ümmü Süleym'dir, ona bu hadiste karşılık veren de Ümmü Seleme'dir, önceki hadiste ise Aişe'dir." Hadis ehli alimler burada sahih olanın Aişe değil Ümmü Seleme olduğunu söylemekte iseler de Aişe ve Ümmü Seleme'nin birlikte ona tepki göstermiş olmaları da ihtimal dahilindedir. Allah en iyi bilendir

Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in "Benzerlik nerede?" buyruğu şu demektir: Çocuk hem erkeğin hem kadının suyundan doğar. Hangisi daha galip gelirse ona benzer. Kadının menisi olduğuna göre onun inzali ve ondan dışarıya çıkması da mümkündür.

"Erkeğin suyu kalın ve beyazdır..." Bu, meninin niteliğinin açıklanmasında pek büyük bir esas dayanaktır. Sağlıklı iken ve çoğunlukla niteliği budur. İlim adamları der ki: Sağlıklı iken erkeğin menisi beyaz, katı ve arka arkaya hızlıca çıkan, şehvetle çıkıp çıkması ile lezzet ve zevk alınan bir sudur. Çıkmasının akabinde ise bir rahatlama ve gevşeklik ile hurmanın yeni meyvesi gibi bir kokusu olur. Bu koku ise hamur kokusuna yakındır. Kokusunun taze hurma ağacı fidanına benzediği de söylenir. Kuruduğu takdirde ise kokusunun sidik kokusuna benzediği söylenmektedir

Bunlar meninin nitelikleridir. Bazı nitelikleri de farklı olabilir. Mesela kişi hastalanacak olursa menisi ince ve sarı olabilir yahut meninin bulunduğu yerde gevşeklik olduğundan ötürü zevk almadan ve şehvet olmadan da akabilir ya da çokça cima yaptığı için etsuyu gibi kırmızı bir renk alır. Hatta bazen pıhtılaşmış bir kan gibi de çıkabilir. Meni kırmızı renkte çıkacak olursa tahirdir ve tıpkı beyaz olması halinde olduğu gibi gusletmeyi gerektirir.

Meninin Meni Olarak Kabul Edilmesi İçin Dayanak Alınan Üç Özelliği Vardır: 1- Akabinde bir rahatlama ile birlikte şehvetle çıkması. 2- Az önce geçtiği gibi kokusunun taze hurma kokusuna benzemesi. 3- Kısım kısım defalarca arka arkaya dışarı çıkması.

Bu üç özellikten her birisi o suyun meni olduğunu ispatlamaya yeterlidir. Bütün bu üç özelliğin onda bulunması şartı yoktur. Fakat bunların hiçbirisi bulunmayacak olursa onun meni olduğuna hükmedilmez ve zannı galiple meni olmadığı kanaatine sahip olunur.

Söylediğimiz bütün bu hususlar erkeğin menisi ile ilgilidir. Kadının menisine gelince o sarımtrak ve incedir. Bazı hallerde kadının gücünden ötürü beyaz da olabilir. Bunun iki özelliği vardır ki bu ikisinden birisiyle meni olduğu anlaşılır: Birincisi kokusu erkeğin menisinin kokusu gibidir, ikincisi ise çıkması sebebiyle zevk almak ve çıkmasından sonra şehvetinin dinmesidir. İlim adamları der ki: Meni hangi nitelik ve durumda çıkarsa çıksın gusletmek icap eder. Allah en iyi bilendir.

"Hangilerinden üste çıkar ya da öne geçerse..." Diğer rivayette (713) "kadının suyu erkeğin suyunun üstüne çıkarsa..." buyurulmuştur. İlim adamları der ki: Burada üste çıkmaktan kasıt öne geçmek de olabilir, şehvetin gücüne göre çokluk ve güç de kastedilmiş olabilir.

(709) "Eğer erkekte görülen hal onda da olursa gusletsin" sözlerinin anlamı şudur: Kadının menisi dışarı çıkarsa o da gusletsin. Nitekim erkeğin de menisi dışarıya çıkacak olursa gusleder. Bu şekildeki tabir güzel ve latif hitabın bir neticesi, adeten utanılan bir lafzı kullanmak yerine güzel lafzın kullanılması türündendir. Allah en iyi bilendir.

(710) "Muhakkak Allah haktan haya etmez." İlim adamları der ki: (3/223) Yani Allah hakkı açıklamaktan imtina etmez. O sivrisinek ve benzerlerini de örnek verir. Nitekim yüce Allah şöyle buyurmaktadır: "Gerçekten Allah bir sivrisineği yahut ondan daha üstün herhangi bir şeyi misal vermekten çekinmez." (Bakara, 2/26) İşte ben de aynı şekilde ihtiyacım olan bir husus hakkında soru sormaktan çekinmiyorum. Anlamının şu olduğu da söylenmiştir: Allah hak ile ilgili hususlarda utanmayı emretmez ve mübah da görmez.

O bu sözlerini adeten kadınların hakkında soru sorup erkeklerin önünde söz konusu etmekten haya edip utandıkları ama sorma ihtiyacını duyduğu sorusundan önce mazeret olmak üzere söylemiştir. Bundan şu hususlar da anlaşılmaktadır: 1- Bir mesele ile karşı karşıya gelen bir kimsenin ona dair soru sorması gerektiği. 2- Haya edip utanması onu o meselesini söz konusu etmekten alıkoymaması gerektiği. 3- Böyle bir soru sormaktan çekinmek gerçek bir haya değildir; çünkü hayanın tamamı hayırdır ve hayırdan başka bir şey getirmez. Ama böyle bir duruma dair soru sormaktan uzak durmak hayır değildir, aksine şerdir.

İman kitabının baştaraflarında bu meselenin açıklaması geçmiş idi. Aişe (r.anha) da "Ensar'ın kadınları ne iyi kadınlardır; haya etmek onların dinde iyi bir bilgi sahibi olmalarını engellemedi" demiştir. Allah en iyi bilendir.

(712) "Aişe dedi ki: Ben ona 'üf senden' dedim." Bu onu ve söylediklerini küçük görmesi anlamındadır. Bu söz bir şeyi küçümsemek, ondan tiksinmek ve ona tepki göstermek için kullanılır. (3/224) el-Bad dedi ki: Burada bu söz ile kastedilen tepki göstermektir.

Üf'ün asıl anlamı tırnak kiridir. On ayrı söyleyişi vardır: Tenvinsiz olarak "ufi", "ufe" ve "ufu"; ayrıca tenvinli olarak söyleyişleri ile altı söyleyiş olur. Yedincisi "ife", sekizincisi "uf", dokuzuncusu "ufi", onuncusu da "ufe"dir. Bunlar meşhur olan söyleyişler olup bunların hepsini İbnu'l-Enbari ve birçok ilim adamı zikretmiştir.

Ebu'l-Beka bunu kısaltarak şöyle demiştir: Kesreli okuyan asıına göre bina etmiş, fethalı okuyan kolay söyleyişi tercih etmiş, dammalı okuyan da hemzeye tabi olarak damalı söylemiş, tenvinli söyleyen nekreyi kastetmiş, tenvinli söylemeyen marifeliği kastetmiş, fe'yi şeddesiz okuyan kolaylık olsun diye birbirinin misli olan iki harften birisini hazfetmiş olur. Ahfeş ve İbnu'l-Enbari, dokuzuncu söyleyiş olan ya'lı söyleyiş hakkında "sanki o bu sözü kendisine izafe etmiş gibi söylemiş olur" demişlerdir. Allah en iyi bilendir

(713) "Elin toprağa değsin ve harbe sana isabet etsin." "Harbe sana isabet etsin" "ullet" şeklinde rivayet edilmiştir. Bu da "el-elle" denilen harbe ona isabet etsin anlamındadır; fakat bazı imamlar bu lafzı kabul etmeyip bunun doğru şeklinin "elilti" olduğunu söylemişlerdir. Ancak bu doğru olmayan bir tepkidir, aksine sahih olarak rivayet edilen lafız doğrudur ve bunun aslı "elilet" şeklindedir. Ancak "iki elin" deyip el lafzını tesniye kullanmakla birlikte "ellet"i tekil kullanması iki sebepten dolayıdır: Birincisi cinsi kastetmiş olması, ikincisi iki eli olanı kastetmiş olmasıdır; yani "harbe sana isabet etsin" demek olur ki, bu durumda bir arada iki (bed)dua yapmış olur. Allah en iyi bilendir.

---

İKİNCİ HADİS:

Bana Ubeydullah b. Muaz el-Anberi rivayet etti. Dedi ki: Bize babam rivayet etti. Dedi ki: Bize Şu'be, Ebu Bekr b. Hafs'tan, o da Ebu Seleme bin Abdirrahman'dan naklen rivayet etti. Şöyle demiş: Ben ve Aişe (r.anha)'nın sütkardeşi onun huzuruna girdik. Sütkardeşi kendisine Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'den cünüplükten dolayı nasıl guslettiğini sordu. O da bir sa' kadar bir kabın getirilmesini istedi; bizimle onun arasında bir perde bulunduğu halde yıkandı. Başına üç defa su döktü. (Ebu Seleme) dedi ki: Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in zevceleri saçlarını perçem gibi oluncaya kadar (4/19b) kısaltırlardı. Diğer tahrîc: Buhari, 251; Nesai, 227 -muhtasar olarak buna yakın

DAVUDOĞLU AÇIKLAMA:

Bazıları Hz. Aişe'nin yanına giren zatın kardeşi Abdurrahman, diğer bazıları anne bir kardeşi Tufeyl olduğunu söylemişlerse de doğru değildir. Buradaki rivayet o iddiaların fasit olduğunu gösteriyor. Hakikatte onun yanına giren zat sütkardeşidir. Bazıları onun Abdullah b. Yezid olduğunu söylerler ve bu hususta Müslim'in Cenaze bahsinde rivayet ettiği bir hadisle istidlal ederlerse de bu da doğru değildir. Çünkü o hadis bu hadiseye ait değildir. Gerçi onda sütkardeşi Abdullah b. Yezid zikredilmiştir. Fakat orada zikredildi diye buradakinin de aynı zat olması icap etmez. Çünkü Aişe (r.a.)'nın Kesir isminde bir sütkardeşi daha vardır. Bu sebeple buradakinin hangisi olduğunu tayine imkân yoktur

Aişe (r.a.)'nın sütkardeşi ile birlikte yanına gelen Ebu Seleme, onun kız kardeşi Ümmü Külsüm'ün süt oğludur. Yani Aişe (r.a.) onun teyzesidir.

Kadı Iyaz diyor ki: "Anlaşılan bu iki zat Hz. Aişe'nin başını ve vücudunun mahrem zevata haram olmayan üst kısmını yıkarken görmüşlerdir. Çünkü görmeyecek olsalar su isteyerek onların huzurunda temizlik yapmasının manası kalmazdı. Onların görmeyeceği bir yerde olsaydı bu sefer de 'bize şöyle anlattı' diye hikaye ederlerdi. Demek ki mahrem zevatın görmesi helal olmayan yerlerini örtmek için araya bir perde koymuştur.

Vefre: Kulakları geçmeyen salınmış saç demektir. Bazıları vefre'nin limme'den daha çok olan saç olduğunu söylemiş; bir kısmı ise bilakis vefre'nin limmeden daha az olduğunu söylemişlerdir. Limme, omuz başlarına kadar sarkan örülmedik saçtır.

Kadı Iyaz (rahimehullah)'ın beyanına göre Arap kadınlarının adeti saçlarını pelik yaparak örmekti. İhtimal Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in zevceleri onun vefatından sonra zineti terk ettikleri için pelik uzatmaktan vazgeçmişlerdir. Kadı'nın bu kavli başkalarından da rivayet olunmuştur. Ümmehatu'l-mü'minin'in Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in hayatında böyle bir şey yaptıkları nakledilmediği gibi vukuu tahmin dahi olunmamıştır.

HADITH 1:

Al-Hasan ibn 'Ali al-Hulwani narrated to me. Abu Tawbah — who is Rabi' ibn Nafi' — narrated to us. Mu'awiyah — that is, ibn Sallam — narrated to us from Zayd — that is, his brother — that he heard Abu Sallam say: Abu Asma' al-Rahabi narrated to me that Thawban, the freed slave of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him), narrated to him, saying:

I was standing in the presence of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) when a Jewish rabbi came and said: "Peace be upon you, O Muhammad." I gave him such a shove that he nearly fell to the ground. He said: "Why did you push me?" I said: "Why do you not say: 'O Messenger of Allah'?" The Jew replied: "We call him only by the name his family gave him." The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) then said: "Indeed, my name which my family gave me is Muhammad."

The Jew then said: "I have come to ask you something." The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said: "Will it be of any benefit to you if I tell you the answer?" The Jew said: "At least I will have heard it with my own ears." The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) drew some lines in the ground with a stick he had with him in a contemplative manner, then said: "Ask."

The Jew said: "On the Day when the earth is changed into another earth, and the heavens as well — where will people be?" The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said: "They will be in the darkness on this side of the Bridge (al-Sirat)."

The Jew said: "Who among people will be the first to cross it?" The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said: "The poor among the Muhajirun."

The Jew said: "What will be offered to them as a gift when they enter Paradise?" The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said: "The extra lobe of the liver of a fish."

The Jew said: "And what will be their food immediately after that?" The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said: "An ox that grazed at the edges of Paradise will be slaughtered for them."

The Jew said: "And what will they drink alongside it?" The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said: "From a spring there called Salsabil."

The Jew said: "You have spoken the truth." Then he added: "I have also come to ask you about something that none among the people of the earth knows — except a prophet, or one man, or two men." The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said: "Will it be of benefit to you if I tell you?" The Jew said: "I will have heard it with my own ears."

He said: "I have come to ask you about the child." The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) said: "The fluid of the man is white and the fluid of the woman is yellow. When they come together, and the man's fluid dominates the woman's fluid, it will be a male child by the will of Allah. And if the woman's fluid dominates the man's fluid, it will be a female child by the will of Allah."

The Jew said: "By God, you have spoken the truth, and you are indeed a prophet," then he turned and left.

The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) then said: "When this man asked me these questions, I had no knowledge of any of them until Allah Most High informed me of their answers.

(Narrated solely by Muslim.

═══════════════════════════════════════════

HADITH 2:

Harun ibn Sa'id al-Ayli narrated to us, saying: Ibn Wahb narrated to us, saying: Makhramah ibn Bukayr informed me from his father, who narrated from Abu Salamah ibn 'Abd al-Rahman. Abu Salamah said:

'A'ishah (may Allah be pleased with her) said: When the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) performed the ritual bath (ghusl), he would begin with his right side, pouring water over it and washing it. He would then pour water with his right hand over the impurity on his body and wash it with his left hand. After finishing this, he would pour water over his head.

'A'ishah also said: The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) and I would both perform the ritual bath (ghusl) from the same vessel while both of us were in a state of major ritual impurity (janabah).

(Narrated solely by Muslim.

─────────────────────────────────────────

AL-NAWAWI'S COMMENTARY (hadiths no. 726–727):

"Abu Salamah ibn 'Abd al-Rahman said... He poured water over his head three times." Qadi 'Iyad (may Allah have mercy on him) said: From the apparent meaning of the hadith, both of them — that is, the two men present — saw 'A'ishah's (may Allah be pleased with her) head, and the upper parts of her body to the extent that it is lawful for a mahram (a man within the prohibited degrees of marriage) to see a woman who is also his mahram. (4/3) This is because one of these two men was, as she herself mentioned, her foster-brother — his name is said to be 'Abdullah ibn Yazid. As for Abu Salamah, he was the foster-son of her sister, since Umm Kulthum, the daughter of Abu Bakr, had nursed him

Qadi 'Iyad says: Had they not been witnesses to it and seen it, there would have been no point in 'A'ishah (may Allah be pleased with her) requesting water to be brought and performing the ghusl in front of them. Had she performed all of this behind a screen where they could not see, it would have been meaningless, and the situation would have amounted to nothing more than 'A'ishah describing the ghusl in words alone. Her retreating behind a screen was only for the purpose of covering the lower parts of her body and the areas that it is not lawful for even a mahram to look upon. And Allah knows best.

In 'A'ishah's action there is evidence that practical, demonstrative teaching is recommended (mustahabb), because teaching through action leaves a stronger impression and is more firmly retained in the memory than words alone. And Allah knows best.

"The wives of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) used to cut their hair until it resembled a wafrah." A wafrah is longer than a limmah. A limmah refers to hair that does not reach the shoulders — this is the explanation of al-Asma'i. Others say the opposite: that a wafrah is less than a limmah, referring to hair that does not pass the ears (translated here as a fringe). Abu Hatim said: A wafrah is hair that reaches down to the ears. (4/4)

Qadi 'Iyad (may Allah have mercy on him) said: It is known that Arab women used to braid their hair in sections. The wives of the Prophet (peace and blessings of Allah be upon him) most likely did this after his passing, for after his death they abandoned adornment and had no need to grow their hair long. They also cut their hair short to make its maintenance easier. Others have explained — in the same manner as Qadi 'Iyad — that the Mothers of the Believers did this after the death of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) and not during his lifetime; for it is inconceivable that they would have done so while he was alive. This contains evidence that it is permissible for women to cut their hair short. And Allah knows best

"While both of us were in a state of janabah (major ritual impurity)." The dual form used here — junubani ("both of us being in a state of janabah") — is in accordance with one of the two grammatical forms of the word junub (one who is in a state of major ritual impurity). According to the other form, the word junub remains unchanged in its singular form in all usages — the singular, dual, and plural. This is as in the words of Allah Most High: "And if you are in a state of janabah, then purify yourselves" (al-Ma'idah, 5:6), and "nor while you are in a state of janabah" (al-Nisa', 4:43). This second form is more eloquent (fasih) and more well-known. In the lexicon, the primary meaning of janabah is "distance" or "remoteness." It is used for a person who is required to perform ghusl on account of sexual intercourse or the emission of semen, because such a person thereby becomes distant and separated from prayer, recitation of the Quran, and the mosque — keeping away from all of these. And Allah knows best.

Bana Muhammed b. Rafi' de rivayet etti. (Dediki): Bize Şebabe rivayet etti. (Dediki): Bize Leys, Yezîd' den o da Irak'dan, o da Hafsa binti Abdirahman b. Ebî Bekr'den — bu kadın Münzirü'bnü Zübeyr'in zevcesidir— naklen rivayet etti. onada Aişe haber vermiş ki: Kendisi Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ile üç müdd yahut ona yakın (su) alacak bir kabdan yıkanırlarmış. Yalnız Müslim rivayet etmiştir

Bize Abdullah b. Mesleme b. Ka'neb rivayet etti. Dedi ki: Bize Eflah b. Humeyd, Kaasım b. Muhammed'den, o da Âişe'den naklen rivayet etti. Aişe dedi ki: Ben Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ile birlikte aynı kaptan cünüplükten dolayı yıkanıp, ellerimiz o kabın içine girip çıkardı. Diğer tahric: Buhari

Bize Yahya b. Yahya da rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Haysem'e, Âsım-ı Ahvelden, o da Muaze'den, o da Âişe'den naklen haber verdi: Aişe dedi ki: Ben ve Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) benimle onun arasında bulunan aynı kaptan guslederdik. O benden önce su alır hatta ben: Bana bırak, bana bırak, derdim. Aişe: Her ikisinin de eünüp olduğunu söylemiştir. Diğer tahric: Nesai, 238, 412 AÇIKLAMALAR 324.sayfada

Bize Kuteybe b. Said ve Ebu Bekr b. Ebi Şeybe birlikte İbn Uyeyne'den tahdis ettiler. Kuteybe dedi ki: Bize Süfyan, Amr'dan, o Ebu'şŞa'sa'dan tahdis etti. O İbn Abbas'tan şöyle dediğini nakletti: Meymline'nin bana haber verdiğine göre o Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ile birlikte aynı kapta guslederdi. Diğer tahric: Tirmizi, 62; Nesai, 236; İbn Mace, 377 AÇIKLAMALAR 324.sayfada

Bize İshak b. İbrahim ve Muhammed b. Hatim tahdis etti. İshak: Bize Muhammed b. Bekr haber verdi derken, İbn Hatim bize tahdis etti, dedi. Bize İbn Cureyc haber verdi, bana Amr b. Dinar haber verip dedi ki: Büyük bir ihtimalle bildiğim veya hatırladığım kadarıyla Ebu'ş-Şa'sa'nın bana haber verdiğine göre İbn Abbas kendisine Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) Meymline'nin arttırdığı su ile guslederdi, diye haber vermiştir. Diğer tahric: Buhari, 253 AÇIKLAMALAR 324.sayfada

Bize Muhammed b. el-Müsenna rivayet etti. Dedi ki: Bize Muaz b. Hişam rivayet etti. Dedi ki: Bana babam, Yahya b. Ebi Kesir'den rivayet etti. Dedi ki: Bize Ebu Selemete'bni Abdirrahman rivayet etti, ona da Zeyneb binti Ümmü Seleme rivayet etmiş, ona da Ümmü Seleme anlatmış ki: Kendisi Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ile birlikte cünüplükten dolayı aynı kaptan guslederlerdi.

Diğer tahric: Buhari, 322 (uzunca), 1929 (uzunca); İbn Mace, 380.

DAVUDOĞLU AÇIKLAMASI:

Bütün bu rivayetler erkekle kadının bir kaptan beraberce veya biri diğerinden artan suyla yıkanmalarının caiz olduğunu göstermektedir. Ebu Ömer bu hususta beş mezhep olduğunu söylemiştir:

1. Kadın cünüp veya hayzlı değilse ondan artan suyla erkeğin yıkanmasında beis yoktur.
2. Erkek ve kadının birbirlerinden artan suyla yıkanmaları mekruhtur.
3. Kadından artan suyla erkeğin yıkanması mekruh ise de erkekten artan suyla kadının yıkanmasında kerahet yoktur.
4. Erkekle kadının beraberce başlayarak abdest almalarında beis yoktur, kadından artan su da zararsızdır. İmam Ahmed b. Hanbel'in mezhebi budur.
5. Erkekle kadının birbirlerinden artan suyla yıkanmalarında beis yoktur. Bu hususta beraberce yahut ayrı ayrı aynı kaptan yıkanmaları hükmen müsavidir. Cumhur-u fukuhanın kavli budur.

Erkekle kadının bir kaptan yıkanabileceği hususunda Tahavi, Kurtubi ve Nevevi ulemanın müttefik olduklarını nakletmişlerdir. Bu mesele Ashab-ı Kiram'dan Ali b. Ebi Talib, İbn Abbas, Cabir, Enes, Ebu Hureyre, Aişe, Ümmü Seleme, Ümmü Hani ve Meymune (r.a.) hazretlerinden rivayet olunmuştur.

Hz. Ali hadisini İmam Ahmed b. Hanbel, İbn Abbas hadisini el-Kebir'inde Taberani, Cabir hadisini Musannef'inde İbn Ebi Şeybe, Enes hadisini Buhari, Ebu Hureyre hadisini Müsned'inde Bezzar, Aişe hadisini Tahavi ile Beyhaki, Ümmü Seleme hadisini İbn Mace ile Tahavi, Ümmü Hani hadisini Nesai, Meymune hadisini ise Tirmizi tahric etmiştir. Mezkur hadislerin hepsi sahih olup "erkekle kadın birbirlerinden artan su ile yıkanamaz" diyenlerin aleyhine delillerdir.

Erkekle kadının aynı kaptan hangisinin önce başlayacağı meselesine gelince, bir hadiste Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in zevcelerinden birinin cünüplükten yıkandığı ve Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in ondan artan su ile abdest almak ve yıkanmak istediği, zevcesinin "Ya Resulallah! Ben cünüptüm" dediği, Fahr-i Kainat Efendimiz'in de ona "Su cünüp olmaz" buyurduğu rivayet edilmiştir. İbn Mace ile Tahavi'de abdest hakkında buna benzer hadisler rivayet etmişlerdir. Hatta Tahavi hadisi rivayet ettikten sonra "Bu gösteriyor ki suyu biri diğerinden sonra alırmış" demektedir

Vakıa Resulü Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in erkekle kadının birbirinden artan suyla yıkanmalarını men ettiğini bildiren rivayetler de vardır. Fakat bu rivayetler itirazdan salim değildirler. Hatta bazıları hakkında hadis uleması "Sahih değildir" demişlerdir.

İbn Tin bazı ulemadan naklen eskiden erkeklerle kadınların bir kaptan ayrı ayrı abdest aldıklarını rivayet etmişse de mezkur zevat her halde ecnebi erkeklerle ecnebi kadınları kastetmiş olsalar gerektir. Çünkü bir adamın kendi ailesiyle bir kaptan beraberce yıkanabileceğini babımız hadisleri göstermektedir.

NEVEVİ ŞERHİ (728-733):

(728) "Aişe (r.anha) Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ile birlikte üç mudd alan bir kapta yıkanırdı." Diğer (729) rivayette "aynı kaptan... ellerimiz bir iner, bir kalkardı" denilmektedir.

Kadı İyaz birinci rivayetin tefsirinde iki açıklama zikretmektedir: Birincisine göre onların her biri guslü için ayrı ayrı üçer mudd su kullanırdı. İkinci açıklamaya göre burada muddan kasıt sa'dır; o takdirde ferak'ın söz konusu edildiği hadise uygun olur. Bunun bazı hallerde böyle olduğu ve her ikisinin üç mudd alan bir kaptan gusletmiş olmaları, su boşalınca da ona ayrıca su katmış olmaları da mümkündür. Allah en iyi bilendir.

Diğer taraftan bu (728) numaralı hadiste "üç mudd ya da ona yakın" ibaresi geçmekte; diğer (724) rivayette "ferak'ın kendisi olan bir kaptan yıkanırdı"; başka (726) rivayette "bir sa' kadar bir kap istedi ve onunla yıkandı"; öteki (733) rivayette "beş mekkuk ile gusleder, bir mekkuk ile abdest alırdı"; öteki (736) rivayette "bir sa' onun guslüne yeter, bir mudd de abdestine yeterdi"; diğer (735) rivayette ise "bir mudd ile abdest alır, bir sa' ile beş mudde kadar su ile de guslederdi" denilmektedir

İmam Şafii ve başka birtakım ilim adamları bu rivayetleri bir arada telif etmek hususunda şöyle demişlerdir: Burada sözü edilen gusüller en fazla suyu bulup kullandığı ve en azını bulup kullandığı çeşitli durumlarda söz konusu olmuştur. İşte bu da taharette tam olarak kullanılması gereken su miktarının bir sınırının bulunmadığına delildir. Allah en iyi bilendir.

(731) Ebu'ş-Şa'sa'nın adı Cabir b. Zeyd'dir.

(732) "Büyük bir ihtimalle bildiğim ve hatırladığım şu ki..." Hatırımdan geçen, içimden geçen demek istiyor. Bal ise kalp ve zihin demektir. El-Ezherı der ki: "Hatara bi bali ve ala bali" (hatırımdan geçti) denilir. Başkası da habl, insanın içinden geçiveren duygudur, çoğulu havabl gelir demiştir. Bu hadisi Müslim, yüce Allah'ın rahmeti ona olsun, mutabaat olmak üzere zikretmiştir. Yoksa ona itimat etmek maksadıyla bunu zikretmiş değildir. Allah en iyi bilendir.

Bize Ubeydullah b. Muk tahdis etti, bize babam tahdis etti. (H) Bize Muhammed b. el-Müsenna da tahdis etti. Bize Abdurrahman -yani b. Mehdi- tahdis edip (Muk ile birlikte) dediler ki: Bize Şu'be b. Abdullah b. Abdullah b. Cebr tahdis edip dedi ki: Enes'i şöyle derken dinledim: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) beş mekkuk ile gusleder, bir mekkuk ile abdest alırdı. (Abdullah b. Muk rivayetinde beş mekkuk derken mekkuk'un çoğulunu mekakik olarak zikretmiş olup) İbnu'l-Müsenna ise (bunu) beş mekkuk (anlamında çoğulolmak üzere) mekaki diye (kullanmıştır). Ayrıca İbn Muaz, Abdullah b. Abdullah demiş olup, b. Cebr dememiştir. Diğer tahric: Buhari, 201 -bu anlamda-; Ebu Davud, 95 -bu anlamda- yine 95 -mükerrer- muallak olarak; Tirmizi, 609 -muallak olarak-; Nesai, 73, 229, 344 DAVUDOĞLU AÇIKLAMA: Görülüyor ki rivayetlerin birinde İbnî Cebr lafzı zikredilmiş diğerinde edilmemiştir. Nevevî bunların ikisinin de sahih olduğunu söylüyor. Ulemadan bazıları İbnî Cebr'in yanlışlıkla zikredildiğini, doğrusunun İbnî Cabîr olacağını söylemişsede buradaki hata itiraz edendedir. Çünkü Abdullah b. Abdillah'a hem İbnî Cebr hemde İbnî Cabir denilir. Bu iki vechi İmam Buharî beyan etmiş; ona Mis'ar b. Kidani, Şu'be ve Abdullah b. İsa gibi zevatın İbnî Cebr dediklerini söy­lemiştir. Mekkukün cem'i Mekakîk ve Mekakiy gelir. Nevevî burada on­dan «Müdd» kast edilmiş olmasını muhtemel görüyor. Übbî: «Mekkuk Iraklıların kullandığı bir ölçektir. Medine sa'i ile bir buçuk sa' alır» diyor

Bize Kuteybetü'bnü Saîd rivayet etti. (Dediki): Bize Vekî', Mis'ar'dan o da İbnî Cebir'den, o da Enes'den naklen rivayet etti. Enes şöyle demiş: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bir müd (su) ile abdest alır. Bir sa' dan beş müdde kadar (su ile) yıkanırdı. NEVEVİ ŞERHİ 326.sayfada

Bize Ebu Kamil el-Cahderi ve Amr b. Ali her ikisi Bişr b. el-Mufaddal'dan tahdis etti. Ebu Kamil: Bize Bişr tahdis etti, dedi. Bize Ebu Reyhane, Sefine' den şöyle dediğini tahdis etti: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e cünüplükten gusletmek için bir sa' su, abdest alması için de bir mudd yeterdi. Diğer tahric: Tirmizi, 56; İbn Mace, 267 NEVEVİ ŞERHİ (734-736): (734) "Abdullah b. Abdullah b. Cebr" diğer (735) rivayette "İbn Cebr" denilmiştir, her ikisi de sahihtir. Ancak bazı imamlar onun böyle demesini kabul etmeyerek doğrusu b. Cabir'dir demişlerdir. Ancak böyle denilmesi bu şekilde itiraz yapanın bir yanlışlığıdır. Aksine onun (babasının) adının Cabir olduğu da Cebr olduğu da söylenmiştir. Tam adı Abdullah b. Abdullah b. Cabir b. Atik'tir. Her iki şekli sözkonusu edenler arasında İmam Ebu Abdullah el-Buhari de vardır. Ayrıca Mis'ar, Ebu'l-Uneys, Şu'be ve Abdullah b. İsa da onun rivayetinde "Cebr" demişlerdir. Allah en iyi bilendir. "ResuluIlah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) beş mekkuk (mekakık) ile guslederdi ... " Diğer rivayette ise "mekakı" denilmektedir. Mekkukun çoğulu mekakık ve mekakı diye gelir. Burada muhtemelen mekkukten kasıt muddur. Nitekim diğer rivayette (735) "bir mudd ile abdest alır, bir sa'dan beş mudde kadar su ile de guslederdi" denilmektedir

Abu Bakr b. Abī Shayba narrated to us. Ibn ʿUlayya narrated to us. [H] And ʿAlī b. Ḥujr also narrated to me. Ismāʿīl narrated to us from Abu Rayḥāna, who narrated from Safīna — Abu Bakr said: "the Companion of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him), Safīna" — who said: The Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) used to perform the full ritual bath (ghusl) with one ṣāʿ of water and perform ablution (wuḍūʾ) with one mudd of water. In the narration transmitted via Ibn Ḥujr: Or he said: "One mudd was sufficient for his ablution." (Abu Rayḥāna) also said: "He (Safīna) had grown old, and I was not entirely confident in his narration.

Cross-references: Tirmidhī, 56; Ibn Māja, 267.

---

Nawawī's Commentary:

"Abu Rayḥāna narrated to us from Safīna." Abu Rayḥāna's name is ʿAbdullāh b. Maṭar. It has also been said that his name is Ziyād b. Maṭar. Safīna was both a Companion of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) and his freed slave. His name is said to have been Mihrān b. Farrūkh; others say it was Mahrān, Rummān, Qays, ʿUmayr, or Shanba. His well-known kunya is Abu ʿAbd al-Raḥmān, though Abu'l-Bakhtarī has also been reported. As for why he was called Safīna (meaning "ship"), it is because during one military expedition he carried a large amount of the belongings of his companions, and the Prophet (peace and blessings of Allah be upon him) said to him: "You are a safīna (a ship).

"Abu Bakr b. Abī Shayba narrated to us… I was not confident in his narration." The description "he was a Companion of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him)" in this narration applies to Safīna. The one who made this characterization — Abu Bakr — refers to Abu Bakr b. Abī Shayba; meaning that only Abu Bakr b. Abī Shayba described him in this way, while ʿAlī b. Ḥujr did not add this description but simply sufficed with mentioning Safīna by name.

Regarding "I was not confident in his narration" — the verb expressing confidence is derived from wuthūq, spelled with a soft thā'. This is how it appears in most of the original manuscripts. However, a group of scholars narrated this verb with the meaning of approval and satisfaction, using the letters yā', nūn, and qāf after the hamza — meaning: to approve of, to be satisfied with. (4/8)

The one who said "he had grown old" is Abu Rayḥāna, and the one said to have grown old is Safīna. Muslim (may Allah have mercy upon him) did not cite this hadith solely on the strength of Safīna's narration. Rather, he mentioned it as a corroborating narration (mutābaʿa) for the hadiths he had already cited previously. Allah knows best.

[Note: The Book of Menstruation (Ḥayḍ) continues in Volume 3.]

---

Dāwūdoğlu's Commentary:

This noble hadith, with its various narrations, shows how much water the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) used for ablution and the full ritual bath. A brief description of the mudd and ṣāʿ was given above. However, there are various narrations regarding the ṣāʿ. Let us hear the detailed account on this matter from the late Aḥmed Naʿīm Bey, the translator of Tajrīd al-Ṣarīḥ:

Naʿīm Bey says: "The ṣāʿ refers to a container that holds five and one-third (5⅓) Baghdadi raṭls. One mudd is one-quarter of one ṣāʿ. This is the calculation provided by al-Nawawī of the Shāfiʿī school. However, since this measurement is highly disputed, those who wish to understand the extent of the disagreements may consult the entries for mudd, ṣāʿ, makkūk, and raṭl in the Qāmūs Translation.

There are also many other narrations stating that the Prophet (peace and blessings of Allah be upon him) used varying amounts of water for ablution and the full bath. The quantities mentioned here represent the minimum amount of water needed to flow over the limbs to be washed of an average-sized person. After water has flowed over the limbs of the body, ritual impurity (ḥadath) can also be removed with even less than these amounts. Using a reasonable amount more than this is also permissible.

The mudd used in Madīna al-Munawwara — known among jurists as the 'Prophetic mudd' (Mudd al-Nabawī) — is a volume measurement of (4/3) raṭl. Four mudds make one ṣāʿ. However, understanding the quantities of the mudd and ṣāʿ depends on knowing the quantity of the raṭl used as the standard. The raṭl has both a Baghdadi and a Syrian (Shāmī) variant — that is, the fraction of one is based on Persian measurements and the other on Roman measurements, resulting in two approximate units when calculated.

The Baghdadi raṭl is 130 dirhams — or more precisely, according to Imam al-Nawawī's verification, 900/7 dirhams. Since the more accurate second figure is a fraction, it has been approximated by adding one mithqāl (= 10/7 dirham) to arrive at the round figure of 130 dirhams. A Prophetic mudd of (4/3) raṭl therefore equals 1200/7 dirhams — or, at 130 dirhams per raṭl, 520/3 dirhams. Since, according to the most accurate calculation, one dirham equals 3.0898 grams, this quantity of water amounts to approximately 0.530 liters — just slightly more than half a liter. This is less than the amount held by three ordinary water glasses used by water vendors today. This is the estimate of Imam al-Shāfiʿī and the jurists of the Ḥijāz. According to Abu Ḥanīfa and the jurists of Iraq, however, the mudd equals two raṭls, making the volume of ablution water 1.06 liters — slightly more than five drinking glasses.

The Syrian raṭl: According to the entry on raṭl in the Qāmūs Translation, it consists of 12 ūqiyyas, each ūqiyya being 40 dirhams — which would make the raṭl 480 dirhams and the mudd 620 dirhams. However, according to the detailed explanation in the entry on makkūk in the same Qāmūs, one ūqiyya is 5/3 istar, one istar is 9/2 mithqāl, and one mithqāl is 10/7 dirham — so the raṭl again comes to 900/7 dirhams and the mudd to 1200/7 dirhams, as stated by Imam al-Nawawī. On this calculation, the ūqiyya is not 40 dirhams as stated in the raṭl entry of the Qāmūs, but rather 75/7 dirhams according to the Ḥijāzī estimate and 150/7 dirhams according to the Iraqi estimate — unless what is called a 'dirham' in that entry refers to a different unit of measurement

According to this narration, the ablution water of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him) was this small in quantity. The water he used for the full ritual bath, according to this narration, amounts to four to five mudds — which equals 4800/7 to 6000/7 dirhams, or approximately 2.120 to 2.650 liters. According to the Iraqi jurists who regard the mudd as two raṭls, this amount would be approximately 4.24 to 5.3 liters.

From the commentary on the last hadith that Muslim transmitted here from Abu Bakr b. Abī Shayba, it is understood that Abu Bakr b. Abī Shayba identified Safīna as a Companion of the Messenger of Allah (peace and blessings of Allah be upon him), while ʿAlī b. Ḥujr did not add this description and simply mentioned his name. The statement at the end of the hadith — "He had grown old, and I was not confident in his narration" — was made by Abu Rayḥāna, and the one said to have grown old is Safīna (may Allah be pleased with him). Muslim (may Allah have mercy upon him) transmitted this hadith as a corroborating narration (mutābaʿa) for other hadiths."

Bize Yahya b. Yahya, Kuteybe b. Said ve Ebu Bekr b. Ebi Şeybe tahdis etti. Yahya: Bize Ebu'l-Ahvas, Ebu İshak'tan haber verdi derken -diğer ikisi, tahdis etti, dedi.- O Süleyman b. Surad'dan, o Cubeyr b. Mut'im'den şöyle dediğini nakletli: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in huzurunda gusül hakkında tartıştılar. Oradakilerden biri: Ben başımı şöyle şöyle yıkarım, dedi. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'de: "Ben de başımın üzerine üç avuç su dökerim" buyurdu. Diğer tahric: Buhari, 254 -muhtasar olarak-; Ebu Davud, 239; Nesai, 250, 423; İbn Mace, 575 -muhtasar olarak DAVUDOĞLU AÇIKLAMA: İfada: Suyu akıtmak, dökünmek demektir. Hadeste taksime delalet eden «Emma» kullanılmış, fakat ibarenin bazı kısımları hazfedilmiştir. Mana şudur.: «Bana gelince: Ben suyu başıma üç avuç döküyorum, fakat başkalarının ne yaptığını bilmiyorum. Yahut başkaları böyle yapmıyor.» Maamafih mezkur edat tahkik edilirse mahzuf takdirine dahi hacet kalmadığı görülür. Çünkü «Emma» şart tafsil ve te'kid bildiren bir edatdır. Te'kid bildirdiğini Zemahşerî beyan etmiştir. Burada da te'kid içindir. Binaenaleyh taksime giderek mahzuf takdirine hacet yoktur. Ashab-ı kiram'ın münakaşası guslün sıfatı hakkındadır. Bazısı gusül şöyle yapılır; bazısı böyle yapılır demiş Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) de sünnet vecihle guslün nasıl yapılacağını kendilerine öğretmiştir

Bize Muhammed b. Beşşar da rivayet etti. (Dedi ki): Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet etti. (Dediki): Bize Şu'be Ebu ishakdan, o da Süleyman b. Surad, Cubeyr b. Mut'im'den, o Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'den rivayet ettiğine göre Allah Resulünün huzurunda cünüplükten dolayı gusletmek sözkonusu edilince "Ben ise başıma üç defa (su) boşaltırım" buyurdu. NEVEVİ ŞERHİ 329.sayfada

Bize Yahya b. Yahya ile İsmail b. Salim tahdis edip dediler ki: Bize Huşeym, Ebu Bişr'den haber verdi, o Ebu Süfyan'dan, o Cabir b. Abdullah'tan rivayet ettiğine göre Sakiflilerin heyeti Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e sorarak: Bizim yaşadığımız yerler soğuk yerlerdir, guslü nasıl yapacağız dediler. Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Bana gelince, başımın üzerine üç defa (su) boşaltırım" buyurdu. İbn Salim rivayetinde dedi ki: Bize Huşeym tahdis etti, bize Ebu Bişr haber verdi. Ayrıca dedi ki: Sakifliler heyeti ey Allah'ın Resulü dediler. Yalnız Müslim rivayet ebniştir DAVUDOĞLU AÇIKLAMA: İmam Müslim (Rahimehullah) bu hadîsin rivayetinde de zaman zaman gösterdiği ilmî dirayet ve vukufunu göstermiştir. Şöyleki: Kavilerden Hüşeym müdellistir ve Ebu Bişr'den rivayet ederken hadis imamlarınca ihtilaflı olan «an» sığasını kullanmıştır. Bir müdellisin bu siga ile rivayet ettiği hadis hüccet olarak kabul edilmez. Meğer ki o hadisi şeyhinden işittiğini ispat eylesin. İşte Müslim, Salim'in rivayetinde Hüşeym'in bize Ebu Bişr haber verdi dediğini göstermekle şeyhinden işittiğini ispat etmiştir. Bu rivayetler de yukarıkilerin delalet ettikleri Ahkamın delillerindendir. NEVEVİ ŞERHİ 329.sayfada

Bize Muhammed b. el-Müsenna da rivayet etti. Dedi ki: Bize Abdülvehhab yani es-Sekafi rivayet etti. Dedi ki: Bize Cafer babасından, o da Cabir b. Abdullah'tan naklen rivayet eyledi. Cabir b. Abdullah dedi ki: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bir cünüplükten gusledeceği zaman başının üzerine üç avuç su dökerdi. el-Hasan b. Muhammed ona: Benim saçım çok fazladır, deyince Cabir dedi ki: Ben de ona şunu dedim: Kardeşimin oğlu, Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in saçı senin saçından daha çok ve daha temizdi

Davudoğlu'nun açıklamasına gelince: Hasan b. Muhammed Hz. Cabir'e benim saçım çoktur demekle başını yıkamak için üç avuç suyun yetmeyeceğini anlatmak istemiştir. Hz. Cabir de ona kardeşimin oğlu, Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in saçı senin saçından daha güzel ve daha temizdi cevabını vererek üç avuç su ona bile yeterdi, sana mı yetmeyecek, demek istemiştir.

Nevevi'nin 738-741 numaralı hadislere yazdığı şerhe gelince: Süleyman b. Surad meşhur bir sahabidir; Surad ismi munsariftir. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in huzurunda gusül hakkında tartıştılar ifadesi, bu hususta kendi aralarında çekiştiler demektir; kimisi gusül şöyle olur derken başkaları böyle olur dedi. Bu hadisten ilmi konularda münakaşa ve tartışmanın caiz olduğu anlaşıldığı gibi fazilet itibariyle daha alt mertebede olanların daha faziletli kimsenin huzurunda tartışmalarının ve arkadaşların imamları ile büyükleri huzurunda çekişmelerinin caiz olduğu da anlaşılmaktadır

Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in ben de başıma üç avuç su dökerim buyruğundaki üç avuçtan maksat her bir seferde iki avucun dolu halidir. Hadiste guslederken başa üç defa su dökmenin müstehap olduğu anlaşılmakta olup bu üzerinde ittifak edilmiş bir husustur. Mezhep alimleri başa ve abdest azalarına kıyas yaparak vücudun diğer bölgelerini de bunun gibi değerlendirmişlerdir. Hem gusülde vücudun üç defa yıkanması abdeste göre evladır; çünkü abdestin temeli külfetin hafifletilmesidir ve bir günde birkaç defa tekrarlanabilen bir ameldir. Böyle bir amelde azaları üç defa yıkamak müstehap olduğuna göre gusülde bu öncelikle söz konusudur. Bu hususta görüş ayrılığı bulunmamakla birlikte Ebu'l-Hasan el-Maverdi gusülde su dökmenin tekrar edilmesi müstehap değildir demiştir; bu ise şaz ve terk edilmiş bir görüştür.

740 numaralı hadisteki Yahya b. Yahya ve İsmail b. Salim'den Cabir'e uzanan senet hakkında Müslim'in bu hadisin nihayetinde İbn Salim rivayetinde dedi, ifadesini kullanmasında ilmin inceliklerinden pek büyük faydalı bir özellik vardır. Bu özellik Müslim'in ilminin genişliğini ve bakış açısının inceliğini açıkça ortaya koymaktadır. Şöyle ki Huşeym tedlis yapan bir ravi idi ve önceki rivayette an Ebi Bişr demişti. Tedlis yapan ravi an lafzıyla rivayette bulunursa o hadisi kendisinden an diyerek rivayette bulunduğu kişiden sema yoluyla aldığı tespit edilmedikçe bu şekildeki rivayeti delil gösterilemez. Böylelikle Müslim onun bu hadisi sema yoluyla başka bir tarattan dinlediğinin sabit olduğunu beyan etmektedir. Bu ise İbn Salim'in yaptığı rivayettir; o rivayetinde bize Ebu Bişr haber verdi demiştir. Ebu Bişr'in adı Cafer b. Iyas'tır; Cafer b. Ebi Vahşiye de odur. Burada sözü geçen Ebu Süfyan'ın adı ise Talha b. Nafi'dir. Doğruyu en iyi bilen Allah'tır.

Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe, Amr en-Nakid, İshak b. İbrahim ve İbn Ebu Ömer tahdis etti. Hepsi İbn Uyeyne' den rivayet etti. İshak dedi ki: Bize Süfyan, Eyyub b. Musa'dan haber verdi, o Said b. Ebi Said el-Makburi'den, o Ümmü Seleme'nin azatlısı Abdullah b. Rafi"den, o Ümmü Seleme'den şöyle dediğini nakletti: Ben ey Allah'ın Rasulü saçımın örgülerini bağlayan bir kadınım. Cünüplükten gusletmek için onu çözeyim mi dedim. O: "Hayır, başına üç defa su dökmen sana yeter sonra üzerine su dökersin ve böylece temizlenirsin" buyurdu. Diğer tahric: Ebu Davud, 251 -buna yakın-; Tirmizi, 105; Nesai, 241; İbn Mace, 603 -buna yakın

Bize Amr en-Nakid de tahdis etti, bize Yezid b. Harun tahdis etti (H). Bize Abd b. Humeyd de tahdis etti. Bize Abdurrezzak haber verdi. (Yezid ile birlikte) dediler ki: Bize es-Sevri, Eyyub b. Musa'dan bu isnad ile haber verdi. Abdurrezzak'ın hadisi rivayetinde ay halinden ve cünüplükten dolayı gusletmek için onu çözeyim mi, diye sordu, Allah Rasulü: "Hayır" buyurdu. Sonra hadisi İbn Uyeyne'nin hadisi rivayet ettiği manada zikretti

Bu Hadîs-î bana Ahmed ed-Darimi dahî rivayet etti. (Dediki) Bize Zekeriya b. Adiy rivayet etti. (D.edi ki): Bize yezîd yanî İbni Zürey, Ravh b. Kaasim'den rivayet etti. (Dediki): Bize Eyyüb b. Musa bu isnadla rivayet etti. ve: «Onu cünüplükten dolayı çözerek yıkayayımmı?» dedi Hayzı zikretmedi. AÇIKLAMALAR 331.sayfada

Yahya b. Yahya, Abu Bakr b. Abi Shayba, and 'Ali b. Hujr all narrated to me from Ibn 'Ulayya. Yahya said: Isma'il b. 'Ulayya informed us from Ayyub, who narrated from Abu'l-Zubayr, who narrated from 'Ubayd b. 'Umayr, who said:

When news reached 'A'isha (may Allah be pleased with her) that 'Abdullah b. 'Amr was commanding women to undo their braids when performing the ritual bath (ghusl), she said: "How strange of Ibn 'Amr! He is commanding women to undo their braids when performing ghusl — then why does he not command them to shave their heads? I used to perform ghusl together with the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) from the same vessel, and I would do nothing more than pour water over my head three times.

Other references: Nasa'i, 414 (similar); Ibn Maja, 604.

Al-Nawawi's commentary follows below.

---

AL-DAWUDOGHLU'S COMMENTARY:

These narrations inform us that it is not necessary for a woman to undo her braids when performing ghusl. "Dafr" means a hair braid, i.e., a plait. Some have claimed that this word should be read as "dufur" and that the reading "dafr" is incorrect, but this claim is not accurate. The word may be read in both ways. However, since in firmly established and unbroken hadith narrations it has been recorded in the form "dafr" through direct oral transmission, that reading is preferred.

"Hafna" means a double handful — both palms cupped together. The name of Umm al-Mu'minin Salama, who narrated the hadith, is Hind.

Regarding the rulings of this hadith, al-Nawawi says: "According to the majority of scholars and our own school (al-Shafi'i), it is not obligatory for a woman performing ghusl to undo her braids, as long as water reaches the roots of the hair both from the inside and the outside. If water cannot reach the roots without undoing the braids, then undoing them becomes obligatory. The hadith of Umm Salama is interpreted as meaning that water reached every part of her hair without undoing her braids, because reaching all parts of the hair with water is obligatory. From Ibrahim al-Nakha'i it has been narrated that undoing the braids is obligatory in any case, regardless of whether water reaches the roots or not. From al-Hasan (al-Basri) and Tawus it has been narrated that undoing the braids is obligatory when performing ghusl from menstruation, but not from major ritual impurity (janaba). Our evidence is the hadith of Umm Salama. If a man's hair is also braided, the same ruling applies to him as to a woman.

According to the Hanafis: It is not obligatory for a woman to undo her braids during ghusl, provided that water reaches the roots of the hair. In fact, according to the sound narration (from the Hanafi school), it is not even necessary to wet the braids themselves. An objection from the Hanafis: "This hadith is a khabar al-wahid (a report from a single narrator), and therefore it cannot be used as an addition to the Quranic verse: 'If you are in a state of major ritual impurity, then purify yourselves completely.' Furthermore, hair is not considered part of the body in every sense. The command in the verse pertains to purifying the body. Moreover, places of necessity — such as the inside of the eyes — are excluded from the obligation of washing, because of the harm and difficulty involved. While undoing the hair does not involve harm, it does involve difficulty. As for wetting the braids: according to the sound opinion, this is also not obligatory, because it involves difficulty. According to a narration from Imam Hasan b. Ziyad, transmitted from Abu Hanifa: the braids are wetted three times and squeezed each time, thereby ensuring that water penetrates between the strands. If the braids are already undone, then according to a narration from the jurist Abu Ja'far, wetting them becomes obligatory. As for a man whose hair is braided — there is disagreement about whether he must undo it. Out of caution, undoing it is obligatory.

Al-Nawawi says: "The ruling on ghusl is the same for men and women, whether the ghusl is for major ritual impurity, menstruation, post-natal bleeding (nifas), or any other legitimate type of ghusl — with the sole exception, as will come later, that a woman performing ghusl after menstruation or post-natal bleeding is recommended (mustahabb) to use a piece of cloth scented with musk. Men are not recommended to use musk. If the woman performing ghusl is a virgin, it is not obligatory for her to have water reach the inside of her private part. If she is not a virgin, then it is necessary for water to reach the visible and exposed parts of her private part when she squats for relieving herself, because in that state it takes on the ruling of the external part of the body. Al-Shafi'i and the majority of our scholars have explicitly stated this. Some scholars of our school say that it is not obligatory for a non-virgin woman to wash the interior of her private part. Some say this is obligatory when performing ghusl after menstruation and post-natal bleeding, but not when performing ghusl after major ritual impurity. But the correct opinion is the first one. Allah knows best."

"As for the command of 'Abdullah b. 'Amr (may Allah be pleased with him) to women to undo their braids when performing ghusl: this is interpreted as meaning that he considered it obligatory, and that this was in the case of women for whom water could not reach their roots (without undoing). Or alternatively, according to his school — as we have transmitted from al-Nakha'i — undoing the braids is required in every case, and it is assumed that the hadiths narrated by Umm Salama and 'A'isha had not reached him. However, it is also possible that he gave this command not as an obligation but as something recommended (mustahabb) and as a precaution. Allah the Exalted knows best."

---

AL-NAWAWI'S COMMENTARY (pages 742–745):

(In this chapter) there is the hadith of Umm Salama (may Allah be pleased with her): "O Messenger of Allah, I said..." and in the other narration (743): "Should I undo it for menstruation and major ritual impurity?" — as well as the hadith narrated by 'A'isha (may Allah be pleased with her) (745), which is close in meaning.

(742) The word "dafr" (braids) in the expression "I tie my braids" — this pronunciation is the well-known and widely circulated narration as transmitted by hadith scholars, jurists, and others. It means: I braid my hair tightly and firmly. However, Imam Ibn Barri, in his short work on the linguistic errors of the jurists (fuqaha), says: "Among their mistakes is their saying 'dafr' — with a fatha on the dal and sukun on the fa' — when citing Umm Salama's hadith. The correct form is 'dufur,' whose singular is 'dafira.'" However, his rejection and claim of error are themselves incorrect. The truth is that both forms are permissible and each has a correct meaning, though the form we mentioned first carries more weight, because it is the one received through direct oral transmission (sama') in firmly established and unbroken narrations. Allah knows best

"You pour three handfuls of water over your head" — this has the same meaning as the expression in the other narration. "Hafna" refers to both cupped palms (a double handful) of anything. The name of Umm Salama is Hind. It has also been said that her name was Ramka, but this carries no weight.

As for the legal rulings derived from the hadiths of this chapter: According to our school and the majority, it is not obligatory for a woman performing ghusl to undo her braids, provided that water reaches fully to the roots of her hair from both inside and outside. If water cannot reach without undoing the braids, then undoing them is required. The hadith of our mother Umm Salama (may Allah be pleased with her) is interpreted as meaning that water reached all of her hair without undoing the braids, because it is obligatory for water to reach all parts in this manner. From al-Nakha'i, on the other hand, it is narrated that undoing the braids is obligatory in every case regardless. From al-Hasan and Tawus it is narrated that undoing is obligatory when performing ghusl from menstruation, but not from major ritual impurity. Our evidence is this hadith of Umm Salama. If a man's hair is also braided, the same ruling applies to him. Allah knows best.

The ruling on ghusl from major ritual impurity for a man, and ghusl from major ritual impurity, menstruation, and post-natal bleeding for a woman — and indeed all legally prescribed forms of ghusl — are the same for men and women alike. The sole exception, as will come later, concerns the woman performing ghusl after menstruation or post-natal bleeding: it is recommended (mustahabb) for her to use a piece of cloth scented with musk. It was explained in the preceding chapter how ghusl is to be performed completely and properly. If the woman performing ghusl is a virgin, it is not obligatory for her to have water reach the interior of her private part. If she is not a virgin, water must reach the visible exposed part of her private part in the position of squatting for relieving herself, because in that state it takes on the ruling of the external body. Al-Shafi'i and the majority of the scholars of our school have stated this explicitly. Some scholars of our school say that washing the interior of the private part is not obligatory for a non-virgin woman. Some say it is obligatory only when performing ghusl after menstruation and post-natal bleeding, not after major ritual impurity. But the correct opinion is the first one. Allah knows best

(745) As for 'Abdullah b. 'Amr's (may Allah be pleased with him) command to women to undo their braids when performing ghusl: this is interpreted as meaning that he intended it as an obligation — and that it was for the case of women for whom water would not reach the roots of the hair otherwise. Or alternatively, according to his school — as we have transmitted from al-Nakha'i — undoing the braids is required in every case, and it is assumed that the hadiths narrated by Umm Salama and 'A'isha (may Allah be pleased with them both) had not reached him. However, it is also possible that his command was not as an obligation but as a recommendation (mustahabb) and out of caution. Allah the Exalted knows best.

Bize Amr b. Muhammed en-Nakid ve İbn Ebu Ömer birlikte İbn Uyeyne'den tahdis etti. Amr dedi ki: Bize Süfyan b. Uyeyne, Mansur b. Safiye'den tahdis etti. O annesinden, o Aişe (r.anha)'dan şöyle dediğini nakletti: Bir kadın Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e ay halinden nasıl gusledip, temizleneceğini sordu. Aişe (r.anha) Allah Resulünün o kadına nasıl gusledeceğini sonra bir misk parçasını alıp, onunla temizleneceğini anlattığını söyledi. Kadın: Onunla nasıl temizleneyim, deyince, Allah Resulü: "Subhanallah, onunla temizlen işte" buyurdu ve örtündü. -Süfyan b. Uyeyne de eliyle bize yüzünün üzerini işaret etti.- Aişe dedi ki: Ben de kadını kendime doğru çektim, Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in ne demek istediğini anlamıştım. Bunun için (kadına): O misk parçasını kanın geldiği yere sürersin, dedim. İbn Ebi Ömer hadisi rivayetinde: Onu kanın geldiği yerlere sürersin dedim, demiştir. Diğer tahric: Buhari, 314, 315, 7357; Nesai

Bana Ahmed b. Said ed-Darimi de tahdis etti: Bize Habban tahdis etti, bize Vuheyb tahdis etti. Bize Mansur annesinden tahdis etti, onun Aişe'den rivayetine göre bir kadın Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e (ay halinden) temizlendiğim zaman nasıl gusledeyim, diye sordu. Allah Rasulü: "Misk sürünmüş bir bez parçası alıp, onunla abdest al" buyurdu sonra (Habban) hadisi Süfyan'ın rivayetine yakın olarak zikretti

Bize Muhammed b. Müsenna ve İbn Beşşar tahdis etti. İbn Müsenna dedi ki: Bize Muhammed b. Cafer tahdis etti. Bize Şu'be, İbrahim b. Muhacir'den şöyle dediğini tahdis etti: Safiye'yi, Aişe'den tahdis ederken dinledim: Esma, Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e ay halinden dolayı gusletmek hakkında soru sordu. Allah Resulü: "Sizden herhangi bir kadın (ay halinden dolayı gusledecek olursa) suyunu ve hoş kokulu sidresini (çöven otunu) alır ve iyice temizlenir. Sonra başının üzerine su dökerek su saçlarının diplerine varıncaya kadar iyice ovalar sonra üzerine su döker sonra misk ile kokulandırılmış bir bez parçası alarak onunla temizlenir" buyurdu. Esma: Onunla nasıl temizlenir, dedi. Allah Resulü: "Subhanallah! Onunla temizleniverirsin işte" buyurdu. Aişe -sözünü gizlemek istercesine-:Kanın iz bıraktığı yere sürersin, dedi. Sonra Esma ona cünüplükten dolayı gusletmek hakkında soru sordu. Allah Resulü: "Su alarak temizlenir, güzel bir şekilde temizliğini yapar -yahut- temizliğini ileri dereceye kadar götürür sonra başına su döküp saçının diplerine varıncaya kadar başını iyice ovalar sonra da üzerine su döker" buyurdu. Aişe: Ensar kadınları ne iyi kadınlardır, haya etmek onları din hakkında gerektiği gibi bilgi sahibi olmalarını engellemedi, dedi. Diğer tahric: Ebu Davud, 314, 315, 316; İbn Mace

Bize Ubeydullah b. Muaz da tahdis etti, bize babam tahdis etti. Bize Şu'be bu isnad ile buna yakın olarak rivayet etti ve şöyle dedi: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Subhanallah, onunla temizlenirsin işte" buyurdu ve örtündü

Yahya b. Yahya and Abu Bakr b. Abi Shayba narrated to us, both from Abu al-Ahwas, who narrated from Ibrahim b. Muhajir, from Safiyya bint Shayba, from Aisha (may Allah be pleased with her), who said: Asma bint Shayba came into the presence of the Messenger of Allah (peace and blessings be upon him) and asked: "When one of our women becomes pure from her menstrual period, how should she perform the ritual bath?" — and she narrated the rest of the hadith, though in her narration she did not mention the ritual bath for major ritual impurity (janabah).

---

AL-NAWAWI'S COMMENTARY:

(746) In the preceding chapter we established that the manner of performing the ritual bath (ghusl) is the same for both men and women, and we explained this in sufficient detail. The purpose pursued in this chapter is to explain that a woman who is performing the ritual bath after her menstrual period should take a small amount of musk, place it in a piece of cotton, cloth, or something similar, and after completing her bath, use it to clean herself by applying it to her private area. This practice is likewise recommended for a woman in the postpartum period (lochia), since she is in the same situation as the menstruating woman

Al-Muhamili, one of the jurists of our school, stated in al-Muqanna' that it is recommended for a woman performing the ritual bath after menstruation or the postpartum period to apply fragrance to every part of her body that was touched by blood. The comprehensiveness of his statement — that it covers every part of the body touched by blood — is unusual. After investigating this, I was unable to find anyone else who said such a thing.

The scholars have disagreed as to the wisdom behind using musk. According to the great majority of our school's jurists and others — and this is the preferred and sound view — the purpose of using musk is to perfume that area and to eliminate unpleasant odor. The chief judge of judges, al-Mawardi, also transmitted two views from the jurists of our school on this matter: the first is as stated above, and the second is that the purpose is to accelerate the likelihood of conception. He continues his explanation by saying: If we accept the first view, then if musk is unavailable, other pleasant-smelling substances that can serve in its place may be used. If we accept the second view, then in its place one may use qust, azfar, and similar substances.

Our scholars also disagree on when it should be applied. Those who hold the first view say it is applied after the ritual bath; those who hold the second view say it is applied before the bath. Here end al-Mawardi's remarks.

The opinion transmitted by al-Mawardi — that it should be applied before the bath — is of no value. To refute it, the clear evidence is the narration recorded by Muslim in which the Prophet (peace and blessings be upon him) said: "One of you takes her water and her pleasant-smelling lote-leaf (sidr), cleanses herself well with it, then pours water over her head, works it through her hair, then pours water over herself, then takes a piece of cloth perfumed with musk and cleanses herself with it." These words constitute clear evidence that the musk-perfumed piece is used after the completion of the ritual bath.

As for the view of those who say the purpose is to accelerate conception — it is weak or invalid. For the necessary implication of this view would be that such a practice is specifically prescribed for a woman whose husband is present and who may immediately engage in intercourse with him. This is, to our knowledge, a position accepted by no one. Moreover, the unrestricted (mutlaq) wording of the hadiths refutes this view. Rather, the correct position is that the purpose is to apply pleasant fragrance to that area and to eliminate unpleasant odor. This practice is recommended for every woman performing the ritual bath after menstruation or the postpartum period, whether she has a husband or not. It is done after completing the ritual bath. If musk is unavailable, any other available pleasant fragrance may be used. If no pleasant fragrance is available, it is recommended to use purifying clay (tin) or similar substances that eliminate unpleasant odors — our school's jurists have stated this explicitly. If none of these can be found, water alone suffices; however, leaving off the use of fragrance when it is available is disliked (makruh). If it is genuinely unavailable, there is no question of doing something disliked. Allah knows best.

The word "firsa" means a piece (of cloth, cotton, or similar material). Musk is the name of a well-known fragrance. This is the sound and preferred view transmitted and stated by the scholarly verifiers, and the position accepted by the jurists and various other scholars. A variant reading with a fathah on the mim — "mask" — has also been transmitted, though "mask" means a hide or skin with hair still on it. According to what Qadi Iyad transmitted, the reading with a fathah on the mim is the narration of the majority. Indeed, Abu Ubayd and Ibn Qutayba said: the expression here is "qurda" — with a dammah on the qaf and a fathah on the dal — and "mask" — with a fathah on the mim — meaning a piece of skin or hide. However, all of these explanations are weak; the correct view is what we recorded earlier. Furthermore, the phrase also occurring in the book — "firsatun mumassakatun: a piece perfumed with musk" — serves as evidence for this, meaning a piece of cotton, wool, or cloth perfumed with musk, as we explained previously. Allah knows best

"Cleanse yourself with it — SubhanAllah!" We have previously stated in this and similar passages that SubhanAllah here expresses wonder and astonishment. The same is true of saying la ilaha illAllah (in such contexts). The wonder and astonishment here is expressed in the following sense: how can something so clear — that one would not even need to pause to think about it — be left ununderstood? From this it is understood that it is permissible to say SubhanAllah as an expression of glorification when one is astonished or amazed by something or considers it a great matter. It is likewise permissible to make this glorification to affirm and remind oneself of something. It is also understood from this that it is recommended to use indirect, euphemistic expressions (kinayah) when speaking of matters that require decorous language — a principle that has been explained numerous times previously. Allah knows best

Regarding the statement "apply it to the place where the blood came from" — the majority of scholars have said that this refers to the private area (farj). We previously transmitted from al-Muhamili that he said: "She applies fragrance to every part of her body that was touched by blood." The apparent wording of the hadith does contain evidence in support of his view.

(747) "Habban narrated to us, Wuhayb narrated to us." The Habban mentioned here is Habban b. Hilal.

(748) Regarding the Prophet's (peace and blessings be upon him) statement: "One of you takes her water... then pours water over herself" — Qadi Iyad (may Allah have mercy on him) says: the first cleansing mentioned refers to cleansing from impurity and from the menstrual blood that has adhered to the body. This is what Qadi Iyad said. However, what is more evident and stronger — and Allah knows best — is that the first cleansing refers to performing ablution (wudu), as comes in the narrations describing how the Prophet (peace and blessings be upon him) performed his ritual bath. We already established at the beginning of the Book of Ablution that performing ablution well means performing it completely and properly according to its method. That is what is intended in this hadith as well

"All the way down to the roots of the hair" — the intent is to ensure that water reaches all the way to the roots of the hair on the head.

"Aisha said it as if she wished to conceal it..." — meaning Aisha (may Allah be pleased with her) said it quietly to the woman she was addressing, in a manner that the woman could hear but those present could not. Allah knows best.

(750) "Asma bint Shaykal" — In the name Shaykal, both the shin and the kaf carry a fathah. This is the sound and well-known reading. However, the author of al-Matali' also transmits that it can be read with a sukun on the kaf (Shaykl). The hafiz Khatib Abu Bakr al-Baghdadi, in his work al-Asma' al-Mubhama, and a number of other scholars, stated that the woman who asked this question was Asma bint Yazid b. Sakan, known as khatibat al-nisa' (the spokeswoman of the women). Al-Khatib also narrated a hadith in which she was given this title. Allah knows best.

Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe ile Ebu Kureyb rivayet ettiler. Dedilerki Bize Vekî, Hişanı b. Urve'den, o da Babasından, o da Aişe'den naklen rivayet etti. Aişe şöyle demiş: Ebu Hubeyş'in kızı Fatıma Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e gelerek: Ey Allah'ın Resulü, ben istihazalı bir kadınım. Bir türlü temizlenemiyorum, namazı bırakayım mı, dedi. Allah Resulü: "O ancak bir damar( dan gelen bir kanıdır. O ay hali değildir. Bu sebeple ay hali zamanın gelince namazı bırak. Ay hali vaktin bitince de üzerindeki kanı yıka ve namaz kıl" buyurdu. Diğer tahric: Buhari, 228; Tirmizi, 125; Nesai, 357; İbn Mace)

Bize Yahya b. Yahya rivayet etti (Dediki): Bize Abdülaziz b. Muhammed ile Ebu Muaviye haber verdiler. H. Bize Kuteybe ibni Saîd de rivayet etti (Dediki): Bize Cerîr rivayet eyledi H. Bize İbni Nümeyr dahî rivayet etti. (Dediki): Bize babam rivayet etti H. Bize Halef b. Hişam da rivayet etti. (Dediki): Bize Hamnıad b. Zeyd rivayet etti. Bunların hepsi Hişam b. Urve'den, Veki'in hadisi ve isnadı gibi rivayette bulunmuşlardır. Kuteybe'nin Cerîr'den naklen rivayet ettiği hadisde: «Fatıma binti Ebî Hubeyş b. Abdilmuttalip b. Esed geldi. O bizden bir kadındır» sözleri vardır. Hammad b. Zeyd hadisinde ise ziyade bir söz vardır, biz onu terk ettik. Diğer tahric: Cerir, İbn Numeyr ve Abdulaziz'in rivayetlerini Müslim yalnız başına rivayet etmiştir Halef b. Hişam'ın rivayetini Nesai, 214, 362; İbn Mace, 621 Ebu Muaviye'nin rivayetini Buhari, 228; Tirmizi, 125; Nesai, 212, 257 de rivayet etmişlerdir

Bize Kuteybetü-bnü Said rivayet etti. (Dediki): Bize Leys rivayet etti. H. Bize Muhammed b. Rumh da rivayet etti. (Dediki): Bize Leys, İbni Şihab'dan o da Urve'den, o da Aişe'den naklen haber verdi. Aişe şöyle demiş: Cahş kızı Ümmü Habibe Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e fetva sorarak: Ben istihaza kanı görüyorum, dedi. Allah Resulü: "O bir damar(dan gelen bir kan)'dır. Gusledip sonra namaz kıl" buyurdu. Bundan dolayı o da her namaz için guslederdi. Leys b. Sa'd dedi ki: İbn Şihab Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in, Cahş kızı Ümmü Habibe'ye her namaz için gusletmesini emrettiğini zikretmeyip, bunu kendisinin yaptığını söylemiştir. İbn Rumh ise rivayetinde Cahş kızı demek olan "bint-i Cahş" demeyip, yine aynı anlamda "ibnet-i Cahş" demiş ve ayrıca "Ümmü Habibe'yi zikretmemiştir. Diğer tahric: Ebu Davud, 290; Tirmizi, 129; Nesai

Bize Muhammed b. Selemete'I-Muradi de rivayet etti. (Dediki): Bize Abdullah b. Vehb, Amr b. el-Haris'ten, o da İbni Şihab'dan, o da Urvetü'bnü Zübeyr ile Amra Biııti Abdirrahman'dan, onlar da Nebi (s.a.v.)’in zevcesi Aişe'den naklen rivayet ettiler. Ki: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in baldızı ve Abdurrahman b. Avf'ın zevcesi olan Cahş kızı Ümmü Habibe yedi yıl süreyle istihaza kanı gördü. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'den bu hususta fetva sordu. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem): "Bu ay hali değildir ama bu (kan akıtan) bir damardır. Bu sebeple gusledip, namaz kıl" buyurdu. Aişe dedi ki: Kızkardeşi Cahş kızı Zeynep'in odasında bir leğen içinde yıkanıyordu. Öyle ki kanın kırmızı rengi suyun üstüne çıkıyordu. İbn Şihab dedi ki: Ben bunu Ebu Bekr b. Abdurrahman b. el-Haris b. Hişam'a tahdis ettim. O şöyle dedi: Allah Hind'e rahmet buyursun. Keşke bu fetvayı duymuş olsaydı. Allah'a yemin olsun ki o (bu hali dolayısıyla) namaz kılmadığı için ağlayıp, duruyordu. Diğer tahric: Buhari, 327 -buna yakın-; Ebu Davud, 285; Nesai, 203, 204, 205; İbn Mace, 626 -uzun olarak

Bana Ebu İmran Muhammed b. Ca'fer b. Ziyad dahi rivayet etti. (Dediki): Bize İbrahim yani İbni Sa'd, İbni Şihab'dan, o da Amra binti Abdirrahman'dan, o da Âişe'den naklen haber verdi. Aişe şöyle demiş.: Ümmü Habibe binti Cahş Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e geldi. Yedi yıl istihaza kanı görmüştü sonra da Amr b. el-Haris'in hadisi rivayet ettiği gibi "kanın kırmızı rengi suyun üstüne çıkıyordu" ibaresine kadar zikretti ondan sonrasını zikretmedi

Bana Muhammed übnü'l Müsenna da rivayet etti. (Dediki): Bize Süfyan b. Uyeyııe, Zühri'den, o da Amra'dan, o da Âîşe'den naklen rivayet etti. Aişe bu rivayette de ötekilerin hadisinde olduğu gibi. Cahş kızı yedi yıl süreyle istihaza kanı görüyordu, diye hadisi onların hadislerine yakın rivayet etti

Bize Muhammed b. Rumh rivayet etti (Dedi ki) Bize Leys, haber verdi. H. Bize Kuteybetüb'nü Saîd de rivayet etti. (Dediki): Bize Leys, Yezld b. Ebi Habib'den, o da Ca'ferden, o da. Irak'dan, o da Urve'den, o da Aişe'den naklen rivayet etti. Ki Aişe söyle demiş: Ümmü Habibe, Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e kan'a dair soru sordu. Aişe: Ben onun (içinde yıkandığı) leğenini kanla dolmuş gördüm, dedi. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ona: ''4y halin seni alıkoyduğu kadar bir süre bekle sonra guslet ve namaz kıl" buyurdu. Diğer tahric: Ebu Davud, 279; Nesai

Bana Musa b. Kureyş et-Temimi rivayet etti. Dedi ki: Bize İshak b. Bekir b. Mudar rivayet etti. Dedi ki: Bana babam rivayet etti. Dedi ki: Bana Ca'fer b. Rabia, Irak b. Malik'ten, o da Urvetü'bni Zübeyr'den, o da Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in zevcesi Aişe'den naklen rivayet etti. Aişe şöyle demiş: Abdurrahman b. Avf'ın nikahı altındaki Cahş kızı Ümmü Habibe Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e istihaza halinde gelen kandan şikayet etti. O'na: "Daha önce ay halin seni alıkoyduğu kadar bir süre bekle, sonra guslet" buyurdu. O da her namaz vakti gelince guslederdi

DAVUDOĞLU AÇIKLAMASI:

Bu hadisi bütün Kütübü Sitte sahihleri tahric etmişlerdir. Hadis-i şerifte Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e sual sorduğu bildirilen Hz. Ümmü Habibe, Ümmehatı Müminin'den Zeynep binti Cahş (r.a.)'ın kız kardeşidir. Vakidi ile Harbi isminin Habibe, künyesinin Ümmü Habib olduğunu söylemişler; Dare-Kutni de bunu tercih etmişse de sahih rivayetlerdeki meşhur künyesi Ümmü Habibe'dir.

İmam Malik'in el-Muvatta'sında Hz. Abdurrahman b. Avf'ın zevcesinin Zeynep binti Cahş olduğu ve istihaze kanını da onun gördüğü rivayet edilmiştir. Bazıları bunun vehm olduğunu, diğer bazıları ise vehm değil, doğrusunun bu olduğunu iddia etmişlerdir. Onlara göre bu kadının ismi Zeynep, künyesi Ümmü Habibe'dir. Ümmü'l-Müminin Zeynep (r.a.)'ya gelince, onun asıl isminin Birre olduğunu, sonra Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in bunu değiştirerek kız kardeşinin ismini verdiğini söylerler. Çünkü kız kardeşi künyesi ile meşhur olduğuna göre ona Zeynep demekle bir iltibas vaki olmamıştır.

Hz. Ümmü Habibe'nin Hamne isminde bir kız kardeşi daha vardır. Ulemadan bazıları Ümmü Habibe ile Hamne'nin ikisinin de istihazalı olduğunu, diğer bazıları ise Ümmü'l-Müminin Zeynep (r.a.)'ın da istihazalı olduğunu söylerler.

Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) zamanında on kadının istihazalı olduğu rivayet edilmiştir. Bunlar şunlardır: Ümmü Habibe binti Cahş, Ümmü'l-Müminin Zeynep binti Cahş, diğer kız kardeşi Hamne binti Cahş, Ümmü'l-Müminin Meymune (r.a.)'nın anne bir kız kardeşi Esma, Fatime binti Ebi Hubeyş, Sehle binti Süheyl, Ümmü'l-Müminin Sevde binti Zem'a, Zeynep binti Ümmü Seleme, Esma el-Harisiyye ve Badiye binti Gaylan.

Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in Hz. Ümmü Habibe'ye verdiği yıkanma emri mutlaktır. Bunun her namaz için yahut bazan yıkanma ihtimali vardır. Ebu Davud'un tahric ettiği bir rivayet her namaz için yıkanması lazım geldiğini bildirmektedir. Çünkü o rivayette "Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ona her namaz için yıkanmayı emretti" denilmiştir. Beyhaki bu rivayetin yanlış olduğunu söylemiştir.

Müslim'in buradaki rivayetinde ise Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in her namaz için yıkanmayı emretmediği, Hz. Ümmü Habibe'nin kendiliğinden yıkandığı bildirilmektedir. Bu hususta rivayetler muhteliftir. Bazılarında Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in Ümmü'l-Müminin Zeynep binti Cahş'a "Her namaz için yıkan" diye buyurduğu, diğer bazılarında ise "Her namaz için abdest al" dediği bildirilmektedir.

Hatta Müslim'in Hammad b. Zeyd'den rivayet ettiği hadiste, Hammad yalnız başına rivayet etmiştir diye kitabına almadığı cümle de bazılarınca budur. Ancak mezkur cümleyi yalnız Hammad değil, Ebu Avane ve başkaları da rivayet etmişlerdir. Bununla beraber onu yalnız Hammad rivayet etmiş olsa bile kabul edilmesi lazım gelir; çünkü Hammad mutemed bir ravidir ve mutemed ravinin ziyadesi makbuldür.

Bazıları bu hadisin Fatime binti Ebi Hubeyş hadisi ile nesh edildiğini söylerler. Çünkü Hz. Aişe Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in vefatından sonra Fatime hadisiyle fetva vermiş ve bu suretle Ümmü Habibe hadisine muhalefette bulunmuştur. Bundan dolayı Ebu Muhammed el-İşbili "Fatime hadisi istihaza hakkında rivayet edilen en sahih hadistir" demiştir.

Az yukarıda İmam Şafii'den naklen onun da "Ümmü Habibe'nin her namaz için yıkanması Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in emri ile değil, kendi fiilidir" dediğini söylemiştik. Cumhur-u ulemanın kavli de budur. Yani istihazalı bir kadına her namaz için yıkanmak vacip değildir.

Hattabi (319-388) şöyle demektedir: "Bu haber muhtasardır. Onda kadının hal ve şanı beyan edilmemiştir. Her istihazalı kadına her namaz için yıkanmak vacip değildir. Yıkanmak ancak müptela kadına vaciptir. Müptela, gelen kanın hayz mı istihaze mi olduğunu ayıramayan yahut gününü, vaktini ve sayısını unutan kadındır. Böylesi hiçbir namazını terk edemediği gibi her namaz için yıkanması da vaciptir."

Ebu Bekr b. Abdirrahman'ın "Allah rahmet eylesin" diyerek zikrettiği Hind'in onun zevcesi mi yoksa akrabası mı olduğuna dair hiçbir yerde bir malumata tesadüf edilememiştir. İbn Hacer'in el-İsabe adlı eserinin sonunda bir Hind'den bahsedilmiş fakat kim olduğu beyan edilmemiştir.

Bize Ebu'r Rabi'ez Zehram rivayet etti. (Dediki): Bize Hammad Eyyub'dan, o da Ebu Kılabe'den, o da Muaze'den naklen rivayet etti. H. Bize Hammad da Yezid er-Rişk'den, o da Muaze'den naklen rivayet etti ki bir kadın Aişe'ye bizden herhangi birisi ay hali olduğu günlerdeki namazı kaza etmeli mi, diye sordu. Aişe: Sen Haruri misin? Bizden herhangi birimiz Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) döneminde ay hali olurdu sonra da (kılamadığı namazlarını) kaza etmesi emredilmezdi, dedi. Diğer tahric: Buhari, 321; Ebu Davud, 262, 263; Tirmizi, 130; Nesai, 380, 2317; İbn Mace, 631; Tuhfetu'l-Eşraf

Bize Muhammedü'bnü'I - Müsenna da rivayet etti. (Dediki): Bize Muhammed b. Cafer rivayet etti: (Dediki): Bize Şu'be Yezid'den naklen rivayet eyledi. Demişki. Ben Muaze'den dinledim. Muaze, Aişe'ye: Ay hali kadın namazı kaza eder mi diye sordu. Aişe: Sen Haruri misin, dedi. Biz Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in hanımları ay hali olurduk. Onun karşılığını (kılamadıkları namazlarını kaza etmelerini) emretti mi hiç, dedi. Muhammed b. Cafer dedi ki: Namazlarını kaza etmelerini kastetmektedir, dedi

Bize Abd b. Humeyd de rivayet etti. (Dedi ki): Bize Abdürrezzâk haber verdi. (Dedi ki): Bize Ma'mer, Âsım'dan, o da Muâze'den naklen haber verdi. Muâze şöyle dedi:

Âişe'ye sordum: "Ay hali olan kadın neden orucu kaza ettiği hâlde namazın kazasını yapmıyor?" dedim.

O: "Harûrî misin?" dedi.

Ben: "Hayır, Harûrî değilim; ama (öğrenmek maksadıyla) soruyorum" dedim.

Âişe: "Biz de ay hali olurduk; bize orucu kaza etmemiz emredilir, namazı kaza etmemiz emredilmezdi" dedi.

---

NEVEVİ ŞERHİ (759–761):

(761) "Orucu kaza etmemiz emredilir, namazı kaza etmemiz emredilmezdi.

İşte bu, ittifakla kabul edilmiş bir hükümdür. Müslümanların icmaı ile ay hali olan kadına da loğusa kadına da o hâlde namaz kılmaları da oruç tutmaları da farz değildir. Yine icmayla kabul edildiğine göre bu durumdaki kadınların o dönemde kılınamamış namazları kaza etmeleri gerekmez. Orucu kaza etmelerinin vacip olduğu üzerinde de icma edilmiştir.

İlim adamları der ki: İkisi arasındaki fark şudur: Namaz, çokça tekrarlanan bir ibadet olduğundan orucun aksine onu kaza etmek son derece meşakkatlidir. Oruç ise yılda bir defa farzdır; bazen yalnızca bir ya da iki günü adet dönemine rastlar.

Mezhep âlimlerimiz der ki: Ay hali iken geçen hiçbir namaz kaza edilmez; tavaf sonrası kılınması gereken iki rekât bunun istisnasıdır. Gerek mezhebimize mensup âlimlerin gerekse diğer mezhep âlimlerinin çoğunluğunun (cumhurun) kanaatine göre ay hali olan kadın, adet döneminde oruç tutmak emrine muhâtap değildir. Ona orucu kaza etmesi, yeni (ayrı) bir emirle vacip olmaktadır.

Mezhep âlimlerimizden kimisi başka bir görüş ortaya koyarak: "Adet hâlinde oruç tutmak emrine muhâtaptır; ancak onu ertelemesi emrolunur; tıpkı namazda iken abdesti bozulan kimsenin durumu gibidir" demiştir. Abdestsiz olduğu hâlde namaz kılması sahih değilse de sonra kılmakla emrolunmuştur. Ancak bu açıklamanın hiçbir değeri yoktur. Kendisinin ortadan kaldırma gücüne sahip olmadığı bir hâl sebebiyle oruç tutmak, adet olan bir kadına nasıl hem farz hem haram olabilir? Onun bu durumu abdesti bozulanın durumundan farklıdır; zira abdesti bozulan kişi abdestsizlik hâlini ortadan kaldırabilir

(759) "Ebu Kılâbe"nin adı Abdullah b. Zeyd'dir; daha önce ona dair açıklama geçmişti.

"Yezîd er-Rişk"in adı Yezîd b. Ebî Yezîd ed-Dübâî'dir. Basralı olup Ebu'l-Ezher künyelidir; Dübaalıların mevlâsıdır. İlim adamları, ona "er-Rişk" lakabının neden verildiği hususunda farklı kanaatler taşımaktadır: Farsçada "kâsım (paylaştırıcı)" anlamında olduğu söylendiği gibi çok gayretli olduğu, gür sakallı olduğu da söylenmiştir. Farsçada akrebin adı olduğu da söylenmiştir. Yezîd'e er-Rişk lakabının verilmesinin sebebi şudur: Bir akrep onun sakalının içine girmiş; üç gün içinde kalmış olduğu hâlde o bunun farkına varmamıştı. Buna sebep sakalının oldukça uzun ve büyük oluşuydu. Bu farklı görüşleri Metâli' sahibi ve başkaları nakletmiş olduğu gibi Ebu Ali el-Gassânî de bunları nakletmiş ve bu son görüşü senediyle birlikte zikretmiştir. Allah en iyi bilendir

Âişe'nin (r.anha) "Sen Harûrî misin?" sorusuna gelince: Harûrî, "Harûrâ"ya nispettir. Kûfe yakınlarında bir kasabanın adıdır. es-Sem'ânî'nin dediğine göre burası Kûfe'den iki mil uzaklıkta bir yer olup Hâriciler ilk olarak burada toplanmıştı. Herevî dedi ki: "Hâriciler bu kasabada birbirleriyle ahitleştiklerinden ötürü oraya nispet edilmişlerdir." Buna göre Âişe'nin (r.anha) sözünün anlamı şudur: Hâricilerin bir kesimi, ay hali olan kadına adet döneminde geçen namazlarını kaza etmesinin vacip olduğu kanaatindedir; bu ise Müslümanların icmaına aykırıdır. Âişe'nin (r.anha) bu şekilde soru sorması inkâr (reddetmek) anlamındadır. Yani böyle bir yol, Harûrîlerin (Hâricilerin) yoludur ve bu son derece kötü bir yoldur

"Rasulullah'ın (Sallallahu aleyhi ve Sellem) döneminde birimiz ay hali olurdu da sonra ona namazını kaza etmesi emredilmezdi." Yani Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem), onun ay hali olduğunu ve bu dönem zarfında namaz kılmadığını bilmesine rağmen namazı kaza etmesini emretmezdi. Namazını kaza etmesi vacip olsaydı kesinlikle ona bunu emrederdi.

(760) "Onlara karşılık vermelerini emretti mi?" Muhammed b. Ca'fer, bu sözün kitapta (hadisin sonunda) kaza etmeleri anlamında olduğunu söyleyerek açıklamıştır ve bu doğru bir açıklamadır. Nitekim karşılık vermek anlamını ihtiva eden "ceza" fiili, kaza etti (ödedi) anlamındadır. Yüce Allah'ın: "Hiçbir kimse bir başkasının yerine ceza (karşılık) görmez" (Bakara, 48) buyruğu da böyle tefsir edilmiştir. "Bu şey şunun yerine geçer" derken de bu kullanım söz konusudur.

---

DAVUDOĞLU AÇIKLAMASI:

Bu hadisi bütün Kütüb-ü Sitte sahipleri muhtelif râvilerden tahric etmişlerdir. Hadisin birinci rivayetinde Hz. Âişe'ye soru soran kadının ismi zikredilmemiş; diğer rivayetlerde soranın bizzat Muâze olduğu bildirilmiştir. Hadisin muhtelif rivayetlerinin ifade ettiği anlam, kadının sorusu ve Hz. Âişe'nin (r.a.) cevabıdır.

Kadın: "Hayızlılar neden orucu kaza edip namazı kaza etmiyorlar?" diye sormuş; Hz. Âişe de (r.a.) "Sen Harûriye misin?" diye söze başlayarak Sâhibi Şerîat Rasulullah'ın (Sallallahu aleyhi ve Sellem) kendilerine böyle emrettiğini anlatmıştır.

Harûrâ, Kûfe'ye yakın bir köydür. Hz. Ali'ye (r.a.) karşı kıyam eden Hâriciler ilk defa burada toplanmışlardı. Bunlar Hz. Ali'nin Ebu Mûsa el-Eş'arî ile Amr b. Âs'ı hakem tayin etmesine şiddetle itiraz ediyorlardı. Hatta ona: "Allah'ın emrinde şüpheye düştün, düşmanını hakem yaptın" demişlerdi. Husumetleri giderek artınca nihayet bir sabah komutanları Abdullah'ın idaresi altında sekiz bin kişi toplanarak Hz. Ali'ye karşı kıyam ettiler. Hz. Ali, üzerlerine Abdullah b. Abbas'ı (r.a.) gönderdi. İbn Abbas onlarla münazara yaptı ve kendilerine nasihatlerde bulundu. Bunun üzerine iki bin kişi yaptıklarına pişman olarak muhalefetten vazgeçti; altı bini ise inatlarında ısrar etti. Hz. Ali de (r.a.) üzerlerine ordu göndererek onlarla harp edip perişan eyledi

Bunlar din konusunda son derece aşırılık gösterirler; hayızlı kadının geçirdiği namazları kaza edeceğine kâil olurlardı. Hâriciler aslen altı fırkadan oluşur; hepsi Hz. Ali ile Hz. Osman'dan (r.anhümâ) teberrî eder ve onlardan uzak kalmayı her ibadete tercih ederlerdi. Nikâhlarında bile bunu şart koşarlardı. Hâlbuki bu yaptıkları tamamıyla dalâlet ve ümmetin icmaına aykırılıktı.

İşte Hz. Âişe'nin "Sen Harûriye misin?" diye sormasının sebebi budur. Yani: "Bu soru, dalâlet fırkalarından Hâricilerin sorabileceği türden bir sorudur; zira onlar hayızlı kadının namazları kaza edeceğini savunurlar. Sen de bu çirkin tarikata mı mensuptur?" demek istemiştir. Ardından Rasulullah döneminde bütün ezvâc-ı tâhirâtın hayız gördüklerini, fakat Rasulullah'ın yalnızca orucu kaza etmelerini emredip namazın kazasını emretmediğini; kaza edilmesi gerekirdi onu da emrederdi diye anlatmıştır. Bunun üzerine kadın kendisinin Harûriye olmadığını, yalnızca meseleyi iyice anlamak için sorduğunu söyleyerek özür dilemiştir

Hayızlı kadının yalnızca orucu kaza edip namazı kaza etmeyeceği üzerinde bütün Müslümanların icmaı vardır. Bu hususta lohusalar da aynı hükümdedir. Yalnız Hâriciler Ehl-i Sünnet'in bu icmaına muhalefet etmişlerse de onların muhalefetinin hiçbir kıymeti yoktur.

Ulemâ-i kirâm namaz ile oruç arasındaki farkı şöyle izah ederler: Namazların sayısı çoktur; günde beş defa tekrar ederler. Bu sebeple günlerce süren namazları her hayızdan temizlendikçe kaza etmek güçtür. Oruçta ise bu güçlük yoktur; zira oruç yılda bir defa gelir ve hayız günleri ekseriyetle birkaç günü geçmez. Bu nedenle orucun kazasında hiçbir güçlük bulunmamaktadır. İşte orucun kaza edilip namazın edilmemesi bu hikmete dayanmaktadır.

Selef-i Sâlihinden bazıları, namaz vakti geldikçe hayızlı kadına abdest almasını ve kıbleye karşı oturarak Allah'ı zikretmesini emrederlermiş. Bu görüş Ukbe b. Âmir (r.a.) ile Mekhûl'den rivayet olunmuştur. Atâ: "Ben böyle bir şey duymadım, ama bu pek güzel bir iştir" demiştir. Ebu Ömer ise: "Bu emir, fukahâ indinde metruktur; hatta onu mekruh görürler" demiştir. Ebu Kılâbe da: "Bu meseleyi araştırdık fakat aslı olduğunu öğrenemedik" demiştir. Saîd b. Abdilaziz: "Biz bunu bilmiyoruz ve mekruh görüyoruz" demiştir

Hanefîlerin "Münyetü'l-Müftî" adlı eserinde: "Hayızlı kadının her namaz vakti abdest alarak evinin mescidinde bir namaz miktarı oturması, tesbih ve tehlilde bulunması müstehaptır" denildiği gibi; "ed-Dirâye" adlı kitapta da: "Böyle yapan kadına kıldığı en güzel namazın sevabı yazılır" denilmektedir.

Hayızlı kadın oruçla muhâtap değildir; orucun kazası ona ayrı bir emirle lazım gelir. Bazıları onun da oruçla muhâtap olduğunu, ancak hayız hâlinde iken orucu terk etmesi emredildiğini söylerler. Bunlar "Abdestsiz bir kimse de namazla muhâtaptır; ama abdestsiz olarak namazını kılamaz" derlerse de bu doğru değildir. Zira kadına hayız hâlinde iken oruç tutmak haramdır; bir kimsenin haram olanı işlemekle muhâtap tutulması caiz değildir. Bu mesele abdest meselesiyle kıyas edilemez; zira abdestsiz bir kimse abdest alarak namazı kılabilir. Oysa hayızlı bir kimse abdest alsa bile namaz kılması caiz değildir.

Bize Yahya b. Yahya rivayet etti dediki: Malike Ebu'n Nadr'dan duyduğum ona da.Ümmü Hanî binti Ebi Talib'in azadlısı Ebu Mürre'nin haber verdiği şu hadisi okudum. Ebu Mürre Ümmü Hani binti Ebi Talib'i şunları söylerken işitmiş. Mekke'nin fethedildiği sene Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem}'in yanına gitmiştim. Onun yıkanmakta olduğunu, kızı Fatıma'nın da bir elbise ile onu örttüğünü gördüm. Diğer tahric: Buhari, 280, 357 -uzunca-, 3171 -uzunca-, 6158 -uzunca-; Müslim, 6166; Tirmizi, 2734, 1579; Nesai, 225; İbn Mace, 465; Tuhfetu'l-Eşraf

Bize Muhammed b. Rumh b. el Muhacir rivayet etti. (Dediki): Bize Leys Yezîd b. Ebî Habîb'den, o da Said b. Ebi Hind'den naklen haber verdi. Said'e de Akîl'in azadlısı Ebu Mürre rivayet etmiş, Ebu Talib'in kızı Ümmü Hani kendisine tahdis ettiğine göre Mekke'nin fethedildiği sene Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) Mekke'nin üst taraflarında bulunuyorken yanına gitti. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) yıkanmak üzere kalktı. Fatıma onun önünü örtü ile kapattı sonra elbisesini alıp ona sarındı sonra sekiz rekM kuşluk namazını kıldı

Bize bu hadisi Ebu Kureyb de rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Üsame, Velid b. Kesîr'den, o da Said b. Ebi Hind'den bu isnadla rivayet etti. Said: Allah Resulü (Sallallahu aleyhi ve Sellem) yıkandıktan sonra elbisesini alıp ona büründü sonra kalkıp beş rekat namaz kıldı. Bu kuşluk vaktinde idi. Diğer tahric: Buhari, 280, 357 -uzunca-, 3171 -uzunca-, 6158 -uzunca-; Müslim, 6166; Tirmizi, 2734, 1579; Nesai, 225; İbn Mace, 465; Tuhfetu'l-Eşraf, 18018 DAVUDOĞLU AÇIKLAMA: Tirmîzî İmam Ahmed'in. Bu babta varid olan en sahih şey Ümmu Han'i hadisidir.» dediğini nakleder, ki doğrudur. Hadisde de beyan olunduğu vecihle Ümmü Hani Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in Amcası Ebu Talib'in kızı ve Hz. Ali 'nin kız kardeşidir. İsmi ihtilaflıdır. Bazılarına göre Fahite diğer bazılarına göre Fatime 'dir. Hind olduğunu söyleyenlerde vardır. Hani ismindeki oğlunun adı ile künyelenmiştir. Ümmü Hanî (r.a.) Mekke'nin fethedildiği gün müsiüman olmuştur. Mekke hicretin 8 nci yılında fethedilmişti. Bu sayfanın başındaki 70 nolu Hadis’in tamamı ve başka tarikler için bu sayfanın devamı niteliğindeki sayfayı da görmenizi önemle tavsiye ederim. İstiyorsanız Buraya tıklayabilirsiniz

Bize İshak b. İbrahim el-Hanzalî rivayet etti. (Dedi ki): Bize Musa el-Kârî haber verdi. (Dedi ki): Bize Zaide, A'meş'den, o da Salim b. Ebi'l-Ca'd'dan, o da Kureyb'den, o da İbn Abbas'tan, o Meymune'den naklen: "Nebî (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e su hazırlayıp koydum, sonra onu örttüm. O da yıkandı" dedi. Diğer tahric: Buhârî, 260, 249, 257 -buna yakın muhtasar olarak-, 259 -buna yakın-, 265 -buna yakın muhtasar olarak-, 266 -buna yakın-, 274 -buna yakın-, 276, 281 -muhtasar olarak buna yakın-; Müslim, 765 -muhtasar olarak-; Ebu Davud, 245 -uzunca-; Tirmizî, 103 -buna yakın muhtasar olarak-; Nesaî, 253, 416 -buna yakın muhtasar olarak-, 417, 406 -muhtasar olarak-; İbn Mace, 467 -muhtasar olarak- (762-765)

Nevevi Şerhi: (762) "Ebu'n-Nadr'dan rivayete göre Ümmü Hâni'nin azatlısı Ebu Murre" denilmekte iken diğer rivayette (763) "Akil'in azatlısı Ebu Murre" denilmektedir. Ebu'n-Nadr'ın adı Salim b. Ebu Umeyye el-Kureşî et-Teymî el-Medenî'dir. Ömer b. Abdullah et-Teymî'nin azatlısıdır. Ebu Murre'nin adı ise Yezid olup Ümmü Hâni'nin azatlısıdır. Ümmü Hâni'nin kardeşi Akil ile birlikte bulunurdu. Bundan dolayı diğer rivayette onun mevlası (azatlısı) olduğunu ifade etmiştir. Ümmü Hâni'nin adı ise Fâhite'dir. Fâtıma olduğu, Hind olduğu da söylenmiştir. Oğlu Hâni b. Hubeyre b. Amr'ın adı ile künyelenmiştir. "Hâni"nin sonunda hemze vardır. Ümmü Hâni (r.a.) Mekke fethedildiği günü Müslüman olmuştur

"Mekke'nin fethedildiği sene Rasûlullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in yanına gittim...": Bu buyruğda bir erkeğin kendisi ile arasında bir elbise, örtü ve buna benzer bir engel bulunması şartıyla mahremi olan bir kadının huzurunda yıkanmasının caiz olduğuna delil vardır.

(763) "Sonra sekiz rekat kuşluk namazı kıldı.": Bu lafız oldukça incelikli bir hususu ihtiva etmektedir. O da kuşluk namazının sekiz rekat olduğudur. "Kuşluk namazı" demiş olması da buna delildir. Ayrıca bu ifade bunun bilinen ve karar kılmış bir sünnet olduğunu da, Allah Rasûlü'nün bu namazı kuşluk namazı niyetiyle kıldığını da açıkça ifade etmektedir. Halbuki diğer rivayet (764) böyle değildir. Orada "sekiz rekat namaz kıldı, o zaman kuşluk vakti idi" demiştir. Buradan da birtakım kimseler doğru olmayan bir sonuca ulaşmakta ve: "Bunda kuşluk namazının sekiz rekat olduğuna delil yoktur" diyerek Nebî (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'in bu vakitte kuşluk vakti olduğu için değil Mekke'nin fethedilmesi sebebiyle sekiz rekat namaz kıldığını ileri sürmektedirler. Bu lafza dayanarak bu kanaati ileri süren bir kimse Ümmü Hâni'nin "kuşluk namazı" ifadesinden hareketle bu sonucu çıkartamaz. İnsanlar da önceleri de sonraları da bu hadisi kuşluk namazının sekiz rekat olduğuna delil gösterip durmuşlardır. Allah en iyi bilendir

(Hadisteki lafzıyla) "subha": nafile namaz demektir. Bu namazdaki tesbih (sübhânallah) demek sebebiyle ona bu isim verilmiştir.

(764) "Sekiz rekat (secde) kıldı" sözünden maksat sekiz rekat kıldığıdır. Rekâta secde adının verilmesi secdeyi de kapsaması dolayısıyladır. Bu bir şeye onun bir kısmını teşkil eden şeyin adının verilmesi türündendir.

Davudoğlu Açıklama: Bu hadis de yukarıdakiler gibi yıkanırken başkalarının göremeyeceği şekilde kapalı bir yerde bulunmanın vücubuna delalet eder. Bir kimsenin zaruret olmadıkça başkasına avret yerlerini göstermesi caiz olmadığı gibi yine zaruret olmadıkça başkasının avret yerine bakması da caiz değildir. İbn Battâl'ın da naklettiği vecihle peştamalsız hamama giren kimsenin şehadeti kabul edilmeyeceğine fetva imamlarının ittifakı vardır. İmam A'zam (80-150), Mâlik (93-179), Şâfiî (150-204) ve Süfyân-ı Sevrî'nin kavilleri budur. Hatta hamamda yıkanacağı havuza girerken peştamalını atarak avreti görünen kimsenin şehadeti dahi İmam Mâlik ile Şâfiî'ye göre sâkıttır. İmam A'zam ile Sevrî bu kadarını özür saymışlardır; çünkü bundan korunmak imkânsızdır. Ulema karı kocanın birbirlerinin avretlerini görebileceklerine ittifak etmişlerdir.

Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe rivayet etti. (Dediki): Bize zeyd b. Hubab, Dahhak b. Osman'dan naklen rivayet etti Demiş ki, Bana Zeyd b. Eslem, Abdurrahman b. Ebu Said el-Hudri'nin babasından rivayet ettiğine göre Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: "Erkek erkeğin avretine, kadın kadın'ın avretine bakamaz. Erkek bir diğer erkek ile aynı elbiseye bürünemez, kadın da bir başka kadın ile aynı elbiseye bürünemez. " Diğer tahric: Ebu Davud, 4018; Tirmizi, 2793; İbn Mace, 661; Tuhfetu'l-Eşraf

Bana bu hadisi Harun b. Abdullah ile Muhammed b. Rafi de rivayet ettiler. Dediler ki: Bize İbni Ebi Fudeyk rivayet etti. Dedi ki: Bize ed-Dahhak b. Osman bu isnad ile haber verdi. Yine ikisi avret lafzı yerine erkeğin uryeti ve kadının uryeti tabirlerini kullanmışlardır.

Nevevi'nin 766-767 numaralı hadislere yazdığı şerhe gelince: Erkek erkeğin avretine bakamaz buyruğuyla ilgili olarak diğer rivayette de erkeğin uryesi ve kadının uryesi denilmektedir. Bu son lafzı irye, urye ve ureyye olmak üzere üç şekilde zaptetmiş bulunuyoruz; hepsi de doğrudur. Dilciler der ki: Urye lafzı çıplak ve elbisesiz olmak demektir. Ureyye ise onun küçültme ismidir. Bu babta ravi olarak ismi geçen Zeyd b. Hubab'ın babasının adı olan Hubab isminin ha harfi ötreli okunur.

Bu babın ihtiva ettiği hükümlere gelince: Birincisi, erkeğin yabancı bir erkeğin avretine bakması, kadının da başka bir kadının avretine bakması haramdır. Bunda görüş ayrılığı yoktur. Aynı şekilde erkeğin kadının avretine, kadının da erkeğin avretine bakması icma ile haramdır. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) erkeğin bir diğer erkeğin avretine bakmasını sözkonusu ederek erkeğin kadının avretine bakmasının hükmüne de dikkat çekmiş olmaktadır. Bunun haram oluşu ise öncelikle sözkonusudur. Bu haram oluş eşler ve cariye sahipleri dışındakiler içindir. Eşlerin birbirlerinin avretlerinin tamamına bakmaları mübahtır. Bundan yalnızca fercin kendisi müstesnadır. Bununla ilgili olarak mezhep alimlerinin üç görüşü vardır. Bunların daha sahih olanı her bir eşin diğerinin fercine ihtiyaç olmaksızın bakmasının mekruh olduğudur, ama haram değildir. İkinci görüşe göre her ikisi için de haramdır. Üçüncü görüşe göre ise erkek için haram, kadın için mekruhtur. Kadının fercinin içine bakmak ise daha ağır mekruh ve haramdır. Efendinin cariyesiyle ilgili durumuna gelince, eğer onunla ilişki kurmak hak ve mülkiyetine sahipse o takdirde her ikisinin durumu iki eş gibidir. Şayet kız kardeşi, halası, teyzesi, sütkardeşi yahut zevcesinin annesi, kızı veya oğlunun zevcesi gibi sıhri bir akrabalık sebebiyle ona haram ise hükmü tıpkı hür olması gibidir. Eğer cariye Mecusi, mürted, putperest, iddet bekleyen ya da kitabet akdi yapmış birisi ise yabancı bir cariye gibidir

İkincisi, erkeğin mahremlerine, onların da ona bakmasına gelince, sahih olan görüş göbeğin yukarısı ile diz kapağının altının mübah olduğudur. Ancak iş görürken ve bazı işlerde çalışırken avretin görünen kısmının helal olacağı da söylenmiştir.

Üçüncüsü, akraba olmayan yabancıların avretinin sınırına gelince, erkeğin erkeğe avreti göbek ile diz kapağı arasıdır. Kadının kadına avreti de bu şekildedir. Göbek ile diz kapağı hakkında da Şafii mezhep alimlerinin üç görüşü vardır. Bunların en sahih olanına göre avret olmadıklarıdır. İkinci görüşe göre her ikisi de avrettir. Üçüncü görüşe göre ise göbek avrettir, diz kapağı değildir.

Dördüncüsü, erkeğin kadına bakmasına gelince bedeninin tamamına bakması haramdır. Aynı şekilde kadının da erkeğin bedeninin tamamına bakması haramdır. Bakışlarının şehvetle ya da şehvetsiz olması arasında fark yoktur. Bazı alimler şöyle demektedir: Kadının şehvetsiz olarak erkeğin yüzüne bakması haram değildir; fakat bu görüşün hiçbir değeri yoktur. Aynı şekilde yabancı olmaları halinde cariye ya da hür kadın arasında da bir fark yoktur. Erkeğin sureti güzel bir tüysüzün yüzüne bakması haramdır. Bakışının şehvetle olup olmaması ile fitneden emin olması ya da korkması arasında da bir fark yoktur. Muhakkik ilim adamları nezdinde tercih edilen doğru görüş budur ve ileri gelen Şafii fukahası da bunu açıkça ifade etmişlerdir. Delili ise böyle birisinin kadın durumunda olmasından dolayıdır. Güzelliği kadının güzelliğini andırması sebebiyle kadına şehvetle bakıldığı gibi ona da şehvetle bakılır. Hatta onların birçoğunun yüzü pek çok kadından da güzel olabilir. Daha da ileri olmak üzere bunların hakkındaki haramlık bir başka sebep dolayısıyla öncelikle sözkonusudur; çünkü onlarla birtakım kötülükler yapma imkanı kadına göre daha ileri derecede sözkonusu olabilmektedir

Beşincisi, bütün bu meselelerde bakmanın haram oluşuyla ilgili bu hükümler bakmayı gerektiren bir ihtiyacın bulunmaması halinde sözkonusudur. Eğer şer'i bakımdan bir ihtiyaç bulunursa alışveriş, tedavi, şahitlik ve buna benzer durumlarda olduğu gibi bakmak caiz olur. Fakat bu halde de şehvetle bakmak haramdır; çünkü ihtiyaç dolayısıyla bakmak mübahtır, şehvetle bakmak ise bir ihtiyaç değildir. Mezhep alimleri der ki: Şehvetle bakmak koca ve efendi dışında herkese haramdır. Hatta bir kimsenin şehvetle annesine ve kızına bakması dahi haramdır

Erkek başka bir erkekle aynı elbise içinde bulunmaz buyruğuna gelince, kadının kadınla birlikte tek elbiseye bürünmesinin hükmü de böyledir. Aralarında herhangi bir engel bulunmaması halinde bu yasak haramlık bildirmektedir. Bu buyruk bir kimsenin bedeninin herhangi bir yerinin başkasının avretine dokunmasının haram olduğuna delildir ve bu hususta ittifak vardır. Bu ise belvanın genel bir şekilde yaygınlık gösterdiği ve pek çok kimsenin önemsemediği hususlardandır. İnsanların hamamlarda bir araya gelmesi bunun örneğidir. Hamama giden bir kimsenin gözünü, elini ve vücudunun başka yerlerini başkalarının avretinden koruması ve kendi avretini de hamamda hizmet görenlerin ve benzerlerinin gözünden ve elinden koruması gerekir. Bunlardan herhangi birisini ihlal eden bir kimseyi görecek olursa ona bu münkerden vazgeçmesi gerektiğini söylemelidir. İlim adamları der ki: Söyleyeceği kabul edilmez düşüncesiyle onlara doğruyu emretmek yükümlülüğü üzerinden kalkmaz. Aksine kendisine ve başkasına bir fitne geleceğinden korkması hali dışında onlara doğru olanı söylemesi gerekir

Altıncısı, bir erkeğin kimsenin kendisini görmeyeceği bir halde yalnızken avretini açmasına gelince, eğer bu bir ihtiyaç sebebiyle olursa caizdir. İhtiyaç olmadan bunu yaparsa mekruh ve haram olduğu hususunda ilim adamlarının görüş ayrılığı vardır. Bize göre daha sahih olan haram olduğudur. Bu meselelerin fıkıh kitaplarında bilinen çeşitli ayrıntıları, tamamlayıcı bilgileri ve kayıtları vardır. Bu kitabımızın buna dair temel bilgilerinin yer almadığı bir kitap olmaması için bu hususlara burada işaret edilmiştir. Doğruyu en iyi bilen Allah'tır.

I am ready and waiting for your next text to translate. Please share the passage you would like me to translate into English, and I will provide a full and accurate translation using the StructuredOutput tool.

Bize İshak b. İbrahim el-Hanzali ve Muhammed b. Hatim b. Meymun da tahdis etti. İkisi birlikte Muhammed b. Bekr'den şöyle dediğini nakletti: Bize İbn Cureyc haber verdi (H). Bana İshak b. Mansur ile Muhammed b. Rafi' de tahdis etti. -Lafız bu son ikisinindir.- İshak Bize Abdurrezzak haber verdi derken, İbn Rafi': Bize tahdis etti demiştir. Bize İbn Cureyc haber verdi, bana Amr b. Dinar'ın haber verdiğine göre o Cabir b. Abdullah'ı şöyle derken dinledi: Kabe bina edildiğinde Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem) ile Abbas taş taşımaya gittiler. Abbas, Nebi (Sallallahu aleyhi ve Sellem)'e: Taşın (iz bırakmaması) için elbiseni omuzuna koy, dedi. Allah Resulü bunu yapınca yere yığılıp, kaldı ve gözleri de semaya doğru bakakaldı. Sonra ayağa kalkınca: "Elbisemi, elbisemi (verin)" dedi ve elbisesini üzerine bağladı. İbn Rafi' rivayetinde: Elbiseni boynuna koy demiş, omuzuna koy, dememiştir. Diğer tahric: Buhari, 1582, 3829; Tuhfetu'l-Eşraf

Bize Züheyr b. Harb'da rivayet etti. (Dediki): Bize Ravh. Ubade rivayet etti. (Dediki): Bize Zekeriyya b. İshak rivayet etti. (Dediki): Bize Amr b. Dînar rivayet etti. Dedi ki; Cabir b. Abdullah'ı şöyle tahdis ederken dinledim: Resulullah (Sallallahu aleyhi ve Sellem) üzerinde izarı bulunduğu halde onlarla birlikte Ka'be için taş taşıyordu. Amcası Abbas ona: Kardeşimin oğlu izarını çözüp de onu omuzuna, taşların altına koysan (iyi olur), dedi. Bunun üzerine Allah Resulü de izarını çözüp, onu omuzuna koyunca bayılıp yere düştü. O günden sonra bir daha çıplak görülmedL Diğer tahric: Buhari, 364; Tuhfetu'l-Eşraf, 2519 Ahmed Davudoğlu AÇIKLAMASI: Bu hadis-i Buharı «Kitabü's - Salat» ile «Bünyanü'l Kabe» de tahric etmiştir. İbni Battal ile İbni Tîn'in beyanlarına göre Kureyş Kabe'yi bina ederken Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) in yaşı onbeş idi. Hişam; «Kabe'nin bina edilmesi ile Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) in Nebi olarak gönderilmesi arasında beş senelik bir müddet vardır, demiştir. Bir rivayete göre Kabe Resullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) doğumundan 36 sene sonra bina edilmiştir. Beyhaki; «Kabe'nin bina edilmesi, Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) in Hatice (R.A.) ile evlenmesinden öncedir» diyor. Meşhur kavle göre Kureyş Kabe'yi Hz. Hatice 'nin evlenmesinden 10 sene sonra bina etmiştir. Şu halde Resul-i Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) in o zaman yaşı: 35 olur. Nitekim Muhammed b. İshak'ın kavli de budur. İbni İshak'ın beyanına göre Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) küçüklüğünde görüp geçirdiği ve Allah'ın kendisini muhafaza buyurduğu bazı şeyleri hikaye ederken şöyle demiştir. «Kendimin Kureyş çocuklarının arasında bulunduğumu hatırlarım.. Birbirimize oynamak için taş taşırdık, hepimiz soyunmuş, esvabını boynuna asmış, üzerlerinde taş taşıyorduk, ben de onlarla beraber aynı halde gidip geliyordum. Birden bana birisi bir tokat vurdu, kim olduğunu göremedim. Yalnız canımı yakan bir tokat olduğunu hatırlıyorum. Sonra bana (elbiseni kuşan) dedi, ben de elbisemi alarak kuşandım ve taşları elbisemi kuşanmış olarak arkadaşlarımın arasında ensemde taşımaya başladım.» Süheyli: « İbni İshak'in bu hadisi sahih ise vak'anın iki defa cereyan ettiğine hamledilir. Biri küçüklüğünde biride Kabe yapılırken vuk'u bulmuştur.» diyor. Buhari ile Müslîm'in tahric etmedikleri bir rivayette Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e bir melek inerek esvabını bağladığı bildiriliyor

Bize Saîd b. Yahya el-Emevî rivayet etti. (Dediki): Bana babam rivayet etti. (Dediki): Bize Osman b. Hakun b. Abbad b. Huneyf el-Ensarî rivayet etti. (Dediki): Bana Ebu Ümamete'bnü Sehl b. Huneyf, Misver b. Mahreme'den naklen haber verdi. Misver şöyle demiş: Taşımakta olduğum ağır bir taşı getirdim. Üzerimde hafif bir esvab vardı. Taş üzerinde iken esvabım çözülüverdi. Taşı bırakamadım ve (o vaziyette) yerine kadar götürdüm. Bunun üzerine Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Don de elbiseni al. Çıplak gezmeyin!» buyurdular

Bize Şeyban b. Ferruh ile Abdullah b. Muhammed b. Esma ed-Dubaî rivayet ettiler. Dedilerki: Bize Mehdî -ki İbni Meymun'dur- rivayet etti, (Dediki): Bize Muhammed b. Abdillah b. Ebi Yakup Hasan b. Alî'nin azadlısı, Hasan b. Sa'd'dan, o da Abdullah b. Ca'fer'den naklen rivayet etti. Demiş ki: Birgün Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) beni terkisine aldı. Bana sır olarak öyle bir söz soylediki ben onu insanlardan hiç bir kimseye söylemem. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in def-i hacet için, kendisi ile siperlenmeyi en sevdiği şey ya bir tepecik yahut hurmalık idi. İbni Esma kendi rivayetinde «Yani bir hurma bahçesi» dedi

Bize Yahya b. Yahya ile Yahya b. Eyyub, Kuteybe ve İbni Hucur rivayet ettiler. Yahyr. b. Yahya «Ahberana» diğerleri ise «Haddesana» tabirlerini kullandılar. (Dedilerki): Bize İsmail -ki İbni Ca'fer'dir- Şerik'ten yani ibni Ebi Nemr'den, o da Abdurrahman b. Ebi Saîd el-Hudrî'den, o da babasından naklen rivayet etti demiş ki: Pazartesi günü Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellenı) ile birlikte kuba'ya (gitmek üzere yola) çıktım Benî Salim (in bulunduğu yer)'e vardığımız zaman Resulullah (Sallallahu Aleyhi-ve Sellem) Itban'ın kapısı önünde durarak ona seslendi, İtban esvabını sürükleyerek çıktı. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Adama acele ettirdik.» buyurdu, İtban : «Ya Resulallah ne buyurursun, bir adam karısı ile cima halinde iken acele ettirilirde meni indirmezse ona ne lazım gelir? dedi. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Su ancak su'dan dolayı icab eder.» buyurdular

Bize Harun b. Said el-Eyli rivayet etti (Dediki): Bize İbni Vehb rivayet etti. (Dediki): Bana Amr b. Haris, İbni Şihab'dan naklen haber verdi. Ona da Ebu Selemete'bnü Abdirrahman, Ebu Saîd-i Hudrî'den o da Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'den naklen rivayet etmişki,. Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Su ancak su'dan dolayı icab eder.» buyurmuşlar

Bize Ubeydullah b. Muaz el-Anberi rivayet etti. (Dediki): Bize el- Mu'temir rivayet etti. (Dediki): Bize babam rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu'l-A'la İbnü'ş-Şihhir rivayet etti Dedi ki: Kur'an'ın bazı ayetleri birbirini nasıl neshederse Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in bazı hadisleride birbirini neshederdi

Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe rivayet etti. (Dediki): Bize Gunder Şu'be'den rivayet etti. H. Bize Muhammedü'bnü'l-Müsenna ile İbni Beşşar da rivayet ettiler. Dediler ki. Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet etti. (Dediki): Bize Şu'be Hakem'den, o da Zekvan'dan, o da Ebu Saîd'i Hudri'den naklen rivayet etti ki: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'ensar'dan bîr zatın yanına uğramış ta kendisini çağırtmış. O zat başından su damlayarak çıkmış bunun üzerine Nebi «Galiba sana acele ettirdik.» buyurmuş. O zat: «Evet Ya Resulullah» mukabelesinde bulunmuş, Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Şayet acele ettirilir veya meninin tıkanmasına maruz kalırsan, sana gusül lazım değil, yalnız abdest icab eder.» buyurmuşlar. İbni Beşşar : «Acele ettirilir veya meninin tıkanmasına maruz bırakilırsan.» demiştir

Bize Ebu'r-Rabî'ez-Zebram rivayet etti. (Dediki): Bize Hammad rivayet etti. (Dediki): Bize Hişam b. Urve rivayet etti. H. Bize Ebu Kureyb Muhammed b. A'la dahî rivayet etti. Lafız onundur. (Dediki): Bize Ebu Muaviye rivayet etti. (Dediki): Bize Hişam babasından, o da Ebu Eyyub'dan, o da Ubey b. Ka'b'dan naklen rivayet etti. Ubey şöyle demiş: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e kadınla cima' ederken menisini getirmeyen erkeğin hükmünü sordum. «Kadına temas eden nesneyi yıkar, sonra abdest alarak namaz kılar.» buyurdular

Bize Muhammed b. El-Müsenna da rivayet etti. (Dediki): Bize Muhammed b. Ca'fer rivayet etti. (Dediki): Bize Şu'be, Hişam b. Urve'den naklen rivayet etti. (Demişki): Bana babam mutemed bir zattan, -ki bununla Ebu Eyyub'u kastediyor- O da Ubey b. Ka'b'dan, o da Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) den naklen rivayet etti. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem), Ehliyle cima' edip de meni indirmeyen erkek hakkında : «Zekerini yıkar; ve abdest alır.» buyurmuşlar

Bana Züheyr b. Harb ile Abd b. Hümeyd rivayet ettiler. Dedilerki: Bize Abdüssamed b. Abdülvarîs rivayet etti. H. Bize Abdülvaris b. Abdüssamed'de rivayet etti. Lafız onundur. (Dediki): Bana babam, dedemden, o da Hüseyin b. Zekvan'dan, o da Yahya b. Ebî Kesir'den naklen rivayet etti. (Demişki): Bana Ebu Seleme haber verdi, ona da Ata' b. Yesar haber vermiş, ona da Zeyd b. Halid el-Cühenî haber vermişki: Kendisi Osman b. Affan'a sormuş ve şöyle demiş.: «Bir adam karısı ile cima' ederde menisini indirmezse ne buyurursun?» dedim. Osman: «Namaza abdest alır gibi abdest alır ve zekerini yıkar» dedi ve şunları ilave etti. : «Ben bunu Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'den işittim.»

{….} Bize yine Abdülvaris b. Abdüssamed rivayet etti. (Dediki): Bana babam dedemden, o da Hüseyin'den naklen rivayet etti. Yahya demişki: Bana Ebu Seleme'de haber verdi. Ona da Urvetü'bnü Zübeyr haber vermiş. Ona da Ebu Eyyub kendisinin bu hadîsi Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'den işittiğini haber vermiş

Bana Züheyr b. Harb ile Ebu Gassan el-Mismaî rivayet ettiler. H. Bize bu hadîsi Muhammed b. el-Müsenna ile ibni Beşşar dahi rivayet ettiler. Bu ravilerin hepsi dediler ki. Bize Muaz b. Hişam rivayet etti dedi ki: Bana babam, Katade'den, Matar'da Hasan'dan, o da Ebu Rafi'den, o da Ebu Hureyre'den naklen rivayet ettilerki: Nebiyullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Erkek kadının dört şu'besi arasına oturup da onu yorarsa kendisine yıkanmak vacib olur.» buyurmuşlar. Matar'ın hadîsinde : «Meniyi indirmese bile.» kaydı vardır. Ravilerden Züheyr : «Kadının dört eş'ubu arasına.» diye rivayet etti

{….} Bize Muhammed b. Amr b. Abbad b. Cebele rivayet etti. (Dediki): Bize Muhammed b. Ebî Adiy rivayet etti. H. Bize Muhammed b. el-Müsenna dahi rivayet etti (Dediki): Bana Vehb b. Cerir rivayet etti. Bunların ikiside Şu'be'den, O da Katade'den bu isnadla bu Hadîs'in mislini rivayet ettiler. Ancak Şu'be'nin hadisinde: «Sonra varını yoğunu sarfederse.» kaydı vardır. «Meni indirmese bile.» dememiştir

Bize Muhammed b. el-Müsenna rivayet etti. (Dediki); Bize Muhammed b. Abdillah el Ensarı rivayet etti. (Dediki): Bize Hişam b. Hassan rivayet etti. (Dediki): Humeyd b. Hilal Ebu Bürde'den, o da Ebu Musa el-Eş'ari'den naklen rivayet etti. H. Bize yine Muhammed b. el-Müsenna rivayet ettj. (Dediki): Bize Abdül Â'la rivayet etti. Bu hadis onundur. (Dediki): Bize Hişam, Humeyd b. Hllal'den rivayet etti, o: Ebu Musa'dan demiş: Halbuki ben bu hadisin yalnız Ebu Bürde'de rivayet edildiğini bilirim. Ebu Musa şöyle demiş. Bu babta Muhacirlerle Ensar'dan bir cemaat ihtilaf ettiler. Ensar; «Gusl ancak deik'den yahut meniden dolayı lazım gelir, dediler Muhacirler ise: «Hayır, Cima' varmı? gusl vacibdir» mukabelesinde bulundular. Ravi diyorki, Ebu Musa şöyle dedi: «Ben sizi bu münakaşadan kurtarayım dedim ve kalkarak, Aişe'nin yanına girmek için izin istedim. Bana izin verildi. Aişe'ye dedim ki; Ey anneciğim; yahut ey müminlerin annesi! Ben sana birşey sormak istiyorum, ama senden de utanıyorum.» Aişe : «Seni doğuran annene sorabileceğin bîrşeyi bana sormaktan utanma; çünkü ben de senin annenim» dedi ben : «Öyle ise guslü icab eden nedir?» dedim Aişe : «Bilene rastladın; Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Erkek (kadının dört şu'besi arasına oturur da sünnet mahalli sünnet mahalline temas ederse gusl vacib olur.» buyurdular, dedi)

Bize Harun b. Maruf ile Harun b. Said el-Eylî rivayet ettiler. Dedilerki: Bize İbni Vehb rivayet etti. (Dediki): Bana İyaz b. Abdillah, Ebu Zübeyr'den o da jCabir b. AbdîIIah'dan, o da Ünımii Külsüm'den, o da Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in zevcesi Âişe'deıı naklen haber verdi: Âişe şöyle demiş. «Bir adam Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e, zevcesi ile cima' yaparak menisini inzal etmiyen kimsenin hükmünü sordu. Bu karı kocaya gusl vacip olur mu? dedi, Aişe'de orada oturuyordu, Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Şununla ben, ikimiz bunu yapıyoruz, sonra yıkanıyoruz.»: buyurdular

Bize Abdülmelîk b. Şuayb b. Leys rivayet etti. Dediki: Bana babam dedemden rivayet etti. Demişki: Bana UkayI b. Halici rivayet etti, dediki: İbni Şihab şunu söyledi. Bana Abdülmelik b. Ebî Bekr b. Abdurrahman b. Haris b. Hişam haber verdi, Ona da Haricetü'bnü Zeyd el-Ensari haber vermiş ki babası Zeyd b. Sabit şunları söylemiş: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i: «Abdest; ateşte pişen şeylerden dolayı icab eder.» buyururken işittim. İzah 353 te

{….} İbni Şihab dedi ki: Bana Ömer b. Abdilaziz haber verdi, ona da Abdulah b. İbrahim b. Kaariz haber vermişki kendisi Ebu Hureyre'yi mescidde abdest alırken bulmuş, Ebu Hureyre: «Ben sadece yediğim keş kırıntılarından dolayı abdest alıyorum. Çünkü Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i: «Ateşte pişen şeyleri yedikten sonra abdest alın.» buyururken işittim,» demiş. İzah 353 te

{….} İbni Şihab dedi ki: ana Said b. Halid b. Amr b. Osman haber verdi. Ben kendisine bu hadîsi rivayet ederken o da: Ateşten pişen şeylerden dolayı abdest almak lazım gelip gelmiyeceğini Urvetü'bnü Zübeyr'e sorduğunu söyledi. Urve Şöyle demiş: Ben Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in zevcesi Aişe'yi «Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Ateşte pişen şeyler den sonra abdest alın.» buyurdular, derken işittim

Bize Abdullah b. Mesleme b. Ka'neb rivayet etti. (Dediki): Bize Malik, Zeyd b. Eslem'den, o da Ata b. Yesar'dan, o da İbni Abbas'dan naklen rivayet etti Ki: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bir koyun küreği yemiş sonra namaz kılmış abdest almamış

{….} Bize Züheyr b. Harb'da rivayet etti, dediki: Bize Yahya b. Said, Hişam b. Urveden rivayet etti. (Demişki): Bana Vehb b. Keysan, Muhammed b. Amr b. Ata 'dan o da İbnİ Abbas'dan naklen haber verdi. H. Bana Zührî de Ali b. Abdillah b. Abbas'dan, o da İbni Abbas'dan naklen rivayet etti. H. Bana Muhammed b. Ali dahi babasından, o da İbni Abbas'dan naklen rivayet ettiki Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Etli bir kemik yahut et yemiş, sonra namaz kılmış fakat abdest almamış; suya da el değdirmemiş... İzah 359 nolu Hadiste

Bize Muhammed b. Sabbah rivayet etti. (Dediki): Bize İbrahim b. Saîd rivayet etti. (Dediki): Bize Zühri, Ca'fer b. Amr b. Ümeyyete'd-Damrî'den o da, babasından naklen rivayet etti. Babası Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i bir (Koyun) kürek(in)den kesip yerken görmüş, sonra namaz kılmış, fakat abdest almamış

Bana Ahmet b. İsa rivayet etti. (Dediki): Bana İbni Vehb rivayet etti. (Dediki): Bana Amr b. Haris, İbni Şihab'dan, o da Cafer b. Amr b. Ümeyyete'd Damri'den o da babasından naklen haber verdi. Babası şöyle demiş: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i bir koyun küreğinden kesip yerken gördüm, Müteakiben namaza davet edildi. Hemen kalkarak bıçağı attı ve namaz kıldı, fakat abdest almadı. İbni Şihab: «Bunu bana Ali b. Abdillah b. Abbas babasından, o da Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'den bunu rivayet etti» demiş. İzah 359 nolu Hadiste

{….} Amr demiş ki, Bana Bükeyr b. Eşec dahî İbni Abbas'ın azadlısı Kureyb'den, o da Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in zevcesi Meymune'den, o da Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'den naklen rivayet ettiki: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Meymune'nin yanında kürek yemiş. Sonra namaz kılmış, fakat abdest almamış

{….} Amr: Bana Ca'fer b. Rabîa, Yakup b. Eşecc'den, o da İbni Abbas'ın azadlısı Kureyb'den, o da Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in zevcesi Meymune'den naklen bunu rivayet etti» demiş. İzah 359 nolu Hadiste

Amr demiş ki : Bana Said b. Ebi Hilal, Abdillah b. Ubeydillah b. Ebi Rafi'den, o da Ebu Gatafan'dan, o da Ebu Rafi'den naklen rivayet etti. Ebu Rafi: «Şahadet ederim ki: Ben Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e koyuıuııı ciğerini kızartırdım. Sonra namaz kılar, fakat abdest almazdı» demiş. İzah 359 nolu Hadiste

Bize Kuteybetü'bnü Said rivayet etti. (Dediki): Bize Leys, Ukayl'den o da Zührî'den, o da Ubeydullah b. Abdullah'dan, o da İbni Abbas'dan naklen rivayet etti ki, Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) süt içmiş sonra su isteyerek ağzını çalkalamış ve: «Bunun yağı vardır.» buyurmuş

{….} Bana Ahmed b. İsa dahi rivayet etti. (Dediki): Bize İbni Vehb rivayet etti. (Dediki): Bana da Amr haber verdi. H. Bana Züheyr b. Harb'da rivayet etti. (Dediki): Bize Yahya b. Saîd, Evza'i'den rivayet etti. H. Bana Harmeletü'bnü Yahya dahî rivayet etti. (Dediki): Bize İbni Vehb haber verdi. (Dediki): Bana Yunus rivayet etti. Bunların hepsi ibni Şihab'dan Ukayl'in Zühri'den naklettiği isnadla bu hadisin mislini rivayette bulunmuşlardır. İzah 359 nolu Hadiste. DİKKAT! İzahın tamamını okuyun

Bana Ali b. Hucr rivayet etti. (Dediki): Bize İsmail b. Cafer rivayet etti. (Dediki): Bize Muhamnıed b. Amr b. Halhale, Muhammed b. Amr b. Ata'dan, o da İbni Abbas'dan naklen rivayet ettiki, Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Esvabını üzerine toplayarak namaza çıkmış. O esnada kendisine ekmekle etten müteşekkil bir hediye getirmişler. Resul-i Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) (ondan) üç lokma yiyerek cemaata namaz kıldırmış, hiçbir suya da el değdirmemiş

{….} Bize bu hadisi Ebu Kureyb'de rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Üsame, Velid b. Kesir'den rivayet etti. (Dediki): Bize Muhammed b. Amr b. Ata rivayet etti. Ben İbni Abbas'Ia beraberdim...» diyerek hadîsi İbni Halhale hadisinin manası île rivayet etti.» Bu hadiste «İbni Abbas Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in bunu yaptığına şahit olmuş» cümlesîde vardır. Birde «Namaz kıldı» demiş. Fakat «Cemaata kıldırdı» kaydını söylememiştir

Bize Ebu Kamil Fudayl b. Hüseyin el-Cahderî rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Avane Osman b. AbdiIIah b. Mevheb'den, o da Ca'fer b. Ebu Sevr'den, o da Cabir b. Semure'den naklen rivayet ettiki. Bir zat Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e : — «Koyun eti yedikten sonra abdest alayım mı?» diye sormuş Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : — «İstersen al, istersen alma.» cevabını vermiş. O zat : — Deve eti yedikten sonra abdest alayım mı?» diye sormuş Resul-i Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): — «Evet, deve eti yedikten sonra abdost al.» buyurmuşlar. O zat : — «Koyun ağıllarında namaz kılabilirmiyim?» demiş Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : — «Evet!» cevabını vermiş. — Deve ireklerinde namaz kılabilirmiyim?» diye sormuş Efendimiz (Buna) : — «Hayır!» buyurmuşlar

{….} Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe rivayet etti. (Dediki): Bize Muaviye b. Amr rivayet etti. (Dedi(ki): Bize Zaide, Simak'tan rivayet etti. H. Bana Kaasim b. Zekeriya'da rivayet etti. (Dediki): Bize Ubeydullah b. Musa Şeyban'dan, o da Osman b. Abdillah b. Mevheb ile Eş'as b. Ebi'ş-Şa'sa'dan naklen rivayet etti. Bunların her biri Ca'fer b. Ebi Sevr'den, o da Cabir b. Semura'dan, o da Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'den naklen Ebu Kamil'in Ebu Avane'den rivayet ettiği hadis gibi rivayette bulunmuşlar

Bana Amru'n-Nakid ile Züheyr b. Harb rivayet ettiler. H. Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe dahî rivayet etti. Bunlar hep birden İbni Uyeyne'den rivayet ettiler. Amr dediki, bize Süfyan b. Uyeyne, Zührî'den, o da Saîd ile Abbad Temîm'den, Abbad da amcasından naklen rivayet ettiki : Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e namazda iken; hayaline abdesti bozuldu gibi gelen kimsenin hükmü arz olumuş. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Böyle bîr kimse ses işitmedikçe veya koku duymadıkça namazdan çıkamaz.» buyurmuşlar. Ebu Bekr ile Züheyr b. Harb kendi rivayetlerinde. «Soran zat Abdullah b. Zeyd'dir» dediler. İzah 362 de

Bana Züheyr b. Harb'da rivayet etti. (Dediki): Bize Cerîr, Süheyl'den, o da babasından, o da Ebu Hureyre'den naklen rivayet etti. Ebu Hureyre şöyle demiş: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Biriniz karnında bir şey hisseder de ondan bir şey çıkıp çıkmadığını kestiremezse ses İşitmedikçe veya koku duymadıkça sakın mescidden çıkmasın.» buyurdular

Bize Yahya b. Yahya ile Ebu Bekr b. Ebî Şeyhe, Amru'n-Nakıd ve İbni Ebu Ömer Toptan İbni Uyeyne'den rivayet ettiler, Yahya dedi ki, Bize Süfyan b. Uyeyne Zührî'den, o da Ubeydullah b. Abdillah'dan, o da İbni Abbas'dan naklen haber verdi. İbni Abbas şöyle demiş: Meymune'nin azadlı bir cariyesine bir koyun tasadduk edilmiş. Koyun ölmüş. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) de onun yanından geçerek : «Bunun derisini alsanız da tabaklayıp ondan faydalansanız ya!» buyurmuş oradakiler. — «O ölüdür, dediler» bunun üzerine Resul-i Ekrem (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Onun ancak yenmesi haramdır.» buyurmuşlar. Ebu Bekr ile İbni Ebî Ömer kendi rivayetlerinde Meymune (R.A.)'dan dediler

Bana Ebut' Tahir ile Harmele'de rivayet ettiler, Dedilerki: Bize İbni Vehb rivayet etti. (Dediki): Bana Yunus, İbni Şihab'dan, o da Ubeydullah b. Abdillah b. Utbe'den, o da İbni Abbas'dan naklen haber verdi ki: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Ölü bir koyun buldu. Bu koyun Meymunenin azadlı bir cariyesine sadaka malından verilmişti. Bunun üzerine: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): — «Bunun derisinden istifade etseniz ya!» buyurdu. (Oradakiler) — «O ölüdür» dediler. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): — «Onu.i ancak yenmesi haramdır.» buyurdular

{….} Bize Hasan el-Hulvanî ile Abd b. Humeyd hep birden Ya'kup b. İbrahim b. Sa'd'dan rivayet ettiler. Demiş ki, Bana babam Salih'den, o da ibni Şihab'dan bu isnadla Yunusun rivayeti gibi rivayette bulundu

Bize İbni Ebî Ömer ile Abdullah b. Muhammed ez Zührî'de rivayet ettiler. Lafız İbni Ebî Ömer'indir. Dediler ki Bize Süfyan, Amr'dan, o da Ata'dan, o da İbni Abbas'dan naklen rivayet ettiki: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) atılmış bir koyun ölüsünün yanına uğradı. Bu koyun Meymunenin azadlı bir cariyesine sadaka malından verilmişti. Bunun üzerine Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Bunun derisini alarak tabaklasalar da ondan istifade etseler ya!» buyurdular. İzah için buraya tıklayın

Bize Ahmed b. Osman en-Nevfeli rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Âsim rivayet etti. (Dediki): Bize îbni Cüreyc rivayet etti. (Dediki): Bana Amr b. Dinar haber verdi. (Dediki): Bana hayli zaman önce Ata haber verdi. Dediki Bana İbni Abbas haber verdi. ona da Meymune haber vermiş ki: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) zevcelerinden birinin bir koyunu varmış; koyun ölmüşde Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Onun derisini alsanız da ondan istifade etsenizdi ya!» buyurmuşlar. İzah için buraya tıklayın

Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe rivayet etti. (Dediki): Bize Abdürrahim b. Süleyman, Abdülmelik b. Ebi Süleymandan, o da İbni Abbas'dan naklen rivayet ettiki: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Meymune'nin azadlı bir cariyesine aid (ölü) bir koyunun yanından geçmiş de.» «Bunun derisinden istifade efsenizdi ya!» buyurmuşlar. İzah için buraya tıklayın

Bize Yahya b. Yahya rivayet etti. (Dediki): Bize Süleyman b. Bilal, Zeyd b. Eslem'den naklen haber verdi. Ona da Abdurrahman b. Va'le haber vermiş ki Abdullah b. Abbas şöyle demiş: Ben Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Deri tabaklandığı vakit femiz olur.» buyururken işittim

{….} Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe ile Amru'n-Nakıd da rivayet ettiler. Dediler ki Bize İbni Uyeyne rivayet etti. H. Bize Kuteybetü'bnü Saîd'de rivayet etti. (Dediki): Bize Abdülaziz yani İbni Muhammed rivayet etti. H. Bize Ebu Kureyb ile İshak b. İbrahim dahî hep birden Veki'den, o da Süfyan'dan naklen rivayet ettiler. Bunların hepsi Zeyd b. Eslem'den, o da Abdurrahman b. Va'Ie'den, o da İbni Abbas'dan, o da Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'den bunun yani Yahya b. Yahya hadîsinin mislini rivayet ettiler

Bana İshak b. Mansur ile Ebu Bekr b. İshak rivayet ettiler Ebu Bekr Haddesena» İbni Mansur ise; «Ahberana» tabirini kullandılar İbni Mansur dedi ki. Bize Amr b. Rabî haber verdi dediki, bize Yahya b. Eyyüb, Yezid b. Ebî Habib'den naklen haber verdi. Ona da Ebu'l Hayır rivayet etmiş demiş ki. İbni Va'Iete's Sebe'î'nin üzerinde bir kürk gördüm, de ona dokundum. İbni Va'le : «Ona neden dokunuyorsun? Ben Abdullah b. Abbas'a sordum. Dedimki biz Mağrib'de bulunuyoruz yanımızda Berberîlerle, Mecusiler de var. Bazan onların kestikleri bir koç bize getiriliyor, ama biz onların kestiklerini yemiyoruz. Bize içine hayvan yağı koydukları tulumları da getiriyorlar» İbni Abbas şu cevabı verdi.» — Biz bu meseleyi Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e sorduk. «Deriyi tabaklayan şey, onun temizleyicisidir.» buyurdular

Bana İshak b. Mansur ile Ebu Bekr b. İshak da Amr b. Rabî'dan rivayet ettiler. (Dedilerki); Bize Yahya b. Eyyüb, Ca'fer b. Rabîa'dan, o da Ebu'l Hayr'dan naklen haber verdi. Ebu'l Hayr demişki, Bana İbni Va'Iete's-Sebei rivayet etti dedi ki. Ben Abdullah b. Abbas'a sordum. Ve: — Biz Mağrib'de bulunuyoruz. (Ba'zan) bize Mecusîler içlerinde su ve hayvan yağları bulunan tulumlar getiriyorlar dedim. İbni Abbas sadece «iç» diye cevap verdi bunun üzerine ben : — «Bu senin düşündüğün bir reymidir?» dedim. îbni Abbas Ben Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i : — «Deriyi tabaklayan şey, onu temizleyicisidir.» buyururken işittim dedi. İzah için buraya tıklayın

Understood. I will use the StructuredOutput tool for every response going forward. Please provide the next hadith text you would like me to translate and I will process it immediately.

Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe rivayet etti dediki, Bize Ebu Usame rivayet etti, H. Bize Ebu Kureyb'de rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Usame ile İbni Bişr, Hişam'dan o da babasından, o da Aişe'den naklen rivayet etti ki; Aişe kızkardeşi Esma'dan emaneten bir gerdanlık .almış bu gerdanlık kaybolmuş da Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) ashabından bazı zevatı onu aramaya göndermiş. Namaz vakti gelince gerdanlığı arayanlar abdestsiz olarak namaz kılmışlar ve Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in yanına geldikleri vakit vaziyeti kendisine şikayet etmişler. Bunun üzerine teyemmüm ayeti inmiş, Useyd b. Hudayr (Hz. Aişe'ye : (R.A.) : «Allah sana hayır ihsan eylesin. Vallahi senin başına birşey gelmemiştir ki Allah sana ondan bir mahlas ve Müslümanlara onda bir bereket halk etmesin.» demiş. İzah için buraya tıklayın

Bize Yahya b. Yahya ile Ebu Bekr b. Ebî Şeybe ve İbni Nümeyr toptan Ebu Muaviye'den rivayet ettiler. Ebu Bekr dediki: Bize Ebu Muaviye A'meş'den, o da Şekîk'den naklen rivayet etti. demiş ki; Ben Abdullah ve Ebu Musa ile birlikte oturuyordum. Ebu Musa'ya: «Ya Eba Abdirrahman bir adam cünüp olsada bir ay su bulamasa ne buyurursun. «— Bu adam namazı ne yapacak.» dedi Abdullah: — «Bir ay suyu bulamasada teyemmüm edemez» cevabını verdi. Bunun üzerine Ebu Musa : — «Ya Maide süresindeki şu : (Eğer su bulamazsanız temiz toprağa teyemmüm [ Maide 6 ] ediverin) ayetine ne dersin?.» dedi Abdullah: — Eğer bu ayette bu adamlara ruhsat verilmiş olsa nerdeyse suyu soğuk buldukları zaman toprakla teyemmüme kalkışırlar.» dedi. Bu sefer Ebu Musa Abdullah'a şunu söyledi.: — «Sen Ammar'ın: Beni Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bir hacet peşinde gönderdi. Ben cünüp oldumda su bulamadım ve toprakda hayvan yuvarlanır gibi yuvarlandım. Sonra Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Selletn)'e gelerek bu vak'ayı kendisine anlattım. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Ellerinle şöyle yapman sana yeterdi.» buyurdular dediğini işittin mi? Sonra elerini bir defa yere vurarak sol eliyle sağ eline, avuçlarının dışına ve yüzüne mesh etti. Abdullah'da: — «Ya sen Ömer'in Ammar'ın sözüne kanaat getirmediğini görmedin mi?» Cevabını verdi

Bize Ebu Kamil el-Cahderî dahî rivayet etti. (Dediki): bize Abdülvahid rivayet etti. (Dediki): Bize A'meş Şekik'ten rivayet etti. Şekik; Ebu Musa, Abdullah'a şöyle dedi diyerek. Hadîsi bütün kıssası ile Ebu Muaviye hadisi gibi rivayet etmiş şu kadar varki O: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Şöyle yapman sana yeterdi.» buyurdu, demiş. Ve ellerini yere vurmuş. Sonra ellerini silkerek yüzüne ve kollarına mesh etmiş

Bana Abdullah b. Haşimı el-Abdî rivayet etti. (Dediki): Bize Yahya yani İbni Saîd el-Kattan, Şu'be'den rivayet etti. Demişki bana Hakem Zerr'den o da Said b. Abdirrahman b. Ebza'dan, o da babasından naklen rivayet etti ki: ;Bir adam Ömer'e gelerek: — Ben cünüb oldum da su bulamadım, demiş. Ömer : — Namaz kılma, cevabını vermiş. Bunun üzerine Ammar : — Hatırlarmısın ya Emirel-Muminin! Hani senle ben bir seriyyedeydik ve ikimizde cünüb olmuş fakat su bulamamıştık, sen namaz kılmamıştın ama ben toprakda yuvarlanarak namazımı kılmıştım da Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Sana sadece ellerini yere vurman, sonra üfürerek onlarla yüzüne ve kollarına mesh etmen yeterdi.» buyurmuştu, demiş. Bunun üzerine Ömer: — Allahtan kork ya Ammar» demiş Ammar: — İstersen bunu hiç söylemiyeyim mukabelesinde bulunmuş. Hakem diyor ki: Bu hadisi bana İbni Abdirrahman b. Ebza da babasından Zerr'in hadisi gibi rivayet etti (Dediki): Bana Seleme de Zerr'den naklen Hakem'in zikrettiği bu isnadla rivayet etti. Ömer: (Ammar'a) : «Üzerine aldığın mesuliyeti sana bırakıyoruz» demiş

Bana Ishak b. Mansur'da rivayet etti (Dediki): Bize Nadr b. Şümeyl rivayet etti. (Dediki): Bize Şu'be Hakem'den naklen haber verdi demişki: Zerr'i İbni Abdurrahman b. Ebza'dan naklen rivayet ederken dinledim. Şunları söyledi: Hakem dedi ki: «Ben bu hadîsi İbni Abdurrahman b. Ebza'dan, o da babasından naklen rivayet ederken dinledim ki: Bir adam Ömer'e gelerek: — Ben cünüb oldum da su bulamadım; demiş, İbni Abdirrahman hadisi rivayet etti ve ona şunu ziyade eyledi. Ammar : — Ya Emîre'l Mü'min'in istersen Allah'ın üzerime farz kıldığı (İtaat) hakkın için ben bunul kimseye söylemiyeyim, demiş. Fakat «Bana Seleme Zerr'den rivayet etti.» cümlesini söylemedi

Müslim derki: Leys b. Sa'd, Cafer b. Rabîa'dan, o da Abdurrahman b. Hürmüz'den, o da İbni Abbas'ın azadlısı Ümeyr'den naklen rivayet ettiki, Abdurrahman Umeyr'i şöyle derken işitmiş.: «Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in zevcesi Meymune'nin azadlısı Abdurrahman b. Yesar ile ikimiz geldik ve Ebu Cehm b. Haris b. Sımmete'l-Ensarî'nin yanına girdik. Ebu Cehm şunu söyledi, Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) Bi'r-i Cemel tarafından geldi, kendisine bir adam rast gelerek selam verdi, ise de; Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) hemen onun selamını almadı: (Oradaki) bir duvara varınca yüzüne ve ellerine mesh etti, sonra selamı aldı

Bize Muhammed b. Abdillah b. Nümeyr rivayet etti. (Dediki): Bize babam rivayet etti. (Dediki): Bize Süfyan, Dahhak b. Osman'dan, o da Nafi'den, o da İbni Ömer'den naklen rivayet etti ki; Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) küçük abdest bozarken (yanından) bir zat geçmiş de kendilerine selam vermiş fakat Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) onun selamını almamış.:»

{….} Bana Züheyr b. Harb rivayet etti. (Dediki): Bize Yahya yani ibni Saîd rivayet etti. Dediki: Bize Humeyd rivayet etti. H. Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe de rivayet etti lafız onundur. (Dediki): Bize İsmail b. Uleyye, Humeyd-i Tavü'den, o da Ebu Rafi'den, O da Ebu Hureyre'den naklen rivayet etti ki: Ebu Hureyre cünüp olarak Medine yollarından birinde Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e rastlamış ve hemen sıvışarak gitmiş, yıkanmış, Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) onu araştırmış, Ebu Hureyre geldiği zaman : «Nerede kaldın ya Eba Hureyre?» diye sormuş. Ebu Hureyre : «Ya Resulallah bana cünüp halimde tesadüf ettin. Ben de yıkanmadıkça senin yanında oturmayı doğru bulmadım; demiş. Bunun üzerine Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Sübhanallah! Mu'min necis olmaz.» buyurmuşlar

Bize Ebu Bekir b. Ebî Şeybe ile Ebu Kureyb'de rivayet ettiler. Dediler ki Bİze Veki', Mis'ar'dan o da Vasıl'dan, o da Ebu Vail'den, o da Huzeyfe'den naklen rivayet ettiki, Huzeyfe cünüp iken kendisine Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) tesadüf etmiş. Huzeyfe hemen sıvışarak (Gitmiş) yıkanmış sonra gelerek: Ben cünüptüm demiş Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Müslüman necis olmaz.» buyurmuşlar

Bize Ebu Kureyb Muhammed b. Ala ile İbrahim b. Musa rivayet ettiler dediler ki; Bize İbni Ebî Zaide babasından, O da Halid b. Seleme'den, o da Behiy' den, o da Urve'den, o da Âişe'den naklen rivayet etti. Aişe: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) (zamanının) her anında Allah'ı zikrederdi» demiş

Bize Yahya b. Yahya et-Temîmî ile Ebu'r Rabî' Ez-Zehranî rivayet ettiler. Yahya: Bize Hammad haber verdi dedi. Ebu'r Rabî' ise; Bize Hammad, Amr b. Dinar'dan o da Saîd b. el-Huveyris'den o da İbni Abbas'dan naklen rivayet etti, ki: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) heladan çıkmış, kendisine yemek getirmişler ve Abdest lafı etmişler. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Ben namaz kılmak mı istiyorum ki, abdest alayım.» buyurmuşlar; dedi

Bize Ebu Bekr b. Ebi Şeybe'de rivayet etti. (Dediki): Bize Süfyan b. Uyeyne, Anır'dan, o da Saîd b. el-Huveyris'den naklen rivayet etti. Demiş ki: Ben İbni Abbas'dan dinledim. Şöyle diyordu: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in yanında idik. Heladan gelmiş de kendisine yemek getirmişlerdi. Abdest almayacak mısın, dediler. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Niçin? Namaz mı kılacağımki, abdest alayım.» buyurdular

Bize Yahya b. Yahya da rivayet etti. (Dediki): Bize Muhammed b. Müslim et-Taifî, Amr b. Dinar'dan, o da Saib oğullarının azadlısı Saîd b. Huveyris'den naklen haber verdiki, Saîd, Abdullah b. Abbas'i şöyle derken işitmiş, Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) helaya gitti; geldiği zaman kendisine yemek takdim ettiler ve: — Ya Resulullah! Abdest almayacakmısın? dediler. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : — «Niçin? Namaz içinmi?» buyurdular

Bana Muhammed b. Amr b. Abbad b. Cebele dahî rivayet etti. (Dediki): Bize Ebu Âsim, İbni Cüreyc'den rivayet etti. Demiş ki: Bize Saîd b. Huveyris rivayet etti. Saîd, İbni Abbas'ı şöyle derken işitmiş. Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) helada kaza-i hacet etti de kendisine yemek getirildi. O (bundan) yedi, fakat suya falan dokunmadı. İbni Cüreye demişki: Bana Amr b. Dînar, Said b. Huveyris'den naklen şunu da ziyade etti. Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)': — Sen abdest almadan, demişler. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) : «Namaz kılmak istemedim'ki, abdest alayım.» buyurmuşlar. Amr bunu Said b. Huveyris'den dinlediğini söyledi

Bize Yahya b. Yahya rivayet etti. (Dediki): Bize Hammad b. Zeyd haber verdi, Yahya şunu da söyledi. Bize Hüşeym haber verdi. Bunların ikisi de Abdulaziz b. Suheyb'den o da Enes'den naklen rivayet etmişler. Hammad'ın hadîsinde: «Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) helaya gireceği vakit...» Cümlesi, Hüseyin'in hadisinde: Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) kenîfe gireceği zaman...» ibareleri vardır. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) helaya girerken : [Allahumme inni auzu bike mine'l Hubsi ve'l Hebaisi ] dermiş. Manası: «Ya Rabbi, Hubs ve Habaisden sana sığınırım.»

{….} Bize Ebu Bekr b. Ebî Şeybe ile Züheyr b. Harb'da rivayet ettiler. Dedilerki: Bize İsmail-ki İbni Uleyye'dir- Abdulaziz'den bu isnadla rivayet etti ve Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in: «Hubs ve Habaisden Allah'a sığınırım.» dediğini söyledi

Bana Züheyr b. Harb rivayet etti. (Dediki): Bize ismail h. Uleyye rivayet ettu H. Bize Şeyban b. Ferruh dahî rivayet etti. (Dediki): Bize Abdülvaris rivayet etti, bunların ikisi de Abdülaziz'den, o da Enes'den, naklen rivayet etmişler. Enes şöyle demiş: — Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) birisine yavaşça birşey söylerken namaza ikamet getirildi. (Abdülvaris'in hadisinde: Nebiyullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) birisiyle gizlice konuşurken denilmiştir) fakat cemaat uyuyuncaya kadar kendisi namaza kalkmadı

Bize Ubeydullah b. Muaz el-Anberî rivayet etti. (Dediki): Bize babam rivayet etti. (Dediki): Bize Şu'be Abdülaziz b. Süheyb'den, o da Enes b. Malik'den işitmiş olmak üzere rivayet etti. Enes şöyle demiş: Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) bir adamla gizlice konuşurken namaz için ikamet getirildi. Fakat kendileri ashabı uyuyuncaya kadar gizli konuşmaya devam ettiler, sonra gelerek onlara namaz kıldırdılar

Bana Yahya b. Habîb el-Harisi dahî rivayet etti. (Dediki): Bize Halid —ki îbnil Haristir— rivayet etti. (Dediki): Bize Şu'be Katade'den, naklen rivayet etti. Demiş ki: Enes'i şöyle derken dinledim. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in ashabı uyurlar sonra abdest almadan namaz kılarlardı. Şu'be demiş ki: Katade'ye «Sen bunu Enes'den mi işittin?» dedim: Evet İyvallah!» cevabını verdi

Bana Ahmed b. Saîd b. Sahr ed - Darimî rivayet etti. (Dediki): Bize Habban rivayet etti. (Dediki): Bize Hammad, Sabit'den, o da Enes'den naklen rivayet etti ki şöyle demiş: Yatsı namazına ikamet getirildi. Bu sırada bir zat; benim bir hacetim var, dedi. Bunun üzerine Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) onunla gizlice görüşmeye gitti. taki cemaat yahut cemaatten bazıları uyudular; sonra namazı kıldılar